خبر کامل
کشف راز بیداری مغز: چرا صبح‌ها گیج هستیم؟
بیدار شدن از خواب برای بسیاری از افراد، به‌ویژه در ساعات اولیه صبح، تجربه‌ای ناخوشایند و دشوار است. این حس گیجی و عدم هوشیاری بلافاصله پس از بیداری، که اغلب با مقاومت در برابر ترک رختخواب همراه است، موضوعی است که پژوهشگران سوئیسی به تازگی به آن پرداخته‌اند. یافته‌های جدید نشان می‌دهد که فرآیند گذر از خواب به بیداری بسیار پیچیده‌تر از تصورات پیشین است و زمان و نحوه بیدار شدن، تأثیر چشمگیری بر وضعیت هوشیاری ما در لحظات اولیه پس از بیداری دارد.
مراحل چرخه خواب: از سبک تا عمیق
خواب به صورت چرخه‌ای رخ می‌دهد و شامل مراحل مختلفی است که هر یک ویژگی‌های خاص خود را دارند:
- مرحله اول: حالتی بین بیداری و خواب که ممکن است با حرکات پرشی عضلانی همراه باشد.
- مرحله دوم (خواب سبک): بیدار شدن از این مرحله نسبتاً آسان‌تر است.
- مرحله سوم (خواب عمیق): عمیق‌ترین سطح خواب که بیدار شدن از آن دشوارترین است.
در طول شب، بدن بین این مراحل در نوسان است و هر چرخه خواب با دوره‌هایی از بیداری کوتاه و خواب REM (حرکت سریع چشم) قطع می‌شود. در این میان، امواج مغزی نیز تغییرات قابل توجهی را تجربه می‌کنند؛ از امواج آلفا در حالت آرامش به الگوی تتا (مرتبط با حافظه) تغییر یافته و با «دوک‌های خواب» قطع می‌شوند. در خواب عمیق، امواج مغزی به کندی ۰.۵ هرتز (امواج دلتا) می‌رسند.
کشف الگوی بیداری مغز با EEG
محققان با استفاده از الکتروانسفالوگرافی (EEG) به درک عمیق‌تری از فرآیندهای مغزی در طول خواب دست یافته‌اند. اما چگونگی بیدار شدن از این چرخه، تا کنون یک پرسش بی‌پاسخ باقی مانده بود. تیم پژوهشی سوئیسی با بررسی دقیق تغییرات منطقه‌ای EEG در لحظه گذر از خواب به بیداری، به نتایج مهمی دست یافته‌اند.
«الکتروانسفالوگرافی متداول، درواقع خواب در شرایط طبیعی و در اختلالات بالینی را به صورت استاندارد ثبت می‌کند؛ اما تغییرات منطقه‌ای EEG در لحظه دقیق گذر از خواب به بیداری به‌صورت دقیق بررسی نشده‌اند.»
درک این فرآیند برای تشخیص و درمان اختلالات خواب مانند بی‌خوابی و پاراسومنیاها که با بیداری‌های ناقص یا غیرعادی همراه هستند، حیاتی است. مستندسازی آنچه در هنگام بیداری در مغز رخ می‌دهد، می‌تواند به درک بهتر تأثیر بازیابی منطقه‌ای بیداری بر شناخت و رفتار کمک کند.
فرآیند بیداری: مسیری متفاوت از به خواب رفتن
برخلاف تصور رایج که فرآیند بیدار شدن را معکوس به خواب رفتن می‌داند، تحقیقات نشان داده است که این‌گونه نیست. راشل رو، عصب‌شناس دانشگاه کلرادو، توضیح می‌دهد: «بیدار شدن موج مرتبی از فعال‌سازی است که از جلوی مغز به سمت عقب حرکت می‌کند.»
این نتیجه‌گیری بر اساس تحلیل بیش از ۱۰۰۰ مورد بیدار شدن (خودبه‌خودی یا با زنگ هشدار) در ۲۰ شرکت‌کننده به دست آمده است. در این مطالعه، ۲۵۶ سنسور EEG روی پوست سر هر فرد قرار داده شد که داده‌های بسیار دقیقی را فراهم آورد. فرانچسکا سیکلاری، محقق مؤسسه علوم اعصاب هلند، از انسجام این الگو در تمام بیداری‌ها ابراز شگفتی کرد.
فرآیند بیداری از ناحیه جلویی مغز (مرتبط با عملکردهای اجرایی و تصمیم‌گیری) آغاز شده و سپس به سمت عقب مغز (مرتبط با بینایی) گسترش می‌یابد. اورلی استفن، پژوهشگر دانشگاه لوزان، این پیشروی را بازتابی از نحوه رسیدن سیگنال‌ها از مراکز بیداری زیرقشری به قشر مغز می‌داند.
تفاوت بیداری از خواب REM و غیر REM
- بیداری از خواب REM: قشر مغز فوراً با فعالیت سریع و مشابه بیداری پاسخ می‌دهد.
- بیداری از خواب غیر REM: فرآیندی تدریجی‌تر است که ابتدا از یک مرکز میانی در مغز آغاز شده و سپس الگوی معمول جلو-به-عقب را دنبال می‌کند. این تفاوت به دلیل «دوپایداری» نورون‌ها در خواب غیر REM است که باعث می‌شود هر محرک بیدارکننده ابتدا یک موج آهسته ایجاد کرده و سپس به فعالیت سریع‌تر منتقل شود.
ارتباط امواج مغزی با هوشیاری پس از بیداری
محققان الگوی جالبی بین حالت بیداری و زمان و نحوه بیدار شدن کشف کرده‌اند. استفن اشاره می‌کند که برخی از امواج آهسته مغزی، مانند عناصر بیدارکننده عمل می‌کنند و هرچه میزان این امواج درست قبل از بیدار شدن بیشتر باشد، فرد پس از بیداری احساس هوشیاری بیشتری خواهد داشت. در مقابل، امواج آهسته دیگر، چه قبل از بیداری باشند یا بعد از آن ادامه پیدا کنند، دلیل حس خواب‌آلودگی در لحظات ابتدایی بیداری هستند.
این یافته‌ها گام‌های ابتدایی در درک عمیق‌تر فرآیند بیداری هستند و تیم پژوهشی امیدوار است که نتایج به دست آمده در تحقیقات بعدی درباره اختلالات خواب، مانند پیش‌بینی خواب‌آلودگی در بیماران مبتلا به وقفه تنفسی خواب یا کنترل تشنج‌های مرتبط با خواب، کاربرد داشته باشد.
«اگر این فرآیند را بهتر درک کنیم، می‌توانیم علائم برانگیختگی بیش‌ازحد در اختلالات خواب را بهتر تشخیص دهیم. این مطالعه چشم‌انداز تازه‌ای درباره مغز و سفر آن از خواب به بیداری ارائه می‌دهد و پنجره‌ای رو به یکی از بنیادی‌ترین گذارهای آگاهی انسان باز می‌کند.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۷:۱۰ - ۱۴۰۴/۰۵/۰۸