دریاچه ارومیه: بحران خاموش و توقف انتشار آمار حیاتی

یادی از گذشته: دریاچه‌ای با قدمت ۱۳ هزار ساله

در سال ۱۳۹۲، ثیاب‌قدسی، دبیر اجرایی وقت کنگره بین‌المللی نجات دریاچه ارومیه، عمر این دریاچه را ۱۳ هزار سال عنوان کرد. وی با استناد به مطالعات ستون رسوبات دریاچه ارومیه، تأکید کرده بود که این دریاچه در طول ۱۳ هزار سال گذشته، حتی در دوره‌هایی که دمای کره زمین چهار درجه سانتی‌گراد بالاتر از زمان حال بوده، هرگز خشک نشده است. او همچنین به تجربه موفق دریاچه سالت لیک آمریکا اشاره کرد که در سال ۱۹۶۰ دچار بحران خشکی شد اما با مدیریت صحیح به وضعیت طبیعی خود بازگشت.

آمارهای تلخ و نگران‌کننده

وضعیت دریاچه ارومیه در سال‌های اخیر رو به وخامت گذاشته است:

• تیرماه ۱۴۰۱: حجم آب دریاچه به ۱.۴۰ میلیارد مترمکعب رسید که بدترین وضعیت از سال ۱۳۹۴ را ثبت کرد.
• آبان‌ماه ۱۴۰۱: شرایط دریاچه بدترین وضعیت را در ۳۱ سال اخیر نشان داد.
• مهرماه ۱۴۰۲: میزان آب دریاچه به نیم میلیارد مترمکعب کاهش یافت.
• بهمن ماه ۱۴۰۳: وسعت دریاچه به کمتر از یک هزار کیلومترمربع رسید.

شفافیت در مقابل محرمانگی آمار

در دوران دولت‌های یازدهم و دوازدهم، انتشار روزانه و شفاف آمارهای مربوط به دریاچه ارومیه در صفحه مجازی آب منطقه‌ای آذربایجان‌غربی، به عنوان منبعی موثق برای رسانه‌ها و کارشناسان، به صورت مرتب انجام می‌شد. این رویکرد نشان‌دهنده توجه ویژه و شفافیت دولت وقت در قبال این پیکره آبی بود.

با آغاز به کار دولت سیزدهم و تغییر مسئولین استانی، انتشار آمار از تاریخ ۲۳ خرداد ۱۴۰۱ به طور کامل متوقف شد. این توقف به مدت ۲۹ ماه ادامه یافت.

پس از ۲۹ ماه، با روی کار آمدن دولت چهاردهم، انتشار آمارها در صفحه مجازی آب منطقه‌ای آذربایجان‌غربی از سر گرفته شد، هرچند با اطلاعات کمتر. این آمارها نشان داد که در این دوره، حجم آب دریاچه ۶۱ درصد، وسعت آن ۶۵ درصد و تراز آن ۶۳ سانتی‌متر کاهش یافته است.

با این حال، انتشار دوباره آمارها به صورت گاه‌نامه (هفتگی، دوهفتگی یا ماهانه) بود و از ۱۵ فروردین ۱۴۰۴ مجدداً متوقف شد و تا ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ هیچ آماری منتشر نشده است.

توقف ارائه آمار به رسانه‌ها و ستاد احیا

پیش از انحلال ستاد احیای دریاچه ارومیه و تنزل آن از حالت کشوری به منطقه‌ای، سایت تکمیلی این ستاد نیز از دسترس خارج شد. با وجود توقف انتشار عمومی آمار، تا ابتدای مردادماه ۱۴۰۴، امکان دریافت آمار از آب منطقه‌ای برای رسانه‌ها وجود داشت. اما از ابتدای مردادماه، ارائه آمار به رسانه‌ها نیز متوقف شده است.

بر اساس اعلام منابع مطلع، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اعلام کرده که «آمار ارائه نخواهد شد و رسانه‌ها این موارد را از ستاد احیا پیگیر باشند.» پیگیری‌ها از ستاد احیا نیز نشان می‌دهد که شرکت آب منطقه‌ای استان آذربایجان‌غربی حتی به ستاد احیا نیز آماری ارائه نمی‌دهد و این شرکت به عنوان متولی و مسئول دولتی موظف به ارائه آمار است.

آخرین گزارش رسمی منتشر شده درباره وضعیت دریاچه ارومیه مربوط به ۲۰ خرداد و آخرین آمار رسمی ارائه شده از تراز، وسعت و حجم آب دریاچه مربوط به ۲۰ تیر بوده است.

نتیجه‌گیری: نیاز به شفافیت بیشتر

دریاچه ارومیه در بدترین وضعیت خود قرار دارد و متولیان امر حتی زحمت ارائه آمارهای بحرانی آن را نیز به خود نمی‌دهند. شفاف‌ترین وضعیت اطلاع‌رسانی در سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱ بوده که باید از تلاش‌های دولت وقت و مدیران آن زمان در انتشار شفاف آمار قدردانی کرد. این شفافیت به اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی در جامعه کمک شایانی کرد. شروع کم‌رنگ شدن ارائه آمار از دولت سیزدهم آغاز شد و با انتشار آمار پس از ۲۹ ماه، کاهش چشمگیر حجم، وسعت و تراز دریاچه آشکار شد.

خبرآنلاین آمادگی خود را برای دریافت آمارهای مربوط به دریاچه ارومیه و پاسخ شرکت آب منطقه‌ای در خصوص چرایی عدم ارائه آمارها اعلام می‌کند.