چرا بریتانیا اکنون موضوع به رسمیت شناختن فلسطین را مطرح کرد؟

تغییر رویکرد بریتانیا در قبال فلسطین: از تعویق تا تصمیم «غیرقابل بازگشت»

تصمیم اخیر کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، مبنی بر به رسمیت شناختن کشور مستقل فلسطین، نقطه عطفی در سیاست خارجی این کشور محسوب می‌شود. این اقدام که با واکنش تند اسرائیل مواجه شده، نشان‌دهنده تغییر رویکرد لندن در قبال منازعه دیرینه فلسطین و اسرائیل است و می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای در پی داشته باشد.

شرط بریتانیا و واکنش اسرائیل

استارمر اعلام کرده بود که بریتانیا در صورت برداشتن «گام‌های موثر» از سوی اسرائیل برای پایان دادن به فاجعه انسانی در غزه، پذیرش آتش‌بس و پایبندی به صلحی پایدار که چشم‌انداز راه‌حل دو کشور را احیا کند، آماده است به رسمیت شناختن کشور فلسطین را به تعویق بیندازد. با این حال، اسرائیل بلافاصله این اظهارات را رد کرد.

یک مقام ارشد دولت بریتانیا این تصمیم را «غیرقابل بازگشت» توصیف کرده است. هدف از این اقدام، تقویت جریان‌های میانه‌رو در هر دو طرف اسرائیلی و فلسطینی و احیای این باور است که صلح همچنان دست‌یافتنی است.

چالش‌های پیش رو و موانع تاریخی

برقراری صلح در منطقه با چالش‌های بزرگی روبروست. حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس که منجر به کشته شدن حدود ۱۲۰۰ نفر و گروگان‌گیری تعدادی شد، و پاسخ تلافی‌جویانه اسرائیل که ده‌ها هزار غیرنظامی را کشته و غزه را ویران کرده، موانع بزرگی هستند. علاوه بر این، تمامی تلاش‌های پیشین برای صلح، از جمله مذاکرات دهه ۱۹۹۰، به شکست انجامیده است.

واکنش تند نتانیاهو و انزوای دیپلماتیک اسرائیل

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در واکنش به اظهارات استارمر، بیانیه‌ای شدیداللحن منتشر کرد و گفت: «استارمر با پاداش دادن به تروریسم وحشیانه حماس، در واقع قربانیان را مجازات می‌کند. کشوری جهادی در مرز اسرائیل امروز، فردا تهدیدی برای بریتانیا خواهد بود.» او همچنین افزود که مماشات با تروریست‌های جهادی همیشه به شکست می‌انجامد.

نتانیاهو مسئولیت گرسنگی و فاجعه انسانی در غزه را انکار می‌کند و پذیرش شروط بریتانیا را به معنای فروپاشی دولت ائتلافی خود می‌داند، زیرا او به حمایت گروه‌های ملی‌گرای افراطی وابسته است که خواهان الحاق سرزمین‌های اشغالی و اخراج فلسطینیان هستند. مسیر سیاسی نتانیاهو بر پایه مخالفت با راه‌حل دو کشوری شکل گرفته است.

تصمیم بریتانیا برای همراهی با فرانسه در به رسمیت شناختن کشور فلسطین، نشانه‌ای از انزوای فزاینده دیپلماتیک اسرائیل است. این دو متحد کلیدی اسرائیل، که هر دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل هستند، تلاش اسرائیل برای جلوگیری از این به رسمیت شناختن را نادیده گرفته‌اند.

حمایت آمریکا و شکاف در روابط

نتانیاهو به حمایت قاطع دولت آمریکا چشم دوخته است. از نگاه واشنگتن، به رسمیت شناختن فلسطین در این زمان، پاداشی به حماس محسوب می‌شود. دونالد ترامپ نیز اعلام کرده که از تصمیم بریتانیا حمایت نمی‌کند. این مسئله ممکن است به عاملی دیگر در تشدید شکاف روابط میان بریتانیا و آمریکا تبدیل شود.

دلایل تغییر موضع بریتانیا

تا همین چند هفته پیش، استارمر هنوز قانع نشده بود که زمان مناسب برای به رسمیت شناختن فلسطین فرا رسیده است. اما تصاویر دردناک کودکان فلسطینی در غزه که از گرسنگی جان می‌دادند، پس از این همه ویرانی و کشتار، آخرین عامل تعیین‌کننده بود. در دفتر نخست‌وزیری، وزارت خارجه بریتانیا و حزب کارگر، موضع‌گیری‌ها در قبال وضعیت فلسطین و اسرائیل جدی‌تر شده است.

سخنرانی دیوید لمی در سازمان ملل

در نیویورک، دیوید لمی، وزیر امور خارجه بریتانیا، هنگام اعلام تصمیم کشورش برای به رسمیت شناختن دولت فلسطین و حمایت از راه‌حل دو کشور در نشست سازمان ملل، با تشویق پرشور حضار روبرو شد. او این ادعا را رد کرد که استقلال فلسطین می‌تواند تهدیدی مرگبار برای اسرائیل باشد و گفت: «میان حمایت از امنیت اسرائیل و حمایت از تشکیل کشور فلسطینی هیچ تضادی وجود ندارد. در واقع، عکس این مسئله درست است.»

لمی تصمیم دولت نتانیاهو برای نپذیرفتن راه‌حل دو کشوری را «نه تنها از نظر اخلاقی اشتباه، بلکه از منظر راهبردی نیز غلط» دانست. او همچنین به نقش استعماری بریتانیا در فلسطین اشاره کرد؛ نقشی که به شکلی عمیق با ریشه‌های درگیری میان یهودیان و اعراب بر سر سرزمینی که زمانی تحت سلطه بریتانیا بود، در هم تنیده است.

نقش تاریخی بریتانیا و «بی‌عدالتی تاریخی»

بریتانیا در سال ۱۹۱۷ بیت‌المقدس را از امپراتوری عثمانی گرفت و تا سال ۱۹۴۸ اداره فلسطین را در دست داشت. پس از خروج بریتانیا، دیوید بن گوریون، اولین نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام استقلال کرد. دیوید لمی در سازمان ملل یادآور شد که چگونه آرتور بالفور، وزیر خارجه وقت بریتانیا، در سال ۱۹۱۷ نامه‌ای را امضا کرد که در آن وعده داده بود بریتانیا «با نظر مساعد به ایجاد وطن ملی برای یهودیان در فلسطین خواهد نگریست.»

اما در این سند که به «اعلامیه بالفور» معروف است، تصریح شده بود که «هیچ اقدامی نباید حقوق مدنی و مذهبی جوامع غیر یهودی در فلسطین را نقض کند». لمی گفت بریتانیا می‌تواند به نقشی که در پایه‌گذاری اسرائیل ایفا کرده افتخار کند، اما افزود وعده‌ای که به فلسطینیان داده شد، هرگز عملی نشد و این «یک بی‌عدالتی تاریخی است که همچنان ادامه دارد».

بریتانیا با وعده‌های متناقض خود، به تشدید و شکل‌گیری این منازعه دامن زد. بریتانیا برای پایان دادن به رنج‌های غزه، برقراری صلح در خاورمیانه و جبران بی‌عدالتی تاریخی، به احیای راه‌حل دو کشوری امید بسته است.

سند هفت‌صفحه‌ای و محکومیت حماس

نشستی که لمی در آن سخن گفت، به ریاست فرانسه و عربستان سعودی برگزار شد و منجر به تدوین سندی هفت‌صفحه‌ای شد که مسیری برای احیای راه‌حل دو کشوری ترسیم می‌کند. در این سند، حماس و حملات ۷ اکتبر این گروه نیز از سوی کشورهای عربی محکوم شده‌اند.