نقش پست بانک در توسعه روستایی و گسترش خدمات فناوری اطلاعات

مقدمه: نقش فناوری اطلاعات در توسعه روستایی

فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) به عنوان ابزاری حیاتی برای محرومیت‌زدایی و کاهش فقر در مناطق روستایی جهان شناخته شده است. این فناوری نه تنها به توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کمک می‌کند، بلکه به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مدرن، توانایی‌های بشر را برای سازگاری با محیط و پیشرفت افزایش می‌دهد.

یکی از چالش‌های اصلی در این زمینه، چگونگی ارائه خدمات ICT به نقاط محروم و روستاها است. هر راهکاری که بتواند شکاف دسترسی به اطلاعات بین شهر و روستا را کاهش دهد، از دیدگاه جهانی ارزشمند و در راستای توسعه جامعه اطلاعاتی محسوب می‌شود. ایران نیز با امضای اعلامیه اصول جامعه اطلاعاتی در آذر ماه ۱۳۸۲ در اجلاس سران جامعه اطلاعاتی ژنو، متعهد به ایفای نقش مؤثر در جامعه اطلاعاتی جهانی شده است.

تعهدات و اقدامات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

در ایران، توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات روستایی همواره یکی از دغدغه‌های اصلی مسئولان بوده است. این توسعه به عنوان پایه‌ای برای گسترش عدالت اجتماعی، دسترسی به اطلاعات، محرومیت‌زدایی و پیشگیری از مهاجرت از روستاها به شهرها مطرح است.

وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با همکاری شرکت‌های تابعه خود از جمله مخابرات، پست و پست بانک، متعهد شد تا پایان برنامه چهارم توسعه، ۱۰ هزار نقطه روستایی فاقد خدمات پایه دولتی را تجهیز و راه‌اندازی کند. مسئولیت اجرای این طرح در هر استان بر عهده شرکت مخابرات استان قرار گرفت. این شرکت با برگزاری مناقصات، تجهیزات لازم را تأمین کرده و با انتشار آگهی، کارگزارانی از بخش خصوصی یا تعاونی را برای اداره دفاتر در هر استان انتخاب و بر ارائه خدمات نظارت کرد.

بر اساس سند چشم‌انداز بیست ساله نظام جمهوری اسلامی ایران و در راستای اجرای قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف بود ۱۰ هزار روستای کشور را به دفاتر ارتباطات و فناوری اطلاعات روستایی مجهز کند.

نقش پست بانک ایران در بانکداری خرد روستایی

وظیفه ارائه خدمات بانکی در مناطق روستایی و دورافتاده، تحت عنوان بانکداری خرد، بر عهده پست بانک ایران گذاشته شد. علاوه بر این، از سال ۱۳۹۵ و مطابق ماده ۳۱ اساسنامه پست بانک، این بانک به عنوان بانک توسعه‌ای و تخصصی بخش فناوری اطلاعات تعیین گردید. این فرآیند که قرار بود طی سه ماه انجام شود، تا سال ۱۴۰۲ به طول انجامید و در نهایت اساسنامه جدید با مأموریت‌های تازه ابلاغ شد.

پست بانک ایران با ۴۰۳ شعبه در شهرها و مراکز استان‌ها و بیش از ۵ هزار و ۵۱۸ باجه بانکی فعال در مناطق روستایی، بیشترین نقطه تماس با جامعه، به ویژه در مناطق روستایی، را داراست. این تعداد باجه روستایی نسبت به سال گذشته ۳ درصد کاهش داشته است. در مجموع، ۵ هزار و ۹۲۱ نقطه ارائه خدمت بانکی توسط پست بانک پوشش داده می‌شود.

آمار و ارقام عملکرد پست بانک در مناطق روستایی

پوشش جمعیتی و منابع جذب شده

• جمعیت تحت پوشش روستایی توسط پست بانک تا پایان فروردین سال جاری: ۸ میلیون و ۲۷۷ هزار نفر از مجموع ۲۰ میلیون و ۷۳۰ هزار و ۶۲۵ نفر ساکن روستاها.
• این پوشش ۴۰ درصد کل جمعیت ساکن در این مناطق را شامل می‌شود و نسبت به دوره مشابه سال گذشته ۳ درصد کاهش داشته است.

سرانه منابع باجه‌ها در فروردین گذشته ۱۶۰.۸ میلیارد ریال بوده که نسبت به ۱۱۳ میلیارد ریال سال گذشته، ۴۲ درصد افزایش نشان می‌دهد.

تعداد حساب‌ها و فعالیت‌های بانکی

تعداد حساب‌های فعال در پست بانک تا پایان فروردین سال جاری به شرح زیر است:

• حساب قرض الحسنه جاری: ۸ میلیون فقره
• حساب پس انداز: ۴ میلیون فقره
• حساب سرمایه گذاری کوتاه مدت: ۳.۱ میلیون فقره
• حساب سرمایه گذاری بلند مدت: ۰.۶۳ میلیون فقره

در مجموع، تعداد حساب‌ها نسبت به سال گذشته ۸ درصد افزایش داشته است.

تا پایان فروردین ۱۴۰۴، ۳ هزار و ۷۷۱ دستگاه و ۲۹۸ هزار و ۷۹۳ کارت در روستاهای تحت پوشش پست بانک فعال هستند.

همچنین، ۲۴۶ هزار و ۷۶۱ فقره چک تا پایان فروردین سال ۱۴۰۴ واگذار شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۶ درصد افزایش داشته است. مبلغ این واگذاری ۱۳۵.۸ هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به فروردین سال ۱۴۰۳، ۵۷ درصد رشد را نشان می‌دهد.