افزایش نگران‌کننده تلفات فوک خزری در سواحل مازندران؛ اقدامات ملی برای حفاظت

وضعیت نگران‌کننده فوک خزری در مازندران

استان مازندران، به دلیل موقعیت جغرافیایی و گستردگی نوار ساحلی، یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های موقت و مسیرهای عبور فوک خزری محسوب می‌شود. این موضوع، مسئولیت مضاعفی را برای حفاظت از این گونه ارزشمند بر عهده مسئولان و فعالان محیط زیست این استان قرار داده است.

روند فزاینده تلفات (۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴)

بر اساس داده‌های مستند، روند تلفات فوک خزری در سواحل مازندران طی سال‌های اخیر به شدت افزایش یافته است. این آمار نگران‌کننده، زنگ خطر را برای بقای این گونه به صدا درآورده است.

عوامل اصلی مرگ‌ومیر فوک‌های خزری

بررسی‌های میدانی و گزارش‌های فنی، دلایل متعددی را برای مرگ‌ومیر فوک‌های خزری شناسایی کرده‌اند که عمدتاً ناشی از فعالیت‌های انسانی و تغییرات زیست‌محیطی هستند:

• آلودگی‌های نفتی و صنعتی: ورود آلاینده‌ها از طریق رودخانه‌ها و سواحل، سلامت این پستانداران را به خطر می‌اندازد.
• کاهش منابع غذایی: صید بی‌رویه و رقابت با گونه‌های مهاجم، دسترسی فوک‌ها به غذا را محدود کرده است.
• بیماری‌های ویروسی: شیوع بیماری‌هایی نظیر دیستمپر سگ‌سانان (CDV) تلفات گسترده‌ای را به دنبال داشته است.
• گرفتار شدن در تورهای صیادی: خفگی ناشی از به دام افتادن در تورهای صیادی یکی از عوامل مهم مرگ‌ومیر است.
• برخورد با شناورها: تردد شناورها در دریای خزر، خطر برخورد و آسیب‌دیدگی فوک‌ها را افزایش داده است.
• استرس ناشی از فعالیت‌های انسانی: مزاحمت‌های انسانی در زیستگاه‌های فوک، باعث استرس و تضعیف سیستم ایمنی آن‌ها می‌شود.
• تغییرات اقلیمی: افزایش دمای آب و کاهش یخ‌زدگی زمستانی در نواحی شمالی خزر، بر الگوی زندگی و تولیدمثل فوک‌ها تأثیر منفی گذاشته است.

لازم به ذکر است که اغلب لاشه‌های یافت شده در وضعیت پیشرفته فساد قرار دارند که این امر، تشخیص دقیق علت مرگ را دشوار می‌سازد. همچنین، بسیاری از این مرگ‌ومیرها در دریا و خارج از نوار ساحلی رخ داده و لاشه‌ها توسط جریان آب به سواحل رانده می‌شوند.

برنامه اقدام ملی حفاظت از فوک خزری

اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران، با همکاری دانشگاه تربیت مدرس نور و مرکز امداد و نجات فوک خزری، اقدامات چندسطحی را برای حفاظت از این گونه در معرض خطر آغاز کرده است:

• تدوین برنامه اقدام ملی: دبیرخانه دائمی این برنامه در دانشگاه تربیت مدرس نور مستقر شده و مسئولیت هماهنگی علمی و اجرایی را بر عهده دارد.
• پایش میدانی منظم: ادارات شهرستانی محیط زیست با همکاری دامپزشکی، پایش روزانه سواحل، مستندسازی، نمونه‌برداری و دفن بهداشتی لاشه‌ها را انجام می‌دهند.
• تجهیز مراکز امداد و نجات: سه مرکز امداد در بهشهر (میانکاله)، بابلسر و تنکابن برای واکنش سریع، کالبدگشایی و احیای فوک‌های گرفتار در حال تجهیز هستند.
• تشکیل کمیته مشورتی تخصصی: این کمیته با حضور متخصصان، سازمان‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی، در تصمیم‌سازی، آموزش و حمایت اجتماعی مشارکت می‌کند.
• توسعه آموزش تخصصی: کارگاه «اصول نمونه‌برداری و کالبدگشایی فوک خزری» در تاریخ ۴ خرداد ۱۴۰۴ در دانشگاه تربیت مدرس نور برگزار شد.
• نشست هماهنگی دستگاه‌های اجرایی: در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۴، نشستی با حضور نهادهای عضو کمیته برگزار شد تا نقشه راه اجرایی، تقسیم وظایف و تسریع در اقدامات مصوب شود.
• تقویت دیپلماسی منطقه‌ای: در راستای کنوانسیون تهران، همکاری با کشورهای حاشیه خزر برای تبادل داده‌ها، تدوین پروتکل‌های مشترک و واکنش هماهنگ منطقه‌ای در دستور کار قرار گرفته است.