سونامی ویلاسازی در خراسان شمالی: تهدیدی جدی برای باغات و امنیت غذایی

سونامی ویلاسازی و بلعیدن باغات

ساخت دیوارهای بتنی و قطعه‌قطعه شدن باغ‌ها با رویش قارچ‌گونه ویلاهای تفریحی، زمین‌های حاصلخیز و باغ‌های خوش آب و هوای خراسان شمالی را یکی پس از دیگری بلعیده است. این روند، مناطق بکر گردشگری را به مناطق مسکونی تبدیل کرده و سایه دلنشین درختان را محو ساخته است.

تمایل به خرید ویلا و باغ در خارج از شهر، که پیش از این بیشتر در مناطق شمالی کشور رایج بود، اکنون در اطراف بجنورد نیز رونق گرفته است. این گرایش نه تنها در میان گروه‌های مرفه، بلکه در طبقات متوسط رو به بالا نیز گسترش یافته و حتی افراد با درآمد متوسط نیز اقدام به خرید قطعات کوچک اراضی کشاورزی برای تفریح و استراحت می‌کنند.

روستاهایی مانند بازخانه، حمزانلو، و دهستان بدرانلو در اطراف بجنورد، که زمانی به باغات پربارشان شهرت داشتند، اکنون به کانون ویلاسازی تبدیل شده‌اند. این تغییر کاربری، فضای بکر و خوش آب و هوای منطقه را به خانه‌باغ‌ها تغییر داده است.

آمار نگران‌کننده و چالش‌های آبی

سطح باغات خراسان شمالی ۴۴ هزار هکتار است که سالانه بیش از ۳۰۰ هزار تن محصول از آن برداشت می‌شود. اما در سال‌های اخیر، خرید و فروش و ساخت‌وساز غیرمجاز در این اراضی گسترش یافته و به کوچک‌تر شدن باغات و کاهش تولید منجر شده است.

مدیر امور اراضی خراسان‌شمالی اعلام کرد: «۲۸۳ سازه غیرمجاز در اراضی کشاورزی این استان در سال جاری شناسایی و اخطارهای لازم برای دریافت مجوز یا تخریب به آنان داده شده است.»

نظارت بر مجوزهای صادره کمیسیون تبصره یک ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها، در سال جاری ۳۳۹ مورد بوده است. همچنین، نظارت مستمر بر ۸۵ هکتار از اراضی موضوع مجوزها و موافقت‌نامه‌های صادره کمیسیون قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها در سال ۱۴۰۴ در دستور کار قرار دارد.

یکی از چالش‌های جدی، تبدیل دیم‌زارها به باغ‌های آبی است که با توجه به کمبود آب در استان، مشکلات عدیده‌ای را ایجاد کرده است. بسیاری از اراضی شیب‌دار منطقه بدرانلو که به باغ‌های دیم انگور اختصاص داشتند، اکنون به باغ‌های آبی تبدیل شده‌اند که با تانکر آبرسانی می‌شوند و درختانشان به دلیل کاهش باران و کم‌آبی در حال نابودی هستند.

راهکارهای مسئولان و نگرانی باغداران

معاون عمرانی استانداری خراسان‌شمالی، تبدیل اراضی کشاورزی به باغ‌ویلا را تهدیدی جدی برای بخش تولید و امنیت غذایی دانست. وی تأکید کرد که برای پاسخ به نیاز تفریحی مردم، باید زمین‌هایی با کاربری مشخص و قانونی به متقاضیان اختصاص یابد.

در همین راستا، زمینی به مساحت ۱۶۸ هکتار در محدوده روستای میرزا حسن‌لو، با اخذ استعلام‌های قانونی، برای احداث باغ، خانه‌باغ و فضاهای تفریحی در نظر گرفته شده و با واگذاری آن موافقت شده است. مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی خراسان شمالی نیز از تأیید اولیه و آماده‌سازی این اراضی خبر داد.

با این حال، ساکنان و باغداران محلی از وضعیت موجود ابراز نگرانی می‌کنند. رحیم صانعی، یکی از ساکنان روستای حمزانلو، می‌گوید: «کشاورزی در این روستا رونق خود را از دست داده و کم‌آبی باعث خشک شدن بیشتر درختان شده است. بسیاری از باغ‌ها به دلیل کوچک بودن سطح اراضی و نبود صرفه اقتصادی رها شده‌اند و درختان خشک گیلاس، آلبالو و گردو دل هر بیننده‌ای را می‌آزارد.»

محمد رحمانی، از اهالی روستای بدرانلو، نیز اشاره می‌کند که بیشتر مالکان خانه‌باغ‌ها را پزشکان و کارکنان رده بالای ادارات تشکیل می‌دهند و به واسطه جایگاه اجتماعی‌شان، تاکنون مرجعی مانع از ساخت‌وساز آنها نشده است. وی هشدار می‌دهد که این پدیده باعث از بین رفتن باغ‌های حاصلخیز و کاهش تولیدات خواهد شد، زیرا بسیاری از این افراد با شیوه کشاورزی آشنایی ندارند و حتی ارقام پرآب‌طلب و غیربومی را کشت می‌کنند که پس از چند سال خشک می‌شوند.

نظارت و تعهدات برای آینده

شهردار بجنورد، سید محمدعلی کشمیری، بر لزوم اخذ تعهدات و الزامات لازم از متقاضیان فضاهای تفریحی تأکید کرد تا این اراضی به محل دپوی ضایعات یا انبارهای متروکه تبدیل نشوند. وی توسعه فضاهای تفریحی را مثبت دانست، اما بر نظارت کامل و واگذاری هدفمند برای جلوگیری از تبدیل غیرمجاز زمین‌ها به کاربری‌های نامرتبط تأکید کرد.

سونامی ویلاسازی‌های بی‌ضابطه، هشداری جدی برای مدیران و مسئولان است تا با جدیت تمام برای حفظ زمین‌های کشاورزی که پشتوانه امنیت غذایی استان هستند، چاره‌اندیشی کنند. زمین‌های حاصلخیز و باغ‌های سرسبز، نه برای ویلاهای فانتزی، بلکه برای تأمین زندگی و سلامت مردم این خطه ضروری‌اند.

خراسان شمالی دارای ۴۰۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و بایر است که ۱۳ درصد از کل اراضی استان (۲ میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار) را شامل می‌شود. سهم بخش کشاورزی این استان ۱.۱ درصد از تولید ناخالص بخش کشاورزی کشور است و ۴۴ درصد از جمعیت یک میلیون نفری استان در نواحی روستایی سکونت دارند.