کشف شواهد استقرار هزاره هفتم پیش از میلاد در تپه باستانی چگاآهوان مهران

موقعیت جغرافیایی و اهمیت تاریخی چگاآهوان

حبیب‌الله محمودیان، باستان‌شناس، در تشریح موقعیت تپه باستانی چگاآهوان اظهار داشت: این تپه در فاصله پنج کیلومتری شمال شهر مرزی مهران، از توابع استان ایلام، در ناحیه مرزی ایران و عراق واقع شده است. رودخانه دائمی کنجانچم که از دامنه‌های غربی کوهستان کبیرکوه سرچشمه می‌گیرد و در گلوگاه ورودی دشت مهران به عنوان مرز طبیعی ایران و عراق امتداد می‌یابد، نقش حیاتی در شکل‌گیری این استقرارگاه داشته است.

وجود این رودخانه در منطقه گرمسیری غرب ایران، چگاآهوان را به جایگاه و مأمن قشلاق‌نشینان در طول دوران‌های متمادی تبدیل کرده است. این شرایط موجب شده تا محوطه‌های باستانی این محدوده جغرافیایی، از جمله شهر باستانی چگاآهوان، موقعیت تاریخی خود را به طور مستمر حفظ کنند.

یافته‌های باستان‌شناسی و شواهد فرهنگی

محمودیان به ویژگی‌های اصلی این اثر باستانی اشاره کرد و گفت: ویژگی عمده چگاآهوان، تعداد و تنوع شواهد فرهنگی، به ویژه انواع سفال‌ها در شکل و اندازه‌های مختلف است که وجود دوره‌های مختلف استقرار را تأیید می‌کند.

ابزارهای سنگی

تعدادی ابزار سنگی از نوع هاون دستی و برخی سنگ‌های سوراخ‌دارِ چرخ‌مانند روی تپه دیده می‌شود. گاهنگاری دقیق این ابزارها نیازمند بررسی علمی و مقایسه با ابزارهای مکشوفه از سایر تپه‌ها و مطالعه سایر شواهد فرهنگی سطح تپه است.

تیغه‌های سنگی

در سطح تپه، به ویژه جبهه غربی، تیغه‌های متعددی با اندازه‌های مختلف و رنگ‌های سفید، قهوه‌ای و خاکستری مشاهده می‌شود. برخی تیغه‌های ریز نیز یافت شده که نسبت به سایر تیغه‌ها اندک هستند. نمونه‌های سنگ‌های مادر در سطح تپه می‌تواند در مطالعات باستان‌شناسی مورد توجه قرار گیرد.

پیشینه مطالعات و اهمیت چگاآهوان

این دانش‌آموخته باستان‌شناسی پیش از تاریخ بیان کرد: چگاآهوان یکی از بزرگترین تپه‌های باستانی پیش از تاریخ منطقه محسوب می‌شود. این تپه در سال ۱۳۷۷ توسط هیئت باستان‌شناسی داخلی به سرپرستی مرحوم علی‌محمد خلیلیان شناسایی مقدماتی شد. همچنین، در سال ۱۳۸۱ توسط هیئت باستان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی با سرپرستی خود محمودیان مورد بررسی و شناسایی قرار گرفت و در سال ۱۳۸۲ حریم آن تعیین شد.

تپه باستانی چگاآهوان به دلیل گستردگی و وسعت آثار و شواهد فرهنگی متعدد و متنوعی از دوران مختلف پیش از تاریخ، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. انواع سفال‌های ساده و منقوش با تزئینات و رنگ‌های مختلف، شاموت گیاهی و سنگریزه روی تپه دیده می‌شود. در بخش شرقی اثر، آثار کارگاه سفال نیز به چشم می‌آید.

ارتباطات تمدنی و آسیب‌های جنگ

محمودیان افزود: بررسی اولیه شواهد فرهنگی نشان می‌دهد که این تپه از جمله استقرارگاه‌های پیش از تاریخ است و در محدوده کمربند حاشیه غربی ایران واقع شده و ارتباط مستمری با تمدن‌های همسایه غربی، یعنی میانرودان، داشته است.

وی به آسیب‌های وارده به تپه اشاره کرد و گفت: حفاری‌های غیرمجاز و تخریب تپه در جبهه شرقی، جهت استقرار ادوات جنگی در طول جنگ تحمیلی، توده عظیم سفال و نیز لایه‌های معماری را نمایان کرده که لایه سفال آن حدود سه متر ارتفاع دارد.

این استاد باستان‌شناسی اظهار داشت: بررسی شواهد فرهنگی سطح این تپه، از جمله سفالینه‌ها و تیغه‌های سنگی، از استقرارگاه‌های احتمالاً متعلق به هزاره هفتم پیش از میلاد و آغاز نگارش، اهمیت این منطقه را بیشتر نشان می‌دهد. وجود نمونه‌های آبسیدین در چگاآهوان، ارتباط این تپه‌ها را با دیگر مکان‌های استقراری پیرامونی، به ویژه دهلران و بدره عراق، روشن می‌کند.