بزرگترین بسته تحریمی آمریکا علیه شبکه نفتی و کشتیرانی ایران

تحریم‌های جدید آمریکا: ضربه به شبکه نفتی ایران و پیامدهای جهانی

ایالات متحده آمریکا بزرگترین بسته تحریمی خود از سال ۲۰۱۸ را علیه شبکه نفتی و کشتیرانی ایران اعمال کرده است. این تحریم‌ها که بیش از ۱۱۵ فرد، نهاد، شرکت و شناور دریایی را شامل می‌شود، با هدف مختل کردن شبکه گسترده جابه‌جایی نفت ایران از طریق دریا صورت گرفته است. این شبکه، که ادعا می‌شود تحت مدیریت محمدحسین شمخانی، فرزند علی شمخانی، اداره می‌شود، متهم به استفاده از شرکت‌های صوری و اسناد جعلی برای ارسال میلیون‌ها بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی ایران و روسیه به خریداران خارجی از جمله چین است.

جزئیات تحریم‌های جدید

بسته تحریمی جدید شامل موارد زیر است:

• ۱۵ شرکت کشتیرانی: این شرکت‌ها در عملیات حمل و نقل دریایی نفت ایران نقش داشته‌اند.
• ۵۲ شناور نفتکش و کشتی کانتینربر: این شناورها برای جابه‌جایی نفت و فرآورده‌های نفتی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
• ۱۲ فرد حقیقی: افراد کلیدی در این شبکه، از جمله مدیران و سهامداران شرکت‌های مرتبط، هدف قرار گرفته‌اند.
• ۵۳ نهاد و شرکت تجاری: این نهادها در ۱۷ کشور از جمله هند، امارات متحده عربی، پاناما، ایتالیا و هنگ‌کنگ مستقر هستند.

گزارش‌های رسانه‌ای از این شبکه با عناوینی چون «شبکه شمخانی؛ از تهران تا بمبئی و دبی» یا «امپراتوری کشتیرانی» یاد کرده‌اند که نشان‌دهنده گستردگی فعالیت‌های آن است. پیش از این، اتحادیه اروپا نیز در اوایل ماه ژوئیه، محمدحسین شمخانی را به دلیل نقش وی در تجارت نفتی با روسیه و مشارکت در دور زدن تحریم‌ها، تحریم کرده بود.

نقش بازیگران هندی در شبکه تحریم‌شده

در میان افراد و شرکت‌های هدف تحریم‌ها، نام چندین تبعه هندی نیز به چشم می‌خورد:

• پانکاج ناگجیبهائی پاتل: تبعه هند و ساکن امارات متحده عربی، به‌عنوان مدیر ارشد چند شرکت کشتیرانی مرتبط با شبکه شمخانی معرفی شده است. او در شرکت Teodor Shipping L.L.C. و شرکت هندی Shreeji Gems Ltd نقش اجرایی داشته است.
• جاکوب کوریَن و انیل کومار پاناکال نارایانان نایر: این دو تبعه هندی در مرکز فعالیت‌های شرکت Neo Shipping Inc. قرار دارند که مالک کشتی ABHRA (IMO ۹۲۸۲۰۴۱) است و این شناور بخشی از ناوگان حمل نفت ایران محسوب می‌شود.

خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده است که تمام دارایی‌ها و منافع این افراد و شرکت‌ها که تحت صلاحیت ایالات متحده قرار دارند، مسدود شده‌اند و شهروندان آمریکایی از هرگونه معامله با آن‌ها منع شده‌اند. همچنین، هر شرکت خارجی که به همکاری با این نهادها ادامه دهد، در معرض تحریم‌های ثانویه قرار خواهد گرفت. کارشناسان هشدار داده‌اند که این اقدام می‌تواند پیامدهای مالی و اعتباری سنگینی برای شرکت‌ها و متخصصان حوزه حمل‌ونقل دریایی هند داشته باشد.

اهداف واشنگتن از تشدید تحریم‌ها

مقامات ایالات متحده این تحریم‌ها را بخشی از تلاش گسترده برای تضعیف شبکه‌های مالی ایران می‌دانند. اهداف اصلی این بسته تحریمی عبارتند از:

• تضعیف فروش نفت ایران به عنوان منبع اصلی درآمد.
• مقابله با دور زدن تحریم‌ها از طریق شبکه‌های صوری بین‌المللی.
• ممانعت از تامین مالی برنامه‌های اتمی، موشکی و فعالیت‌های منطقه‌ای ایران.
• جلوگیری از حمایت مالی ایران از روسیه از طریق فروش مشترک نفت.

مایکل فالکندر، معاون وزیر خزانه‌داری آمریکا، اظهار داشت: «امروز ما قلب یک تجارت نفتی سایه‌ای را هدف قرار دادیم که سوخت فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده ایران و تلاش‌های جنگی روسیه را تأمین می‌کند.»

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، این اقدام را محکوم کرده و آن را «شرورانه در جهت ضربه‌زدن به توسعه اقتصادی و رفاه مردم ایران» خواند. وی تصریح کرد که تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی آمریکا علیه ایران «اقدامی جنایتکارانه و ناقض اصول و قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل و حقوق بشر» است و مصداق «جنایت علیه بشریت» محسوب می‌شود.

تحریم‌ها در بستر تنش‌های فزاینده

تحریم‌های جدید در حالی اعمال شده‌اند که تنش‌ها بین تهران و واشنگتن در پی حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در ماه ژوئن افزایش یافته است. مقامات آمریکایی ادعا کرده‌اند که این حملات سه سایت کلیدی هسته‌ای را «ویران» کرده‌اند. دولت ترامپ اعلام کرده که تلاش‌ها برای آغاز مجدد مذاکرات هسته‌ای پس از این حملات به تعویق افتاده و اولویت کمتری پیدا کرده است. ترامپ تهدید کرده که اگر ایران تلاش برای بازسازی تأسیسات هسته‌ای را از سر بگیرد، «حملات بیشتری» انجام خواهد داد.

در این شرایط، سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در گفت‌وگو با فایننشال تایمز، پیش‌شرط‌های تهران برای بازگشت به مذاکرات را مطرح کرده است. وی اظهار داشت: «ما نیاز به اقدامات واقعی اعتمادسازی از سوی آن‌ها داریم که این اقدامات باید شامل جبران مالی و همچنین تضمین‌هایی در خصوص عدم حمله به ایران در طول مذاکرات مجدد باشد.»

اثربخشی تحریم‌های نفتی: دیدگاه «فارن پالیسی»

نشریه «فارن پالیسی» اخیراً در تحلیلی به این پرسش پرداخته که «چرا تحریم‌های نفتی دیگر کارساز نیستند». در این نوشتار آمده است که در ماه ژوئن، زمانی که بمباران تهران آغاز شد، صادرات نفت خام ایران به‌طور موقت افزایش یافت. این نشریه استدلال می‌کند که تحریم‌ها ابزاری برای اعمال فشار اقتصادی و وادار کردن کشورها به تغییر رفتارشان در نظر گرفته می‌شوند، اما در عمل، کشورها در برابر تحریم‌ها مقاومت می‌کنند، هزینه‌ها را می‌پذیرند و راه‌هایی برای دور زدن آن‌ها می‌یابند. به جای آنکه تحریم‌ها باعث تغییر رفتار کشورها شوند، این تحریم‌ها بازارها را دگرگون و روابط اقتصادی را بازتعریف می‌کنند، به‌گونه‌ای که نفت در مسیرهایی جریان می‌یابد که مبتنی بر منطق ژئوپلیتیک است، نه منطق تجاری.