آیکون خبر

خبر کامل

موفقیت طرح احیای مارال در ارسباران؛ رهاسازی نهایی در طبیعت نزدیک است

پس از سه دهه تلاش بی‌وقفه و مطالعات گسترده، طرح احیای نسل مارال (گوزن قرمز) در جنگل‌های ارسباران به مراحل پایانی خود نزدیک می‌شود. این پروژه ملی که از سال ۱۳۷۰ با مطالعات اولیه آغاز شد و در سال ۱۳۷۴ با رهاسازی پنج رأس مارال کلید خورد، اکنون با افزایش جمعیت این گونه نادر و زیبا، آماده رهاسازی نهایی در پهنه‌های وسیع‌تر طبیعت است.

تاریخچه و فازهای اجرایی طرح احیا

اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی، به عنوان متولی اصلی، مطالعات اولیه طرح احیای مارال را در سال ۱۳۷۰ آغاز کرد. این مرحله بیش از یک دهه به طول انجامید تا زمینه‌های لازم برای فاز اجرایی فراهم شود. نخستین گام عملی در سال ۱۳۷۴ با رهاسازی پنج رأس مارال برداشته شد.

داوود غنی‌پور، معاون محیط طبیعی مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی، این طرح را یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین طرح‌های احیای گونه‌های جانوری در کشور دانست. او اشاره کرد که فاز اول اجرایی در سال ۱۳۸۷ در محدوده ۱۸۰ هکتاری جنگل‌های آینالو آغاز شد. هدف اصلی این مرحله، تطبیق گونه با محیط و ارزیابی‌های کارشناسی بود.

در آن زمان، حدود ۳۰ رأس مارال در محدوده جنگلی و مرتعی آینالو و سپس فندقلو رهاسازی شدند. این مرحله با مراقبت ویژه سازمان محیط زیست ادامه یافته تا با بررسی تمام جوانب، وارد مرحله نهایی رهاسازی در طبیعت شوند.

طرح احیای مارال ارسباران از سال ۱۳۷۴ کلید خورد

آمادگی برای رهاسازی نهایی

غنی‌پور، مرحله نهایی و مهم طرح را رهاسازی مارال‌ها در طبیعت اعلام کرد. مطالعات و آزمایش ابعاد مختلف طرح به اتمام رسیده و با اخذ دستورهای لازم از سازمان مرکزی، رهاسازی اجرایی خواهد شد که سخت‌ترین مرحله طرح محسوب می‌شود.

بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، قرار است دو گله پشتیبان شامل ۱۳ رأس مارال در سایت‌های جداگانه با مساحت هفت هکتار در مناطق آینالو و فندقلو رهاسازی شوند.

وی افزود که در حال حاضر، مارال‌ها در سایت اصلی طرح احیا با مراقبت‌های ویژه محیط‌بانان زندگی می‌کنند. ترکیب جمعیتی این گونه‌ها دو سوم ماده و یک سوم نر است که برای زاد و ولد، رقمی استاندارد به شمار می‌آید.

متوسط سنی مارال‌های موجود در ارسباران در اسارت ۱۷ تا ۱۸ سال است، در حالی که متوسط عمر این گونه در محیط طبیعی ۱۳ تا ۱۴ سال است. غنی‌پور دلیل عمر بیشتر در محدوده حفاظتی را رسیدگی بیشتر، غذای مناسب، دوری از مخاطرات طبیعی و شکار، و مهم‌تر از همه، معاینات دامپزشکی و مراقبت‌های بهداشتی و درمانی عنوان کرد.

مراقبت اسارتی از گونه مارال در فاز دوم طرح احیا و پیش از رهاسازی

فاز سوم و چشم‌انداز آینده

حاتم شیرچنگ، رییس پارک ملی ارسباران، از آغاز فاز سوم احیا و رهاسازی مارال‌ها به طبیعت در منطقه حفاظت‌شده و پارک ملی ارسباران در ماه‌های آینده خبر داد. او این موضوع را یکی از موفقیت‌های مهم حیات وحش ایران، به ویژه آذربایجان، دانست که می‌تواند زندگی این گونه را برای سال‌های طولانی در جنگل‌های ارسباران تضمین کند.

شیرچنگ یادآور شد که طرح احیای نسل مارال آینالو در سال ۱۳۷۴ با پنج رأس در محدوده هفت هکتاری آغاز شد. با افزایش جمعیت، در سال‌های ۱۳۸۶ و ۱۳۸۷، ۲۰ رأس مارال با نسبت سنی و جنسی مختلف به محدوده ۱۸۰ هکتاری منتقل شدند. در این محدوده، تغذیه دستی مارال‌ها به طور کامل قطع شد و آنها به صورت طبیعی و وحشی به حیات خود ادامه دادند.

در حال حاضر، در محدوده هفت هکتاری ۱۲ رأس مارال بالغ و چهار رأس گوساله، و در محدوده ۱۸۰ هکتاری حدود ۴۰ تا ۵۰ رأس مارال وجود دارد.

فاز سوم این طرح برای رهاسازی مارال‌ها در طبیعت آماده است و در صورت موافقت سازمان مرکزی و اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی، کار رهاسازی در ماه‌های آینده انجام خواهد شد.

مناطق حفاظت‌شده دیزمار (حدود ۶۸ هزار هکتار) و ارسباران (۸۶ هزار هکتار) و پارک ملی ارسباران (حدود ۹ هزار هکتار) در شهرستان خداآفرین، میزبان مارال‌های رها شده خواهند بود.

یکی از ویژگی‌های مهم مارال ارسباران، قدرت استتارگیری بالای آنها است که حتی در چند قدمی نیز ممکن است انسان متوجه حضورشان نشود. این ویژگی، لزوم اقدامات مراقبتی ویژه در زمان رهاسازی را ضروری می‌سازد تا آسیبی از سوی گردشگران به آنها وارد نشود.

اهمیت جنگل‌های ارسباران و گونه مارال

نسل مارال، با نام علمی Cervus elaphus Maral، یکی از بزرگترین انواع گوزن و بزرگترین گونه گوزن در ایران است. این گونه حدود ۷۰ تا ۸۰ سال پیش در زیستگاه اصلی خود در جنگل‌های ارسباران منقرض شده بود، اما اکنون به طور پراکنده توسط جوامع محلی و گردشگران در منطقه مشاهده می‌شود.

جنگل‌های ارسباران (قره‌داغ) یک منطقه حفاظتی است که در سال ۱۳۵۴ توسط یونسکو به ثبت رسیده است. کارشناسان زیست‌محیطی جهان، این جنگل‌ها را به دلیل داشتن ۷۸۵ گونه گیاهی و ۱۷۰ گونه درختی، شامل ۴۲ تیپ مرتعی و ۱۴۳ واحد جنگلی، در زمره یکی از مناطق با ارزش ژنتیکی جهان شناخته‌اند.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗