خبر کامل
تورج ژوله: کشف ۳۰ قالی گره‌بافته ناشناخته و اهمیت نگاه میان‌رشته‌ای به فرش
تورج ژوله، پژوهشگر برجسته فرش دستباف ایران، بر اهمیت رویکرد میان‌رشته‌ای در شناخت فرش تأکید می‌کند. او معتقد است که این نگاه نه تنها به درک طرح‌ها و رنگ‌ها کمک می‌کند، بلکه لایه‌های پنهان تمدن‌ها، مهاجرت‌ها و فرهنگ‌های فراموش‌شده را نیز آشکار می‌سازد. این رویکرد می‌تواند به احیای هویت تاریخی و ملی ایران از طریق نقوش قالی‌ها کمک شایانی کند.
اهمیت مطالعات میان‌رشته‌ای در شناخت فرش
ژوله در مصاحبه خود بیان می‌کند که مطالعات میان‌رشته‌ای برای گشودن افق‌های تازه در پژوهش فرش ضروری است. او پیشنهاد می‌کند که رشته‌ای با عنوان «مطالعات بین‌رشته‌ای» می‌تواند سهم بزرگی در احیای هویت تاریخی و ملی ایران ایفا کند. این مطالعات می‌توانند از دل نقوش فرش، به مفاهیم بسیار مهمی دست یابند.
«اگر کسانی وارد رشته‌ای شوند که نام آن را «مطالعات بین‌رشته‌ای» بگذاریم، این رشته می‌تواند سهم بزرگی در احیای بخشی از هویت تاریخی و ملی ما ایفا کند، زیرا می‌توانیم از دل این نقوش، به مفاهیم بسیار مهمی دست پیدا کنیم.»
وی به عنوان مثال به مهاجرت سکاها از غرب به شرق ایران در قرن دوم اشاره می‌کند که دلیل آن نامشخص است. اما دستباف‌های باقی‌مانده از آن‌ها نشان می‌دهد که این مردم پس از مهاجرت به شرق ایران، یک حکومت فرهنگی و مقتدر زنانه را پایه‌گذاری کرده‌اند. این نتایج باستان‌شناسی از روی دستباف‌ها و حتی سفال‌ها و نقش ماهی‌ها، الگوهای زنانه یا مبتنی بر مادینگی را آشکار می‌سازد.
این پژوهش‌ها فصل جدیدی در مطالعات تاریخی و مردم‌شناسی ایران ایجاد می‌کند. ژوله معتقد است که نشانه‌های تأکید بر مادینگی در دستباف‌ها، سفال‌ها و حتی خالکوبی‌های زنان، موضوعات جدیدی هستند که مطالعات بین‌رشته‌ای به درک آن‌ها کمک می‌کند. او این فرآیند را به کامل کردن یک پازل با تکه‌های درهم‌ریخته تشبیه می‌کند.
ژوله همچنین به تجربه شخصی خود اشاره می‌کند که چگونه نتایج اکتشافات یک هیئت باستان‌شناسی در حوزه سیستان، معماهای او را در زمینه فرش حل کرده است. او بر این باور است که مطالعات بین‌رشته‌ای که بیش از دو یا سه رشته را به هم پیوند می‌دهند، دستاوردهای کارآمدی برای فرش، معماری، مردم‌شناسی و باستان‌شناسی خواهند داشت و بسیاری از معماها را حل خواهند کرد.
نقش «هراتی»؛ ایرانی‌ترین طرح دستباف
تورج ژوله، نقش «هراتی» و معروف‌ترین صورت آن، «ماهی هراتی» را ایرانی‌ترین نقش طرح دستباف می‌داند. او می‌گوید این نقش‌مایه در هیچ نقطه‌ای از جغرافیای فرش ایران و حتی جغرافیای سیاسی ایران که هنر بافندگی وجود دارد، نبوده که در دوره‌ای از آن استفاده نشده باشد. این طرح به شکل مستمر در بسیاری از مناطق بافته می‌شود.
ژوله توضیح می‌دهد که الگوی هراتی مانند یک «ظرف» است که «مظروف» متنوعی دارد، از جمله نقشی شبیه به ماهی. این الگو در اشکال مختلف دیگر نیز در هنرهای ایرانی مانند کاشی‌کاری و فرش تبلور یافته است. او این الگو را مشترک‌ترین و شاید کهن‌ترین نقش‌مایه‌ای می‌داند که در تمام جغرافیای بافندگی ایران مشترک است.
این طرح در دوران صفویه بسیار رواج یافت، اما نمونه‌های آن حتی در دوره‌های پیش از صفویه نیز دیده شده‌اند. این نمونه‌ها امروزه در مجموعه‌های خصوصی یا موزه‌های سراسر دنیا یافت می‌شوند و الگوی هراتی در آن‌ها قابل شناسایی است. ژوله معتقد است که این یکی از قدیمی‌ترین و گسترده‌ترین نقش‌مایه‌های مشترک در بافندگی ایران است.
کشف قالی‌های گره‌بافته ناشناخته
ژوله از تجربه شگفت‌انگیز خود در مواجهه با قالی‌های ناشناخته سخن می‌گوید. او حدود پنج، شش سال پیش با قالی‌ای از دوره هخامنشی مواجه شد که در یک موزه شخصی نگهداری می‌شد. این قالی از نظر فنی و ساختاری تفاوت‌های اساسی با قالی پازیریک داشت و حتی به نظر او پیشرفته‌تر از آن بود.
وی همچنین به یک تجربه هیجان‌انگیزتر اشاره می‌کند که حدود یک ماه پیش رخ داده است. در همکاری با فرش‌شناسان خارجی، نزدیک به سی قالی گره‌بافته ناشناخته دیگر به او نشان داده شد. برخی از این قالی‌ها احتمالاً بافت ایران بودند و برخی دیگر به مناطق بسیار دورتر تعلق داشتند. این قالی‌ها به دلیل ساختار بافت، نقش و رنگ، بسیار چشمگیر بودند.
«تصورش را هم نمی‌کردم که این همه قالی گره‌بافته ناشناخته در دنیا وجود دارد که هنوز معرفی نشده‌اند و بسیاری، از جمله خود من، از وجودشان بی‌خبر بوده‌ایم.»
ژوله پیش‌بینی می‌کند که این فرش‌های ارزشمند که بیش از دو دهه روی آن‌ها پژوهش شده، تا کمتر از یک دهه آینده، شاید حتی در حدود پنج سال، در موزه‌ای نزدیک به ایران به نمایش گذاشته خواهند شد. این قالی‌ها در سه یا چهار کشور مختلف نگهداری می‌شوند و اطلاعات دقیق و تصاویر فوق‌العاده‌ای از آن‌ها توسط یکی از برجسته‌ترین فرش‌شناسان دنیا گردآوری شده است.
او تأکید می‌کند که غیر از قالی پازیریک که در موزه آرمیتاژ روسیه نگهداری می‌شود، دو فرش دیگر منتسب به دوره هخامنشی نیز در دنیا شناخته شده‌اند: یکی در مجموعه خصوصی در سوئیس و دیگری در مجموعه خصوصی در قطر. همچنین نمونه‌هایی از فرش‌های گره‌بافته وجود دارند که تاریخ آن‌ها به قرن چهارم میلادی و حتی ۱۵۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد. هیچ یک از این آثار در ایران نگهداری نمی‌شوند، اما چند نمونه از آن‌ها ممکن است منسوب به ایران باشند، هرچند هنوز به طور قطعی تأیید نشده است.
ژوله در پایان بیان می‌کند که مواجهه با این آثار، چه منتسب به ایران باشند و چه نباشند، تجربه‌ای بسیار عمیق و هیجان‌انگیز برای هر فرش‌شناس است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
