آتش‌سوزی آبیدر و شهادت حافظان طبیعت؛ بحرانی با ابعاد گسترده در کردستان

فاجعه آبیدر؛ ایثار و شهادت

آتش‌سوزی اخیر در کوه آبیدر سنندج، ابعاد وسیعی از این منطقه طبیعی را در بر گرفت. در میان تلاش‌ها برای مهار آتش، سه تن از دوستداران طبیعت، جان خود را فدا کردند. این ایثار، هرچند دردناک، اما نمادی از غیرت و دلسوزی مردم کردستان نسبت به منابع طبیعی است.

مدیرکل منابع طبیعی استان کردستان ضمن عرض تسلیت به خانواده‌های جان‌باختگان، اظهار داشت: «ضایعه درگذشت سه نفر از جوانان طبیعت‌دوست که جان خود را در راه حفاظت از محیط زیست فدا کردند، جامعه استان کردستان و کشور را داغدار کرده است. این ایثار و غیرت مردمان این سرزمین، بار دیگر نشان داد که اهمیت و دلسوزی مردم کردستان نسبت به منابع طبیعی، ستودنی و مثال‌زدنی است.»

این مسئول همچنین به شدت حادثه و شرایط خاص آن روز اشاره کرد و افزود: «رفتار آتش در شرایطی با دمای بالای ۴۰ درجه و وزش باد شدید، غیرقابل پیش‌بینی است. ما بارها در جلسات آموزشی و مدیریت بحران تاکید کرده‌ایم که در چنین وضعیتی، تنها نیروهای آموزش‌دیده و مجهز باید وارد عرصه اطفای حریق شوند.»

چالش‌ها و کمبودها در مهار آتش

مدیریت آتش‌سوزی آبیدر با چالش‌های متعددی روبرو بود. سرعت گسترش آتش و وقوع گردبادهای پیش‌بینی‌نشده، کنترل حریق را دشوار ساخت. همچنین، کمبود تجهیزات کافی، به‌ویژه در میان نیروهای داوطلب مردمی، به افزایش آسیب‌پذیری منجر شد.

• چندین کانون آتش‌سوزی هم‌زمان: در روز حادثه، مناطق مختلف سنندج شاهد چندین کانون آتش‌سوزی هم‌زمان بود که مدیریت میدان را پیچیده‌تر کرد.
• نیاز به تجهیزات پیشرفته: ضرورت تجهیزات پیشرفته‌تر، آموزش عمومی و ایجاد ساختارهای واکنش سریع در برابر بحران‌های محیط‌زیستی در استان بیش از پیش احساس می‌شود.
• غافلگیری نیروها: تغییر ناگهانی جهت شعله‌ها و شکل‌گیری گردباد، باعث غافلگیری همیاران طبیعت و محاصره آن‌ها در آتش شد.

مدیرکل منابع طبیعی استان کردستان بر لزوم هم‌افزایی میان مردم، نهادهای مسئول و تصمیم‌گیرندگان استانی برای جلوگیری از تکرار چنین فجایعی و حفظ جان داوطلبان تأکید کرد.

آموزش و ساماندهی نیروهای داوطلب

برای به‌کارگیری همیاران طبیعت و نیروهای داوطلب در اطفای حریق، فرآیند مشخصی وجود دارد:

1. ثبت‌نام: نخستین گام، ثبت‌نام در سامانه همیار طبیعت است.
2. آموزش: سپس کلاس‌های آموزشی و ترویجی، به‌ویژه در حوزه رفتار آتش، برای این افراد برگزار می‌شود.

در دو سال گذشته، کلاس‌های عمومی و تخصصی با حضور مدرسان از تهران برگزار شده است. امسال نیز پیش از آغاز فصل حریق، بیش از ۶۰۰ نفر-روز آموزش تخصصی در حوزه اطفای حریق و ایمنی برای نیروهای داوطلب برگزار شد. با این حال، تأکید می‌شود که جان انسان‌ها از هر موضوع دیگری مهم‌تر است و باید این قشر داوطلب به‌طور جدی‌تر مورد آموزش، تجهیز و حمایت قرار گیرند.

وضعیت مصدومان و کمبود امکانات هوایی

در حال حاضر، دو نفر از مصدومان حادثه در بیمارستان کوثر سنندج بستری هستند. آقای حسین پناهی در بخش مراقبت‌های ویژه تحت درمان است و وضعیت جسمانی‌اش پایدار گزارش شده است. نفر دیگر نیز در بخش تحت نظر بستری است.

استان کردستان با یک میلیون و ۵۸۷ هزار هکتار جنگل، همچنان از کمبود امکانات هوایی مانند بالگرد اطفای حریق رنج می‌برد. تنها یک دستگاه بالگرد بین چهار استان غربی (آذربایجان، کرمانشاه، ایلام و کردستان) به صورت اشتراکی اختصاص داده شده که آن هم صرفاً برای عملیات بسکت بوده و ویژه اطفای حریق طراحی نشده است. درخواست‌های رسمی برای احداث پایگاه هوایی و تأمین بالگردهای ویژه اطفا، هنوز به نتیجه‌ای نرسیده‌اند.

عوامل تشدیدکننده آتش‌سوزی‌ها

مدیرکل منابع طبیعی کردستان، دلایل افزایش آتش‌سوزی‌ها در عرصه‌های طبیعی استان را این‌گونه برشمرد:

• تغییر الگوی بارندگی: تبدیل نزولات جوی از برف به باران، باعث خشکی زودهنگام خاک و گیاهان مرتعی یک‌ساله شده است.
• افزایش دما و وزش باد شدید: این عوامل، طبیعت را برای گسترش حریق‌ها مستعدتر کرده‌اند.
• کمبود تجهیزات و نیروی انسانی: تنها ۱۰۰ دیده‌بان در مناطق بحرانی به‌کار گرفته شده‌اند که تجهیزات انفرادی و گروهی برای مقابله با حجم حریق‌ها ناکافی است.

در خردادماه امسال، استان کردستان شاهد آتش‌سوزی‌هایی در سطح وسیع بود که پیش‌تر سابقه نداشت و از ۲۸ اردیبهشت از منطقه سروآباد آغاز شده و همچنان ادامه دارد.

آمار نگران‌کننده و توصیه‌های ایمنی

از آغاز سال جاری تاکنون ۱۲۳ فقره آتش‌سوزی در عرصه‌های طبیعی استان کردستان رخ داده که منجر به آسیب‌دیدگی حدود ۱۳۰۰ هکتار از جنگل‌ها و مراتع شده است. این آمار در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، افزایش ۶۶ درصدی در تعداد و بیش از ۱۰۰ درصدی در سطح مناطق درگیر را نشان می‌دهد.

از مردم و دوستداران طبیعت کردستان درخواست می‌شود که در صورت تمایل به کمک در مهار آتش‌سوزی‌ها، حتماً در کلاس‌های آموزشی شرکت کنند و بدون آموزش و تجهیزات وارد منطقه حریق نشوند، زیرا جان انسان‌ها از هر چیزی باارزش‌تر است و حضور خودجوش و بدون آمادگی، ممکن است به فاجعه‌ای بزرگ‌تر بینجامد.