مراکز استخراج رمزارز، عامل ۲۰ درصد ناترازی برق کشور

ایران؛ بهشت ماینرهای زیرزمینی

ایران به دلیل وجود برق یارانه‌ای و ارزان‌قیمت، به «بهشت استخراج‌کنندگان زیرزمینی بیت‌کوین» شهرت یافته است. هزینه تولید برق در نیروگاه‌های حرارتی کشور حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت است، در حالی که تعرفه برق خانگی در ایران، حتی با افزایش‌های سال ۱۴۰۴، همچنان در پایین‌ترین سطح منطقه قرار دارد.

مقایسه قیمت برق در ایران و کشورهای منطقه

همان‌طور که در جدول مشاهده می‌شود، نرخ برق خانگی در ایران، حتی با افزایش تعرفه‌ها در سال ۱۴۰۴، همچنان از پایین‌ترین سطح‌های منطقه است. در بیشترین حالت، تعرفه برق ایران حدود ۳.۳ برابر ارزان‌تر از ارزان‌ترین نرخ برق در خاورمیانه یعنی برق عراق محاسبه می‌شود.

این اختلاف قابل توجه قیمت برق، استخراج رمزارز را حتی با دستگاه‌های پرمصرف و کم‌بازده نیز در کشور سودآور کرده و به عنوان یکی از عوامل اصلی رشد استخراج غیرمجاز شناخته می‌شود. همچنین، برخی مراکز مانند دامداری‌ها که از برق رایگان یا ثبت‌نشده برخوردارند، بستری مناسب برای فعالیت‌های زیرزمینی استخراج رمزارز فراهم کرده‌اند.

در مقابل، استخراج قانونی ارز دیجیتال مستلزم ثبت دستگاه‌ها، ارائه محل مشخص و پرداخت تعرفه واقعی برق است. با این حال، تفاوت چشمگیر بین قیمت برق یارانه‌ای و هزینه برق واحدهای مجاز استخراج، انگیزه‌ای قوی برای دور زدن قوانین و گرایش به استخراج غیرمجاز ایجاد کرده است.

اقدام قاطعانه توانیر در مقابل ماینرهای غیرمجاز

از تاریخ ۷ خرداد ۱۴۰۴، شرکت توانیر اعلام کرده است که استخراج رمزارز، اعم از مجاز و غیرمجاز، به‌طور کامل ممنوع است. معاون انتقال و تجارت خارجی توانیر، محمد اله داد، افزایش شدید مصرف غیرعادی برق و استخراج زیرزمینی را «یکی از جراحات» شبکه برق کشور دانسته است.

طبق اطلاع رسمی، انشعاب‌های برق مراکز غیرمجاز در منازل، فروشگاه‌ها و دامداری‌ها به‌طور دائم قطع می‌شود.

دیدگاه موافقان اجرای سخت‌گیرانه

موافقان این اقدام معتقدند که مصرف غیرمجاز برق باعث قطعی برق در صنوف و منازل شده و به تجهیزات آسیب می‌زند. آن‌ها تأکید دارند که مشترکان قانونی نباید از بی‌تدبیری دیگران متضرر شوند. خاموشی‌های ناشی از ناترازی برق، کشاورزان و تولیدکنندگان را در فصل گرم با چالش روبه‌رو می‌کند و حتی بر چراغ‌های راهنمایی و رانندگی و پمپ آب واحدهای مسکونی بالای ۳ طبقه نیز تأثیر می‌گذارد. از این رو، محدود کردن استخراج غیرقانونی یکی از راه‌حل‌های ضروری است.

دیدگاه منتقدان اقدام توانیر؛ «تر و خشک را با هم نسوزانید!»

برخی تحلیلگران معتقدند که ریشه ناترازی برق کشور تنها به استخراج رمزارز محدود نمی‌شود. زیرساخت‌های فرسوده، تلفات بالای شبکه انتقال (حدود ۱۳ درصد) و کمبود سوخت در نیروگاه‌ها از جمله عوامل ساختاری هستند که در تشدید بحران برق نقش دارند. از این نظر، تمرکز صرف بر فعالیت‌های استخراج رمزارز و معرفی آن به عنوان متهم ردیف اول، می‌تواند نوعی ساده‌سازی مسئله تلقی شود.

از سوی دیگر، اعمال ممنوعیت‌های فراگیر بر استخراج رمزارز، نه تنها مراکز غیرمجاز بلکه فعالان قانونی و دارای مجوز را نیز تحت فشار قرار داده است. بسیاری از این فعالان ناچار به تعطیلی کامل یا فعالیت مخفیانه شده‌اند؛ به گونه‌ای که به تعبیر برخی فعالان، «تر و خشک با هم سوخته‌اند». این روند به طور مستقیم بر چشم‌انداز توسعه صنعت رمزارز در ایران تأثیر منفی گذاشته و موجب از دست رفتن فرصت‌های اقتصادی و فناورانه در این حوزه شده است.