اختلال گسترده در تلویزیون‌های اسنوا و دوو؛ پیامد انحصار در بازار لوازم خانگی

آغاز اختلال در تلویزیون‌های اسنوا و دوو

در روزهای اخیر، صدها کاربر در فضای مجازی از اختلال گسترده در عملکرد تلویزیون‌های هوشمند برندهای «اسنوا» و «دوو» خبر داده‌اند. این تلویزیون‌ها پس از یک به‌روزرسانی نرم‌افزاری، سیستم‌عاملشان اجرا نمی‌شود و عملاً از دسترس کاربران خارج شده‌اند.

بر اساس گزارش‌های کاربران، این اختلال به‌صورت ناگهانی و بدون هشدار قبلی رخ داده و عمدتاً دستگاه‌هایی را تحت‌تأثیر قرار داده که به اینترنت متصل بودند. برخی کاربران معتقدند اتصال به وای‌فای باعث هک یا آلودگی دستگاه‌ها به بدافزار شده و حتی یخچال‌های متصل به شبکه نیز از مدار خارج شده‌اند.

در این میان، تماس کاربران با پشتیبانی این برندها نشان می‌دهد شرکت‌ها در جریان این اتفاق هستند. سناریوی دیگری نیز مطرح شده است؛ برخی منابع مدعی‌اند شرکت ایرانی نتوانسته به تعهدات خود در برابر شرکت چینی طرف قرارداد عمل کند و طرف مقابل با ارسال یک به‌روزرسانی اجباری، دسترسی کاربران ایرانی را محدود کرده تا فشار برای پرداخت بدهی افزایش یابد. این ادعا هنوز توسط منابع رسمی تأیید یا تکذیب نشده است.

برای جلوگیری از اختلال بیشتر، شرکت ایرانی عرضه‌کننده قابلیت به‌روزرسانی را مسدود کرده تا دستگاه‌ها به صورت خودکار به‌روزرسانی نشوند.

آیا اختلال تلویزیون‌ها رفع می‌شود؟

گروه صنعتی انتخاب، مالک برندهای «اسنوا» و «دوو»، روز گذشته با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که این مشکل صرفاً به دلیل ناهماهنگی و اختلال بسترهای ارتباطی ایجاد شده و ظرف ۴۸ ساعت آینده برطرف می‌شود. این گروه همچنین تاکید کرد که نیازی به نگرانی درباره سخت‌افزار یا نرم‌افزار دستگاه‌ها نیست.

همچنین، گروه صنعتی انتخاب در بیانیه خود تاکید کرد برای جلوگیری از بروز مشکل، باید اتصال دستگاه‌ها به اینترنت قطع شود.

با این حال، سکوت شرکای خارجی و عدم ارائه راه‌حل فنی عمومی از سوی برندهای داخلی، بر ابهامات این ماجرا افزوده است. آیا ماجرا یک حمله سایبری است یا یک نقص ساده نرم‌افزاری؟ یا نشانه‌ای از تنش‌های مالی پشت‌پرده میان شریک ایرانی و خارجی؟ پاسخ این پرسش‌ها شاید طی روزهای آینده مشخص شود، اما آنچه مسلم است، این است که تلویزیون کاربران زیادی از کار افتاده و اعتماد به برندهای لوازم خانگی داخلی بار دیگر زیر سؤال رفته است.

سابقه اعتراض کاربران به تأخیر در تحویل کالا

این اولین بار نیست که مردم اعتماد خود را نسبت به خرید لوازم خانگی ایرانی از دست می‌دهند. در سال‌های گذشته نیز بارها کاربران فضای مجازی نسبت به تأخیر در تحویل کالاهای خریداری شده از این دو برند انتقاد کرده‌اند. به‌طور مثال، مشتریان کالای مورد نظر خود را خریداری کرده‌اند، اما پس از گذشت چند ماه کالای خریداری‌شده را دریافت کرده‌اند.

مقایسه قیمت تلویزیون‌های ایرانی و خارجی

بررسی قیمت تلویزیون‌های تولید داخل نشان می‌دهد که قیمت تلویزیون‌های اسنوا با توجه به اندازه و مدل از ۲۹ میلیون تومان شروع می‌شود و تا ۸۹ میلیون تومان ادامه دارد. نرخ تلویزیون‌های دوو نیز بین ۲۳ میلیون تا ۹۵ میلیون تومان متغیر است.

ممنوعیت واردات و انحصار بازار

در آذرماه سال ۱۳۹۱، دولت وقت تصمیم گرفت واردات لوازم خانگی را با قرار دادن این اقلام در لیست گروه ۱۰ کالایی، ممنوع اعلام کند. بر اساس این تصمیم، مهدی غضنفری، وزیر وقت صنعت، معدن و تجارت، اعلام کرد که کالاهای قرار گرفته در اولویت ۱۰، شامل اقلامی هستند که یا مشابه داخلی دارند یا جزو کالاهای غیرضروری محسوب می‌شوند.

غضنفری در توضیح این تصمیم عنوان کرد: «ثبت سفارش برای کالاهایی مانند خودروهای پرمصرف، برخی لوازم خانگی، پوشاک، اقلام تزئینی، دکوری و کالاهای لوکس در اولویت ۱۰ قرار گرفته و ممنوع است.» او همچنین تأکید کرد که در اجرای این سیاست باید حقوق واردکنندگان و صادرکنندگان بر اساس قوانین رعایت شود و نمی‌توان به‌صورت ناگهانی واردات این اقلام را متوقف کرد.

روند اعمال محدودیت‌ها به‌گونه‌ای بود که ابتدا ثبت سفارش ممنوع شد و به‌تدریج منجر به توقف کامل واردات شد. این محدودیت‌ها تا سال ۱۳۹۴ ادامه داشت تا اینکه دولت وقت تصمیم گرفت در برنامه ۱۰۰ روزه ابتدایی کار خود، پیشنهاد لغو ممنوعیت واردات کالاهای گروه ۱۰ را مطرح کند. دور دوم محدودیت‌های واردات لوازم خانگی نیز از سال ۱۳۹۷ به دلیل بحران ارزی، حمایت از تولید داخل و ایجاد اشتغال رقم خورد.

تثبیت جایگاه گروه صنعتی انتخاب در بازار

گروه صنعتی انتخاب، مالک برندهای «اسنوا» و «دوو»، زمانی توانست جایگاه خود را در بازار لوازم خانگی ایران تثبیت کند که شرکت‌های خارجی از جمله ال‌جی و سامسونگ، خاک ایران را ترک کرده بودند و واردات لوازم خانگی تولید داخل ممنوع اعلام شده بود.

این شرکت با مکاتبات متعدد با نهادهای حاکمیتی، حمایت خود را از سیاست‌های ممنوعیت واردات و حذف رقبای خارجی ابراز کرد تا در غیاب برندهای جهانی، سهم بیشتری از بازار داخلی در اختیار گیرد. نتیجه چنین رویکردی، شکل‌گیری نوعی انحصار است که پیامدهای آن را امروز مصرف‌کنندگان ایرانی با چالش‌هایی چون تأخیر در تحویل کالا، افزایش چشمگیر قیمت‌ها، افت کیفیت و کاهش اعتبار خدمات پس از فروش تجربه می‌کنند.

اتفاقی که برای تلویزیون‌های اسنوا و دوو افتاد نیز به‌خوبی نشان می‌دهد که شرکت‌های تولیدکننده لوازم خانگی ایرانی بیش از آنکه تولیدکننده باشند، مونتاژکار هستند.

اختلال گسترده در عملکرد تلویزیون‌های اسنوا و دوو، تنها یک نقص فنی یا اشتباه در به‌روزرسانی نرم‌افزار نیست، بلکه نشانه‌ای آشکار از پیامدهای سیاست‌های نادرستی است که با موضوع حمایت از تولید داخل، عملاً بازار را به انحصار چند برند خاص درآورده‌اند. در شرایطی که واردات کالاهای خارجی ممنوع و رقابت از بازار حذف شده است، مصرف‌کننده ایرانی در برابر گزینه‌های محدود چاره‌ای جز اعتماد به برندهای داخلی ندارد؛ حتی اگر این اعتماد بارها با اختلال، ضعف خدمات پس از فروش و بی‌پاسخ‌ماندن شکایت‌ها پاسخ داده شود.

زمانی که بازار در غیاب رقبای واقعی شکل می‌گیرد، کیفیت دیگر یک امر ضروری نیست، بلکه انتخابی است که می‌توان به‌سادگی از آن چشم‌پوشی کرد. انحصار، در هر شکلی، به تضعیف حقوق مصرف‌کننده، افت کیفیت و از بین رفتن انگیزه برای بهبود منجر می‌شود. اگر سیاست‌گذاران همچنان به بستن درها و حذف رقبا ادامه دهند، نمی‌توان انتظار داشت که تولید ملی به معنای واقعی، رشد کند یا اعتماد عمومی بازیابی شود.