بحران آب در تهران: کاهش ۳۵ درصدی بارش و چالش‌های پیش رو

کاهش بارندگی و افزایش مصرف: چالش اصلی تهران

محمدتقی حسین‌زاده اظهار داشت که در پنج سال گذشته، تهران هیچ سالی بارندگی نرمال نداشته است. وی افزود: «امسال تنها ۱۵۰ میلی‌متر بارش در تهران داشتیم که این به معنای کاهش ۳۵ درصدی نسبت به میانگین است.» این کاهش بارش در کنار افزایش جمعیت، مهاجرت، توسعه شهری و مصرف صنایع کوچک، فشار شدیدی به شبکه آبرسانی وارد کرده است.

پمپ‌های مستقیم بدون مخزن: معضلی برای شبکه و همسایگان

مدیرعامل آب و فاضلاب منطقه پنج تهران نسبت به پدیده نصب پمپ‌های مستقیم بدون مخزن در ساختمان‌ها هشدار داد. وی گفت: «بر اساس آخرین آمار، حدود ۱۲ هزار مشترک در منطقه ۵ تهران پمپ مستقیم بدون مخزن دارند.» این اقدام نه تنها شبکه را از حالت هیدرولیکی خارج می‌کند، بلکه باعث می‌شود همسایگان دیگر به آب دسترسی نداشته باشند. حسین‌زاده توضیح داد: «وقتی یک کوچه ۴۰ خانوار دارد و ۱۵ پمپ مستقیم نصب شده، آب به بقیه نمی‌رسد. این فقط به ضرر همسایه نیست؛ حتی خود مشترک هم چون هوا به همراه آب می‌کشد، در نهایت قبض بالاتری دریافت می‌کند.»

قطعی آب: نتیجه مشکلات فنی و افت ناگهانی

حسین‌زاده در پاسخ به انتقادها درباره قطع آب در برخی مناطق، تأکید کرد که برنامه شرکت صرفاً افت فشار کنترل‌شده است. او افزود: «گاهی مشکلات فنی یا افت ناگهانی سطح مخازن باعث قطع موقت می‌شود. مثلاً در محور فلاح، هفته پیش ۲۰ ساعت قطعی داشتیم.» وی خاطرنشان کرد که شبکه آب تهران برای فشار بالا طراحی شده و کاهش ناگهانی فشار، کل ساختار شبکه را مختل می‌کند و خطراتی برای تأسیسات ایجاد می‌نماید.

«در مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان آمده که تأمین آب باید به شکل پایدار باشد، یعنی هر ساختمان باید مخزن داشته باشد. اما بعضی از مشترکین به آن عمل نمی‌کنند.»

آب ارزان: عامل اصلی ناترازی و اسراف

مدیرعامل آب و فاضلاب منطقه پنج تهران درباره دلایل ناترازی شدید شرکت‌های آب گفت: «در حال حاضر مبلغ قبض آب، تنها ۲۰ تا ۲۵ درصد قیمت تمام‌شده را پوشش می‌دهد.» وی افزود که هزینه واقعی آب شامل تأمین، تصفیه، انتقال، توزیع، نگهداری و گندزدایی است و اگر تعرفه‌ها واقعی شوند، هم مصرف اصلاح می‌شود و هم خدمات بهبود می‌یابد.

کشاورزی: بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب کشور

حسین‌زاده با تأکید بر اینکه تنها ۶ درصد از آب کشور صرف شرب می‌شود، اظهار داشت: «از کل منابع آبی کشور، بیش از ۹۰ درصد در بخش کشاورزی مصرف می‌شود. سهم تهران از آب شرب تنها یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب است.» وی بر لزوم بازنگری جدی در الگوی کشت، سیستم آبیاری و حق‌آبه‌ها تأکید کرد و گفت: «نمی‌شود همواره از مردم خواست صرفه‌جویی کنند، اما ساختار مصرف در کشاورزی اصلاح نشود.»

فرسودگی شبکه و کمبود اعتبار

شبکه آبرسانی تهران فرسوده است و متوسط فرسودگی آن بین ۱۵ تا ۲۰ درصد برآورد می‌شود. حسین‌زاده گلایه کرد که چون تهران «شهر برخوردار» تلقی شده، از اعتبارات عمومی هیچ سهمی ندارد و بازسازی فقط از محل درآمد اندک شرکت انجام می‌شود. وی افزود: «در منطقه ما بیش از ۱۵۰۰ کیلومتر شبکه داریم. با وجود کمبود منابع، امسال حدود ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر بازسازی می‌شود که این کافی نیست و باید برای این منظور اعتبار لازم در نظر گرفته شود.»

کاهنده‌های مصرف: راهکاری اقتصادی و فوری

شرکت آب و فاضلاب طرح جدیدی برای نصب رایگان ابزار کاهنده مصرف ارائه کرده است. حسین‌زاده گفت: «این آمادگی را داریم تا این لوازم را در منازل نصب کنیم و هزینه‌اش را طی یک سال از قبض مشترک بگیریم.» این ابزارها در صورت استفاده صحیح، ۲۰ درصد کاهش مصرف ایجاد کرده و باعث می‌شوند مشترک به پله قبلی تعرفه بازگردد. وی بر لزوم فرهنگ‌سازی تأکید کرد تا مردم بدانند استفاده از این لوازم، نه تنها هزینه اضافه نیست، بلکه باعث صرفه‌جویی جدی در قبض می‌شود.

تکمیل زیرساخت‌ها و مشارکت مردمی

حسین‌زاده به پیشرفت طرح‌های فاضلاب و تقویت زیرساخت‌های ذخیره‌سازی اشاره کرد و تأکید کرد که در شرایط سخت فعلی، تنها با همراهی مردم می‌توان از بحران عبور کرد. وی از پیشرفت ۸۵ درصدی طرح «قمربنی‌هاشم» خبر داد که هدف آن اتصال رینگ شرق و غرب تهران به یکدیگر است.

پیشرفت تصفیه‌خانه‌ها و پروژه‌های انتقال آب

بیش از ۲۰۰ مخزن ۱۰۰ متر مکعبی در نقاط مختلف تهران ساخته شده‌اند. این مخازن برای شرایط بحرانی از جمله وقوع زلزله در نظر گرفته شده و در پارک‌ها و نقاط حساس مستقر شده‌اند تا دسترسی مردم به آب تسهیل شود.

افزایش پوشش شبکه فاضلاب

پوشش شبکه فاضلاب شهری تهران از ۳۰ درصد در گذشته به بیش از ۷۰ درصد رسیده است و با برنامه‌ریزی‌های شرکت فاضلاب، اجرای شبکه فاضلاب در تهران طی یک تا دو سال آینده کامل خواهد شد.

حسین‌زاده در پاسخ به پیشنهاد جداسازی آب شرب و آب شست‌وشو گفت: «به صراحت عرض می‌کنم امکان‌پذیر نخواهد بود. زیرساخت‌ها هنوز برای این موضوع تعریف نشده‌اند.» البته در برخی پروژه‌های خاص مانند پالایشگاه تهران یا مجتمع‌های بزرگ مسکونی ۵ تا ۱۰ هزار واحدی، بازچرخانی برای آبیاری فضای سبز ممکن شده، اما عمومی‌سازی این طرح فعلاً میسر نیست.

لزوم همکاری مردم در مدیریت مصرف

مدیرعامل آب و فاضلاب منطقه پنج تهران با تأکید بر نقش مردم در عبور از بحران‌ها، توصیه‌های ساده‌ای برای صرفه‌جویی ارائه داد: «با عادت‌های کوچک می‌توانیم کارهای بزرگی کنیم؛ مثل کاهش دفعات شستشوی حیاط، پر کردن کامل ماشین لباسشویی پیش از استفاده و بستن شیر آب هنگام ظرف‌شویی. ما انتظار زیادی از مردم نداریم، اما درخواست می‌کنیم در این چند ماه تابستان کمک کنند تا به امید خدا با بارندگی مناسب و برنامه‌ریزی‌هایی که آبفای استان تهران دارد، شرایط پایدار در آبرسانی فراهم شود.»