جشنواره جهانی فیلم فجر: چالش‌های برگزاری مستقل و ابهامات پیش‌رو

بازگشت به استقلال: جدایی دوباره بخش جهانی

در آبان‌ماه سال ۱۴۰۰، در دولت سیزدهم، جشنواره جهانی فیلم فجر که به مدت پنج دوره به صورت مجزا از جشنواره ملی برگزار می‌شد، با تصمیم مدیران وقت سازمان سینمایی دوباره با بخش ملی ادغام شد. این اقدام، جشنواره‌ای را که مدت زیادی از ثبت آن در «فیاپف» (فدراسیون بین‌المللی تهیه‌کنندگان فیلم) نمی‌گذشت، در معرض تغییر یا حذف از فهرست جشنواره‌های ثبت شده این فدراسیون قرار داد.

طی دو سال (۱۴۰۰-۱۴۰۱) که جشنواره فیلم فجر به صورت یکپارچه برگزار شد، انتقادات متعددی نسبت به کیفیت و نحوه برگزاری آن مطرح بود. بخش ملی جشنواره فجر، به دلیل اینکه محلی برای رونمایی از تولیدات جدید سینما است، همواره سایه‌ای سنگین بر بخش بین‌الملل داشته است. با این حال، به دلیل همین انتقادات و بررسی تجربه پنج دوره برگزاری مجزای بخش بین‌الملل، با استقرار دولت چهاردهم تصمیم گرفته شد که این دو بخش بار دیگر جدا از هم برگزار شوند.

زمان و مکان برگزاری: ابهامات و چالش‌ها

سال گذشته، جشنواره چهل‌وسوم فیلم فجر تنها در بخش ملی برگزار شد و بخش بین‌الملل که در تقویم پیشین فیاپف همزمان با ماه‌های اردیبهشت و خرداد بود، به تاریخی جدید موکول شد. طبق پیگیری‌ها، قرار است جشنواره جهانی فجر در هفته اول آذر امسال برگزار شود. شنیده‌ها حاکی از آن است که بخش بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی پیگیر حضور تعدادی فیلم بوده و تعدادی فیلم نیز طبق فراخوان قبلی متقاضی شرکت در جشنواره شده‌اند.

یکی از چالش‌های اصلی، عدم تعیین دبیر تا همین چند روز قبل بود. در نهایت، روح‌الله حسینی، معاون نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی، به عنوان دبیر جشنواره جهانی فجر منصوب شد. همچنین، مکان برگزاری این جشنواره نیز هنوز مشخص نیست. با وجود تغییرات در پردیس سینمایی چارسو و مطرح شدن نام پردیس سینمایی ملت، پیگیری‌ها نشان می‌دهد که محل برگزاری جشنواره هنوز قطعی نشده است.

تاریخچه و دوره‌های پیشین

جشنواره جهانی فیلم فجر از سال ۱۳۹۴ به مدت پنج دوره به صورت مجزا برگزار شد:

• دوره اول: علیرضا رضاداد (دبیر)
• سه دوره بعدی: رضا میرکریمی (دبیر)
• آخرین دوره (با شرایط کرونا): محمدمهدی عسگرپور (دبیر)

شمارش دوره‌های این رویداد نیز یکی از چالش‌هاست. اگرچه بخش بین‌الملل از سال ۱۳۷۴ به جشنواره فیلم فجر اضافه شد، اما معمولاً با تعداد سال‌های برگزاری بخش ملی مشترک محاسبه می‌شد. آخرین بار، سی‌وهشتمین دوره آن برپا شد. با توجه به اینکه جشنواره ملی فجر به چهل و چهارمین دوره رسیده و بخش بین‌الملل نیز وقفه داشته، احتمالاً این دوره باید سی‌ونهمین دوره محسوب شود.

انتقادات و انتظارات از دوره جدید

بسیاری از سینماگران و کارشناسان بین‌المللی سینمای ایران، ویژگی‌های مثبتی را برای جشنواره جهانی فجر مستقل برمی‌شمردند، از جمله:

• وجود بخش‌های جنبی متعدد و کارگاه‌های آموزشی حرفه‌ای
• حضور چهره‌های مطرح سینمای جهان و ایران
• نمایش فیلم‌های خارجی با کیفیت قابل توجه
• نمایش فیلم‌های کلاسیک و مرمت شده
• وجود آرامش هنگام برپایی رویداد

اما جشنواره امسال با شرایطی کاملاً متفاوت برگزار خواهد شد. نقدهایی نسبت به برگزاری جشنواره در روزهای پایانی سال میلادی (اوایل آذر) مطرح است که با پایان جشنواره‌های خارجی همزمان می‌شود. همچنین، در فاصله حدود چهار ماه تا شروع جشنواره، هنوز فراخوانی منتشر نشده است، هرچند گفته می‌شود که فراخوان به زودی منتشر خواهد شد.

با توجه به شرایط اخیر کشور و منطقه، مشخص نیست چه برنامه‌ریزی‌هایی در این مدت کوتاه برای این رویداد عملیاتی است و اینکه جشنواره جهانی فجر چقدر می‌تواند به ویژگی‌های مرسوم یک فستیوال بین‌المللی فیلم نزدیک شود.

بحث بر سر نام جشنواره

نام جشنواره همچنان محل بحث است و این پرسش وجود دارد که آیا قرار است در دو ماه از یک سال، جشنواره‌ای با نام «فجر» برگزار شود؟ و آیا تغییر نام آن از تکرار ماجرای ادغام بخش‌های ملی و جهانی جلوگیری نمی‌کند؟ این موضوع نیز به ابهامات پیرامون آینده این رویداد سینمایی می‌افزاید.