چرا هشدارهای مقامات درباره بحران آب در جامعه بی‌اثر است؟

با وجود هشدارهای مکرر مقامات عالی‌رتبه کشور، از جمله رئیس‌جمهور، درباره بحران کمبود آب، این پیام‌ها در جامعه بازتاب و تأثیر لازم را ندارند. این مقاله به بررسی دلایل عدم مشارکت عمومی در طرح‌های صرفه‌جویی آب و لزوم ارائه راهکارهای عملی و ملموس از سوی مسئولان می‌پردازد.

کلی‌گویی؛ آفت مشارکت عمومی

روزنامه جوان در گزارشی تحلیلی به این پرسش پرداخته است که چرا هشدارهای رئیس‌جمهور و سایر مقامات درباره بحران آب، با وجود اهمیت حیاتی موضوع، در جامعه جریانی ایجاد نمی‌کند و صرفاً در حد یک هشدار باقی می‌ماند؟ این گزارش با طرح مثالی از یک قرار کوهنوردی، به تفاوت میان کلی‌گویی و تعیین جزئیات مشخص اشاره می‌کند.

«وقتی ما قرار است با میلیون‌ها آدم مثلاً در تهران یا کلانشهرهای دیگر قرار بگذاریم نمی‌توانیم بگوییم جمع شویم برویم در آب صرفه‌جویی کنیم. وقتی با چنین رهیافت و ادبیاتی با مردم سخن می‌گوییم، همه ما به روشنی می‌دانیم که وارد حوزه‌های تعارفی و غیرجدی شده‌ایم، هم سخنران و هم مخاطب می‌داند که موضوع جدی نیست. چرا؟ به خاطر اینکه پای هیچ قید و مثال و مصداقی در میان نیست.»

این تحلیل نشان می‌دهد که یکی از آفات اصلی سخنرانی‌های مقامات، رها کردن مخاطب در چشم‌اندازهایی است که راه روشنی برای رسیدن به آن تعیین نشده است. صرفه‌جویی در آب، یک چشم‌انداز است که دهه‌هاست از طریق تبلیغات محیطی، تلویزیونی و تریبون‌ها مطرح شده، اما به دلیل فقدان راهکارهای عملی و مشخص، تأثیر اندکی بر رفتار مصرف‌کنندگان و فرهنگ مصرف گذاشته است.

از انتزاع تا عینیت: راهکار جذب مشارکت

برای اینکه مصرف‌کنندگان آب، هشدارهای مسئولان را جدی بگیرند و به آن عمل کنند، لازم است که صرفه‌جویی در آب به عنوان یک محصول، روش و رویکرد عملی در دستگاه‌های اجرایی کشور نمود پیدا کند. این امر مستلزم آن است که مقامات، پیام خود را از «سطح انتزاعی» به «سطح عینی» برسانند.

• نمونه‌سازی از سوی دولت: رئیس‌جمهور می‌تواند اعلام کند که دولت در یک سال اخیر یا در ماه‌های اخیر تشدید خشکسالی، از خود آغاز کرده و دست به تغییرات ملموس در مصرف آب زده است.
• ارائه راهکارهای شخصی: مقامات می‌توانند به طور مشخص اعلام کنند که خودشان از چه روش‌هایی برای کاهش مصرف آب در خانه‌هایشان استفاده می‌کنند.
• همکاری با نهادها: به عنوان مثال، دولت می‌تواند با شهرداری‌ها همکاری کند تا در فضای سبز شهری مانند تهران، از چمن که نیاز آبی بالایی دارد، استفاده نشود و جایگزین‌های کم‌آب‌بر معرفی شوند.

همانطور که برای یک قرار ساده، جزئیات مکانی و زمانی مشخص می‌شود تا به آن عینیت و جدیت بخشیده شود، یک «قرار ملی» مانند صرفه‌جویی در آب نیز نیازمند قید و بند، مصداق و روش‌های عملی است تا از بستر سخنان انتزاعی خارج شده و به یک حرکت واقعی در جامعه تبدیل شود.