سرقت مونالیزا: چگونه یک شاهکار هنری به نمادی جهانی تبدیل شد؟

جزئیات سرقت بزرگ

در ساعات اولیه صبح روز ۲۱ اوت ۱۹۱۱، وینچنزو پروجیا، صنعتگر ایتالیایی و کارمند سابق موزه لوور، با پوشیدن لباس کارکنان، بدون جلب توجه وارد موزه شد. او به سالن «سالن کاره» رفت، تابلوی مونالیزا را از دیوار پایین آورد، از قاب سنگینش خارج کرد و زیر روپوش سفید خود پنهان کرد. سپس با آرامش از موزه خارج شد و در خیابان «رو دو ریولی» ناپدید گشت.

نزدیک به ۲۴ ساعت طول کشید تا لویی بورو، هنرمند فرانسوی، متوجه نبود تابلو شد. این سرقت شوک بزرگی به جامعه هنری وارد کرد و جستجوی گسترده‌ای برای یافتن مظنونان آغاز شد. حتی نام پابلو پیکاسو، نقاش سرشناس، نیز در فهرست مظنونین قرار گرفت، اما بعدها مشخص شد که سارق اصلی پروجیا بوده است.

مونالیزا: از شاهکار تا نماد جهانی

مونالیزا، یا «لا ژکوندا»، پرتره‌ای رنسانسی است که در قرن شانزدهم توسط داوینچی در فلورانس خلق شد. این اثر به دلیل مهارت فنی بالا، نورپردازی خاص و چهره رازآلود زن، بی‌بدیل شناخته می‌شود. هویت زن نقاشی‌شده معمولاً لیزا گراردینی، همسر تاجر ابریشم فلورانسی، فرانچسکو دل ژکوندو، دانسته می‌شود.

پس از مرگ داوینچی در سال ۱۵۱۹، تابلو به شاگردش رسید و سپس به پادشاه فرانسه فروخته شد و نهایتاً به لوور راه یافت. پروجیا که پیش‌تر به عنوان شیشه‌بر در موزه فعالیت کرده بود و احتمالاً در ساخت محفظه محافظ مونالیزا نقش داشت، با انگیزه‌ای ملی‌گرایانه برای بازگرداندن این میراث به ایتالیا، دست به سرقت زد.

او تابلو را به آپارتمان خود در خیابان هوپیتال سن-لوئی برد و آن را در کف دو‌لایه یک چمدان مخصوص پنهان کرد. این تابلو دو سال در همان‌جا مخفی ماند، در حالی که پلیس در سراسر اروپا به دنبال آن می‌گشت.

بازتاب سرقت و بازیابی شاهکار

پس از فاش شدن خبر سرقت، موزه لوور دچار آشوب شد و خبر به سرعت در رسانه‌ها منتشر شد. نیویورک تایمز گزارش داد که این سرقت چنان شوکی ایجاد کرد که شهروندان پاریس «شایعات جنگ را فراموش کردند». مردم به دیوار خالی مونالیزا گل می‌آوردند و نسخه‌های بی‌شماری از آن در سراسر جهان منتشر شد، که مونالیزا را به یک نماد جهانی تبدیل کرد.

پلیس به بازجویی از کارکنان موزه پرداخت و یکی از کارگران اعتراف کرد که به اشتباه به پروجیا در خروج کمک کرده است. با وجود مظنون شدن به هنرمندانی چون پیکاسو (که البته در سرقت مونالیزا نقشی نداشت، اما تندیس‌های دزدیده‌شده دیگری را نزد خود داشت)، سرانجام در سال ۱۹۱۳، پروجیا تصمیم گرفت تابلو را به ایتالیا بازگرداند.

او با نام مستعار با آلفردو گری، دلال عتیقه در فلورانس، تماس گرفت و از تابلوی گمشده داوینچی گفت. پلیس وارد عمل شد و پروجیا را دستگیر کرد. او به جرم سرقت اعتراف کرد و تنها هفت ماه را در زندان گذراند. مونالیزا سرانجام در ۴ ژانویه ۱۹۱۴ به دیوار لوور بازگشت و این سرقت، آن را به مشهورترین و پرکپی‌ترین اثر هنری جهان تبدیل کرد.