خبر کامل
رکود بی‌سابقه و بیکاری گسترده؛ اقتصاد ایران پس از جنگ ۱۲ روزه در آستانه توقف
اقتصاد ایران، که سال‌هاست با بحران‌های ساختاری و فشارهای خارجی دست و پنجه نرم می‌کند، اکنون پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، وارد مرحله‌ای بی‌سابقه از رکود و نااطمینانی شده است. در حالی که آمارهای رسمی از ثبات نسبی سخن می‌گویند، گزارش‌های میدانی و داده‌های مستقل، تصویری کاملاً متفاوت از رکودی فراگیر و خزنده را به نمایش می‌گذارند که از صنایع مادر تا بازارهای خرده‌فروشی را در بر گرفته است.
ریشه‌های رکود اقتصادی در ایران
رکود اقتصادی معمولاً با کاهش تولید، افزایش بیکاری، افت درآمد خانوارها و کاهش اعتماد عمومی همراه است. کارشناسان اقتصادی، عوامل کلیدی این وضعیت در ایران را در کاهش تقاضا، نااطمینانی سیاسی، تورم بالا و بی‌ثباتی سرمایه‌گذاری می‌دانند. در حال حاضر، تحریم‌های خارجی، درگیری‌های نظامی و بحران انرژی بیشترین نقش را در تشدید این رکود ایفا کرده‌اند.
زنگ خطر برای تولید: افت هشداردهنده شاخص شامخ
شاخص «مدیران خرید» یا شامخ (PMI) که توسط اتاق بازرگانی ایران منتشر می‌شود، در خرداد ۱۴۰۴ به ۴۲.۹ کاهش یافت که سطحی پایین‌تر از مرز هشدار است. این در حالی است که در اردیبهشت‌ماه همان سال، عدد ۵۰.۸ را ثبت کرده بود.
مهم‌تر از آن، شاخص میزان تولید در همین گزارش عدد ۳۴.۸ را نشان می‌دهد که پایین‌ترین مقدار ثبت‌شده از آغاز اجرای شامخ در مهر ۱۳۹۷ است. این آمار به وضوح نشان می‌دهد که بخش تولید کشور در وضعیت تعطیلی یا فعالیت حداقلی قرار گرفته است.
روزنامه شرق در تحلیل این وضعیت نوشته است: «بسیاری از بنگاه‌ها نه توان تأمین مواد اولیه دارند، نه انرژی، و نه چشم‌اندازی برای ادامه کار.»
نبود چشم‌انداز روشن؛ سد راه سرمایه‌گذاری
جمشید اسدی، اقتصاددان و مدرس مدرسه بازرگانی بین‌المللی فرانسه، ریشه بحران اقتصادی ایران را در نبود چشم‌انداز روشن می‌داند. به گفته او، سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی، آینده سیاسی و اقتصادی کشور را مبهم می‌بینند و همین مسئله موجب شده تا نتوانند برای آینده برنامه‌ریزی کنند.
آقای اسدی تأکید کرد: «هیچ اقتصادی نمی‌تواند در فضایی مملو از انتظار، مذاکره، تهدید جنگ و دوباره مذاکره، مسیر رشد را طی کند. ثبات و اطمینان، پیش‌شرط اساسی برای شکوفایی اقتصادی است.»
صدای رکود از دل بازار و صنایع
نشانه‌های رکود اقتصادی در ایران تنها به آمارهای رسمی محدود نمی‌شود؛ فعالان بخش خصوصی نیز زنگ هشدار را به صدا درآورده‌اند. گزارش‌های میدانی از کاهش شدید فروش، افزایش اجاره مغازه‌ها و ناکارآمدی سیاست‌های حمایتی خبر می‌دهند.
در روزهای اخیر، ویدیوهایی از اعتراض شماری از کسبه بازار تهران منتشر شده که از رکود حاکم و هزینه‌های سنگین ابراز نارضایتی می‌کنند. همزمان، منابع صنعتی نیز از رکود جدی در صنعت خودروسازی خبر داده‌اند؛ هم در خطوط تولید و هم در فروش.
صنایع بزرگ در آستانه تعطیلی
حسین سلاح‌ورزی، رئیس پیشین اتاق بازرگانی ایران، رکود صنعتی خردادماه را «بی‌سابقه» خوانده و نسبت به تشدید آن در تابستان و پاییز هشدار داده است.
در صنایع نساجی، شجاع‌الدین امامی رئوف، دبیر انجمن صنایع نساجی ایران، از اختلالات گسترده در توزیع محصولات و بازگشت چک‌های صادرشده خبر داده است. وی اختلالات بانکی، حملات سایبری و تعطیلی اصناف را از دلایل این وضعیت می‌داند.
رکود فراگیر اقتصادی در ایران، بخش بزرگی از کسب‌وکارهای کوچک را هم دچار بحران کرده است. یکی از اعضای اتاق بازرگانی ایران تأکید کرد: «بحران تنها محدود به شرکت‌های بزرگ نیست. کسب‌وکارهای خرد مانند مغازه‌داران و فروشندگان کوچک نیز به‌شدت آسیب دیده‌اند. در روزهای اخیر حجم زیادی از چک‌ها برگشت خورده و شرایط مالی این گروه‌ها حتی بحرانی‌تر از بنگاه‌های بزرگ شده است.»
بازار کار در سقوط آزاد
افت محسوس در میزان فروش و کاهش تولید، شرکت‌های تولیدی و خدماتی را با کاهش درآمد و تضعیف توان مالی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، بسیاری از بنگاه‌ها چاره‌ای جز کاهش دستمزد یا اخراج نیرو برای ادامه فعالیت ندارند.
- پلتفرم کاریابی جاب‌ویژن اعلام کرد که پس از جنگ ۱۲ روزه، تعداد فرصت‌های شغلی با افت ۸۱ درصدی مواجه شده است.
- صنایع «گردشگری و هتلداری»، «تبلیغات» و «پیمانکاری خدماتی» بیشترین آسیب را دیده‌اند.
- در صنعت قطعه‌سازی خودرو، نظرسنجی از ۶۰ شرکت نشان داده بیش از ۸۰ درصد آن‌ها تعدیل نیرو کرده‌اند یا در آستانه آن قرار دارند.
- برآورد کارشناسان حاکی است احتمال از بین رفتن ۴۰۰ هزار شغل تا پایان تابستان وجود دارد.
استارتاپ‌ها و اقتصاد دیجیتال در آستانه فروپاشی
استارتاپ‌ها و شتاب‌دهنده‌ها نیز از رکود در امان نمانده‌اند. گزارش «زومیت» حاکی از آن است که بسیاری از آن‌ها ۴۰ تا ۶۰ درصد نیروی کار خود را تعدیل کرده‌اند.
یکی از افراد نزدیک به یک استارتاپ بزرگ گفت: «ادامه فعالیت در فضای اقتصاد دیجیتال تقریباً غیرممکن شده است. سرمایه‌گذاری‌ها متوقف شده، اختلالات اینترنتی گسترده است و بسیاری از تیم‌ها ناچار به تعطیلی شده‌اند.»
صنعت لوازم خانگی؛ آماده برای تعدیل گسترده
وضعیت صنعت لوازم خانگی نیز بحرانی شده است. اغلب شرکت‌های این صنعت آماده هستند نیروی انسانی خود را کاهش دهند.
یکی از مدیران یک شرکت تولیدکننده لوازم خانگی با بیش از ده هزار نیرو گفت: «فروش به شدت کاهش یافته و توان پاسخگویی به بازار را نداریم. احتمال می‌رود بین ۳۰ تا ۴۵ درصد از کارکنان تعدیل شوند.» او افزود: «قرار بود تعداد نیروها تا پایان سال افزایش یابد، اما نه‌تنها افزایش اتفاق نخواهد افتاد، بلکه کاهش نیرو نیز قطعی است.»
آینده مبهم اقتصاد ایران
همزمان با رکود تولید، کاهش تقاضا و اختلال در بازار کار، بخش‌های بزرگی از اقتصاد ایران در وضعیت انتظار و تعلیق به‌سر می‌برند. تحلیلگران هشدار می‌دهند که بدون ثبات سیاسی، سیاست‌گذاری شفاف و کاهش تنش‌های خارجی، چشم‌انداز اقتصادی ایران در نیمه دوم ۱۴۰۴ همچنان در ابهام باقی خواهد ماند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
