آتش زدن مزارع در آذربایجان غربی؛ تهدیدی برای خاک و محیط زیست

چرا کشاورزان مزارع را آتش می‌زنند؟

کشاورزان دلایل متعددی برای سوزاندن بقایای محصولات پس از برداشت گندم، جو و کلزا ذکر می‌کنند. یکی از مهم‌ترین این دلایل، آماده‌سازی سریع زمین برای کشت دوم و پاییزه است. به گفته یک کشاورز از روستای چنقرالوی پل ارومیه، جمع‌آوری بقایای گیاهی هم زمان‌بر و هم پرهزینه است و آتش زدن، راهی آسان و سریع برای پاکسازی مزرعه محسوب می‌شود.

کشاورز دیگری که واحد دامداری دارد، به محدودیت زمانی و توان مالی کم اشاره می‌کند. او معتقد است که تهیه کاه در زمستان با توجه به خشکسالی‌های اخیر بسیار مهم و با ارزش است، اما بسیاری از کشاورزان به دلیل عجله برای کشت دوم، این بقایا را می‌سوزانند.

برخی کشاورزان نیز به اشتباه تصور می‌کنند که با آتش زدن، آفت‌ها و علف‌های هرز از بین می‌روند، در حالی که ریشه بسیاری از آن‌ها در خاک باقی می‌ماند.

پیامدهای مخرب آتش زدن مزارع

کارشناسان جهاد کشاورزی و محیط زیست بر مضرات جدی این عمل تأکید دارند:

• نابودی میکروارگانیسم‌ها و حشرات مفید خاک: این موجودات برای پوکی و حاصلخیزی خاک ضروری هستند.
• افزایش تراکم و کاهش پایداری خاک: خاک پوکی خود را از دست داده و فشرده می‌شود.
• از بین رفتن مواد ارزشمند و مغذی خاک: این امر منجر به فقیر شدن خاک زراعی می‌شود.
• افزایش شوری خاک: سوزاندن بقایا به شوری خاک می‌افزاید.
• کاهش رطوبت خاک: این عمل به ساختار آب‌وهوایی خاک آسیب می‌رساند.
• آلودگی آب، هوا و محیط زیست: دود ناشی از آتش‌سوزی باعث آلودگی هوا و مشکلات تنفسی می‌شود.
• سرایت آتش‌سوزی به مزارع برداشت نشده: این خطر جدی، خسارات مالی فراوانی به بار می‌آورد.

علی دیانتی، معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی، تأکید می‌کند که باید ۳۰ درصد از بقایای گیاهی در خاک باقی بماند و این موضوع در کلاس‌های ترویجی آموزش داده می‌شود، اما برخی کشاورزان همچنان بر باورهای قدیمی پافشاری می‌کنند.

قوانین و مجازات‌ها

مختار خانی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ارومیه، اعلام کرده است که سوزاندن علف‌های هرز و بقایای گیاهی اراضی کشاورزی پس از برداشت محصول ممنوع است. وی افزود:

آتش زدن کاه و کلش بعد از برداشت محصول طبق ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی و ماده ۲۰ قانون هوای پاک ممنوع بوده، جرم تلقی شده و متخلفان با تشکیل پرونده قانونی به مراجع قضایی معرفی خواهند شد.

در صورت مشاهده یا دریافت گزارش، محیط زیست شهرستان علیه متخلفان اعلام جرم خواهد کرد.

ریشه باور غلط و راهکارهای پیش رو

مکانیزه شدن کشاورزی در دهه ۱۹۸۰ و استفاده از کمباین، باعث باقی ماندن بقایای گیاهی زیادی در مزارع شد. کشاورزان بین جمع‌آوری پرهزینه و سوزاندن ارزان، گزینه دوم را انتخاب کردند.

آذربایجان غربی با بیش از ۸۴۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی، استانی با اقتصاد مبتنی بر کشاورزی است. سیاست‌های دولت در خرید تضمینی گندم و کلزا، کشاورزان را ترغیب می‌کند تا بلافاصله پس از برداشت، زمین را برای کشت دوم (مانند سیفی‌جات و ذرت علوفه‌ای) آماده کنند.

جهاد کشاورزی و محیط زیست باید با برگزاری جلسات توجیهی مستمر و آموزش روش‌های جایگزین مانند شخم و دیسک، کشاورزان را نسبت به تبعات منفی این اقدام آگاه سازند تا این معضل برای همیشه از بین برود.