چالش‌ها و فرصت‌های انیمیشن ایران در بازار جهانی: گفت‌وگو با مدیرعامل استودیو بنار

چالش‌ها و شیرینی‌های تولید «اسکاتی»

حمیدرضا قوچانی، مدیرعامل استودیو بنار، از روزهای سخت و شیرین تولید پروژه «اسکاتی» سخن می‌گوید. این پروژه بیش از شش سال به طول انجامیده و با فشارهای زیادی برای رسیدن به رویداد کن همراه بوده است. مشکلات جدی در یک‌سوم پایانی تولید، چالش‌های فراوانی را برای تیم ایجاد کرده، اما به گفته قوچانی، رسیدن به نقطه پایان پس از سال‌ها تلاش، حس خشنودی و موفقیت بی‌نظیری را به ارمغان آورده است. این پروژه تلاشی جدی برای تولید اثری با استانداردهای جهانی و برای مخاطب بین‌المللی است.

معرفی استودیو بنار و فرآیند تولید

استودیو بنار با هدف ساخت فیلم‌های انیمیشن سینمایی بلند تأسیس شده است. پروژه «اسکاتی» که حدود شش سال پیش آغاز شد، از نظر فرآیند تولید پیچیده، زمان‌بر و بسیار گران بوده است. چالش‌هایی نظیر کمبود منابع انسانی و مسائل مربوط به تجهیز استودیو، زمان‌بندی پروژه را تحت تأثیر قرار داده است.

تولید انیمیشن در ایران به دلیل محدودیت‌هایی مانند دسترسی محدود به بازار نیروی کار جهانی، محدودیت‌های مالی، کیفیت پایین اینترنت و تعاملات محدود با سینمای جهان، با چالش‌های مضاعفی روبرو است. با این حال، «اسکاتی» پس از نزدیک به شش سال به پایان رسیده و اکنون در مراحل پس‌تولید قرار دارد.

این فیلم با کیفیت بسیار بالا و استانداردهای بین‌المللی برای بازار جهانی طراحی شده است. تیم حرفه‌ای متشکل از نیروهای داخلی و متخصصان خارجی، از مرحله سناریو تا لوک‌دیزاین، بر روی این پروژه کار کرده‌اند. «اسکاتی» نخستین فیلم 4K ساخته شده در ایران است و از نظر فنی و کیفی، فاصله معناداری با تولیدات مشابه دارد.

اولین اکران فیلم در رویداد کن با تحسین و استقبال منتقدین همراه بود. انتظار می‌رود فروش بین‌المللی این اثر در سال جاری آغاز شود و برنامه‌های توسعه‌ای جدی در این زمینه در دست پیگیری است. این پروژه می‌تواند به دستاوردی شاخص برای جامعه انیمیشن ایران تبدیل شود.

مزیت‌های تولید انیمیشن در ایران برای بازار جهانی

قوچانی معتقد است که برخی صنایع در ایران، از جمله انیمیشن، دارای مزیت‌هایی هستند که لزوماً به دستمزد نیروی انسانی محدود نمی‌شود. ایران به نیروی انسانی بسیار باکیفیت، چندتخصصی و با راندمان بالا دسترسی دارد، هرچند این دسترسی محدود است. همین امر باعث شده که تیم تولید یک انیمیشن سینمایی در ایران بسیار کوچک‌تر از تیم‌های مشابه در استودیوهای جهانی مانند پیکسار یا دیزنی باشد (در ایران حدود ۲۰۰ نفر در مقابل ۸۰۰ نفر در استودیوهای بزرگ جهانی).

برای گسترش بازار و استفاده از این مزیت‌ها، نیاز به تمرکز بر توسعه کمی نیروهای آموزش‌دیده و رشد مهارت‌های نیروی متخصص داخلی است. در حال حاضر، سالانه تنها یک فیلم انیمیشن برای اکران داخلی تولید می‌شود.

استودیو بنار برای «اسکاتی» مخاطب ایرانی را فدا کرده است. این فیلم به دلیل طراحی برای بازار بین‌المللی، فاقد نمایندگی فرهنگی صریح است و سرمایه‌گذاری حداکثری برای جذب مخاطب داخلی را مدنظر قرار نداده است. تولید انیمیشنی با استانداردهای جهانی مستلزم هزینه‌ای بیش از سه میلیون دلار است که ظرفیت درآمدی اکران سینمایی در ایران، حتی با خوشبینانه‌ترین فرضیات، کمتر از ۱۰ درصد کل هزینه تولید را پوشش می‌دهد. بنابراین، تمرکز بر بازارهای خارجی اجتناب‌ناپذیر است.

الگوهای مخاطب و حساسیت‌های فرهنگی

در زمان پیش‌تولید «اسکاتی»، مطالعات مفصلی بر روی گونه‌شناسی مخاطب انجام شد. مضامین سناریو با رفتارشناسی گربه تناسب زیادی داشت و کاراکترها در شمایل گربه، بستری صمیمی برای انتقال مفاهیم محوری فیلم فراهم می‌کردند. این انتخاب، با وجود پیچیدگی‌های فنی، به دلیل ارزش افزوده و امکاناتش، به انتخاب جهان گربه‌ها به عنوان بستر روایت منجر شد.

این تصمیم همچنین به دور از محدودیت‌های فرهنگی، فیلم را برای مخاطبان جهانی ملموس‌تر کرد. تلاش بر این بود که فیلم هیچ نمایندگی فرهنگی شاخصی نداشته باشد و در عین حال، ابعاد انسانی مانند اعتماد، دوستی و ارزش‌های زیست جمعی را به تصویر بکشد. این انتخاب سبب می‌شود که فیلم در جغرافیای وسیع‌تری قابل اکران باشد و از نزدیک شدن به مرزهای حساسیت‌های فرهنگی پرهیز شود.

در نسخه اولیه، صحنه مرگ مادر برای ما طبیعی بود، اما برای مخاطب جهانی «شدت دلخراش» و «هولناک» تشخیص داده شد؛ ناچار به حذف شدیم.

قوچانی به اهمیت ذهنیت بین‌المللی در خلق یک اثر جهانی اشاره می‌کند. او مثالی از صحنه مرگ مادر در نسخه اولیه «اسکاتی» می‌آورد که برای مخاطب ایرانی طبیعی بود، اما برای توزیع‌کنندگان جهانی «شدت دلخراش» و «هولناک» تشخیص داده شد و منجر به حذف و بازتولید پلان‌هایی از آن صحنه شد. این تجربه نشان‌دهنده ضرورت تعامل گسترده با عوامل توزیع و فروش جهانی از نقطه صفر پیش‌تولید است، هرچند در شرایط انزوا و مقررات سخت‌گیرانه صدور ویزا، این تعاملات با محدودیت‌های ساختاری مواجه است.

همکاری‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذاری

«اسکاتی» با سرمایه متعهد به توسعه ایران ساخته شده است. همکاری با افراد خارجی تنها در موارد محدود عدم دسترسی به نیروی انسانی باکیفیت یا جبران انحراف از برنامه زمان‌بندی صورت گرفته است. از جمله این همکاری‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دوبله: ضبط صدا به زبان انگلیسی در یکی از معتبرترین استودیوهای بریتانیا.
• کارگردانی: اضافه شدن یولین بندیکت، کارگردان خلاق و باتجربه آلمانی، برای ارتقاء کیفیت.
• انیمیت: اضافه شدن تعدادی انیماتور خارجی در مقطعی که فرآیند انیمیت به دلیل پیچیدگی‌های فنی و کمبود انیماتور ماهر، گلوگاه پروژه شده بود.
• موسیقی: ضبط ارکسترال موسیقی فیلم توسط ارکستر بوداپست.

همچنین از ظرفیت همکاری با دیاسپورای ایرانی نیز استفاده شده است؛ رامین کوشا، آهنگساز برجسته بین‌المللی، موسیقی فیلم را ساخته است. همکاری با مهاجرین ایرانی در حوزه‌های مارکتینگ، فروش و حقوقی نیز در جریان است و در آینده توسعه خواهد یافت.

تجربیات کسب شده و چشم‌انداز آینده

تولید «اسکاتی» به استودیو بنار کمک کرده تا زیرساخت‌های باکیفیت، از جمله یک رندر فارم بی‌مانند، را تجهیز کند. همچنین به یک پایپ‌لاین بهینه برای تولید فیلم سینمایی دست یافته‌اند و تیمی متخصص، جاه‌طلب و همدل از سوپروایزرها و کارگردانان را در کنار خود دارند. خروجی این تلاش‌ها، یک فیلم سینمایی انیمیشنی بلند استاندارد و آبرومند است که به گواه منتقدین و توزیع‌کنندگان در رویداد کن، امید به اکران موفق آن وجود دارد.

اعتبار کسب شده از تولید «اسکاتی» به همراه تجهیزات و نیروی انسانی باکیفیت، بزرگترین سرمایه استودیو بنار برای ادامه مسیر شش ساله خود است. با تجربه کسب شده در فرآیند فروش فیلم و شبکه روابط جهانی شکل گرفته، استودیو بنار به آینده‌ای امیدوارکننده می‌نگرد.

اهمیت برندینگ انیمیشن ایرانی

دستیابی به استانداردهای جهانی به مدل‌های خاصی از برندینگ وابسته است. صنعت انیمیشن ایران باید بر مزیت‌ها و کاستی‌های خود تمرکز کند. الزامات رسیدن به استانداردهای جهانی شامل زیرساخت‌های آموزشی، توسعه نیروی انسانی، بهبود مستمر زیرساخت تکنولوژیک و سازماندهی آن‌ها ذیل مفهوم «انیمیشن ایرانی» است که نماینده یک ذائقه انیمیشنی متمایز باشد.

قوچانی تأکید می‌کند که تا زمانی که برند «انیمیشن ایرانی» در بازار جهانی خلق نشود، تمامی آثار انیمیشنی داخلی باید منفرداً برای موفقیت خود تلاش کنند. اما با ساخت و شناخته شدن این برند، یک گروه مخاطب بالقوه در سراسر جهان برای آثار ایرانی وجود خواهد داشت. مسیر موفقیت این صنعت تنها از رهگذر ساخت، تثبیت و توسعه برند انیمیشن ایرانی می‌گذرد و هیچ میان‌بری در این مسیر وجود ندارد.

برای تحقق این امر، نیاز به چاره‌اندیشی حاکمیتی برای تعدیل محدودیت‌های ساختاری است. این تعدیل شامل رفع تأمین مالی خارجی، اتصال شبکه بانکی به شبکه جهانی، توسعه اینترنت باکیفیت و رایزنی برای تسهیل مقررات صدور ویزا است. در آن صورت، کمپانی‌ها و استودیوهای انیمیشنی می‌توانند در تعامل با بازار جهانی انیمیشن قرار گیرند.

پیشنهاداتی برای بهبود اکوسیستم انیمیشن

تغییرات جزئی:

ایجاد یک آموزشگاه تخصصی انیمیشن می‌تواند تغییر مهمی باشد. آموزش نیروی کار جوان و تازه‌نفس به کیفیت کار در این صنعت کمک شایانی می‌کند. رویدادها و کارگاه‌های برگزار شده در سال‌های اخیر با استقبال خوبی مواجه شده‌اند و به هدایت افراد علاقه‌مند و انتقال دانش کمک می‌کنند. این آموزشگاه‌ها می‌توانند فرصت‌هایی برای یادگیری نرم‌افزارهای تخصصی، توسعه خلاقیت و بهبود نمونه کارها ایجاد کنند. یک برنامه جامع آموزشی شامل نظریه، تمرین و پروژه‌های گروهی، به تربیت نیروی انسانی با مهارت بالا کمک می‌کند. همچنین، ایجاد مدلی از مشاوره و شبکه‌سازی برای ارتباط دانش‌آموختگان با صنعت، مزیت قابل توجهی در اکوسیستم انیمیشن ایران خواهد بود.

تغییرات اساسی:

اکوسیستم صنعت انیمیشن از اکوسیستم صنایع داخلی متمایز نیست و مسائل آن عمدتاً در حوزه اقتصاد کلان و تصمیمات ساختاری حاکمیتی تعریف می‌شوند. تعدیل و رفع تحریم‌ها با اثرات مؤثری که بر ادغام اقتصاد ایران در اقتصاد جهانی دارد، می‌تواند به ارتقاء جذابیت صنعت ایران برای سرمایه‌گذاری خارجی منجر شود. جذب سرمایه خارجی، با توجه به مزیت‌های تولید انیمیشن در ایران، هم به رشد کمی عناوین تولیدی می‌انجامد و هم با ارتقاء زیرساخت تکنولوژیک استودیوها، می‌تواند به رشد سطح کیفی آثار منجر شود.