خبر کامل
«ایران» از نگاه ایتالو کالوینو: گفت‌وگو با غلامرضا امامی
گفت‌وگوی اختصاصی مریم شهبازی با غلامرضا امامی، مترجم برجسته کتاب «ایران» اثر ایتالو کالوینو، نویسنده فقید ایتالیایی، به بررسی عمیق دلبستگی کالوینو به فرهنگ و تمدن کهن ایران می‌پردازد. این کتاب که مجموعه‌ای از یادداشت‌های سفر کالوینو به ایران در سال ۱۳۵۳ و مقاله‌ای درباره «هفت‌پیکر» نظامی گنجوی است، نگاهی فراتر از یک جهانگرد به تاریخ، معماری و فرهنگ مردم ایران ارائه می‌دهد.
دلبستگی کالوینو به ایران: ریشه‌ها و ابعاد
غلامرضا امامی، مترجم کتاب «ایران»، با اشاره به پیشینه مطالعاتی قوی ایتالو کالوینو، بیان می‌کند که این نویسنده شیفته تاریخ، معماری (به‌ویژه مسجد جامع اصفهان)، طبیعت (کویر و کوهستان) و فرهنگ مردم ایران شده است. این علاقه نه تنها از تربیت خانوادگی و نگاه شخصی او به شرق نشأت می‌گیرد، بلکه تحت تأثیر نگاه مثبت و دوستانه جامعه ایتالیا به ایران است که ریشه در تمدن کهن، فرهنگ همزیستی مسالمت‌آمیز و تاریخ پربار آن دارد.
امامی تأکید می‌کند که کالوینو، ایران را سرزمینی بی‌پایان با ریشه‌هایی ژرف می‌داند که هیچ مهاجمی در طول تاریخ نتوانسته آن را به زانو درآورد. او معتقد است که این سرزمین و تمدن کهن همچون ققنوس افسانه‌ای، همواره از خاکستر دشمنی‌ها سر برآورده و جاودانگی را همذات ناخودآگاه خود نشان داده است.
«ایران»: حاصل گردآوری یادداشت‌های کالوینو
کتاب «ایران» حاصل گردآوری و ترجمه یادداشت‌ها و مقاله‌های کالوینو توسط غلامرضا امامی است. این یادداشت‌ها پس از مرگ نابهنگام کالوینو توسط همسرش منتشر شد. امامی مطالب مرتبط با ایران را از میان آنها انتخاب کرده و مقاله کالوینو درباره «هفت‌پیکر» نظامی را نیز از کتاب «چرا باید کلاسیک‌ها را خواند؟» به این مجموعه اضافه کرده است.
کالوینو در اردیبهشت سال ۱۳۵۳ برای ساخت فیلم مستندی به شهرهای شیراز، اصفهان و یزد سفر کرده بود. یادداشت‌های او از این سفر، به‌ویژه توصیف‌های خواندنی‌اش از قنات‌های ایرانی، نشان‌دهنده تحسین و توجه خاص او به فرهنگ و تمدن ایران است.
نگاه هنرمندانه کالوینو به میراث ایران
کالوینو با نگاهی فراتر از یک جهانگرد، به تماشای بناهای تاریخی ایران می‌نشیند. او از تخت جمشید، نقش رستم و آتشکده‌های زرتشتیان بازدید می‌کند و با کوچ عشایر قشقایی و فرهنگ زندگی آنان آشنا می‌شود. در بازدید از مسجد جامع اصفهان، مدهوش معماری آن شده و با نگاهی شاعرانه و هنرمندانه به وصف آن می‌پردازد.
تخیل شگرف، طنز گزنده و اطلاعات قابل توجه کالوینو در تار و پود یادداشت‌های مرتبط با این سفر آمده است. او در این نوشته‌ها با نگاهی امروزی و با توجه به تاریخ، به روایت مظاهر فرهنگی و تمدنی ایران قبل و بعد از اسلام می‌پردازد.
کالوینو پیش از سفر به ایران، مطالعات زیادی درباره فرهنگ و تمدن شرقی انجام داده بود. روایت او درباره «هفت‌پیکر» نظامی، که در آن به شاهنامه نیز اشاره می‌کند، گویای آشنایی عمیق او با ادبیات کهن فارسی است. او «هفت‌پیکر» را به جهت شگفتی‌هایش با افسانه‌های هزار و یک شب مقایسه کرده و هر دو را دارای عجایب و پایانی اخلاقی می‌داند.
جایگاه ایران در نگاه ایتالیایی‌ها
غلامرضا امامی توضیح می‌دهد که در زمان کالوینو، خاورشناسان ایتالیایی که اغلب در کاوش‌های باستان‌شناسی ایران حضور داشتند، نگاهی عمیق و ژرف به ایران پیدا کرده بودند. بسیاری از آثار کهن ایرانی در زمان حیات کالوینو به ایتالیایی ترجمه شده بودند. این علاقه‌مندی تا حدی ناشی از نگاه مثبت ایتالیایی‌ها به ایران است.
در سال ۱۳۵۳، در چهار دانشگاه ایتالیا (بلونیا، ونیز، رم و ناپل) رشته فرهنگ و ادبیات فارسی تدریس می‌شده و مؤسساتی نیز به فرهنگ و آثار اندیشمندان و ادبای ایرانی می‌پرداختند. این نگاه دوستانه ریشه در این باور دارد که ایران همواره پناهگاهی برای اقلیت‌ها بوده و سرزمینی رنگارنگ با مردمی متحد است که در طول تاریخ همزیستی مسالمت‌آمیز داشته‌اند.
امامی به وجود کلیساها و کنیسه‌های کهن در ایران و حتی نگاه مساعد واتیکان به ایران اشاره می‌کند و تأکید دارد که هر دو کشور از تمدنی کهن برخوردارند که سبب نزدیکی بیشترشان می‌شود. او می‌افزاید که فارغ از مسائل سیاسی، ایتالیایی‌ها نسبت به کشور و مردم ایران نظری مثبت و تحسین‌برانگیز دارند.
پایداری و جاودانگی فرهنگ ایرانی
امامی با تأکید بر پایداری همیشگی ایران، به حملات مهاجمان در طول قرن‌ها اشاره می‌کند. او می‌گوید: «از اسکندر مقدونی که با کتاب‌سوزی‌های گسترده و به آتش کشیدن تخت جمشید، قصد حذف فرهنگ و تمدن ایرانی را داشت تا مغول‌ها و تیموریان که همه مسخر فرهنگ ایرانی شدند.» او مسجد جامع گوهرشاد مشهد را نمونه‌ای از این تأثیرپذیری می‌داند که به دستور یک زن مغول ساخته شده است.
امامی فرهنگ ایرانی را به ققنوسی تشبیه می‌کند که «شاید آن را آتش بزنند اما هرگز از میان نمی‌رود. ققنوس ایران از میان هر خاکستری برمی‌خیزد.» او معتقد است که این کشور ریشه در تمدنی کهن و تاریخی درخشان دارد و طوفان‌ها تنها به شاخ و برگ آن آسیب می‌زنند، اما ریشه جاودانه آن را از همه تندبادها در امان نگه می‌دارد.
کالوینو: نویسنده‌ای جهانی با نگاهی انسانی
کالوینو، که در کوبا متولد شده و بیشتر عمر خود را در ایتالیا گذرانده، نویسنده‌ای جهانی است. او در آثارش نوآوری‌های ممتاز، تخیلی شگرف، طنزی گزنده و پشتوانه مطالعاتی عمیقی دارد. آثار او آمیزه‌ای از سیاهی و سپیدی، واقعیت و خیال، طنز و تراژدی را به نمایش می‌گذارد.
او در آثارش پلی از گذشته به حال می‌زند و رنگین‌کمانی در آسمان ادب می‌آفریند. کالوینو در تمام زندگی‌اش برای برقراری و گسترش دوستی، فارغ از همه تفاوت‌ها، کوشیده است. مهم‌ترین پیام او این است که ستمگران برقرار نمی‌مانند و جهان در نهایت به صاحبان حقیقی‌اش، مردم، می‌رسد.
کالوینو در جنگ جهانی دوم به نهضت مقاومت ایتالیا پیوست و نقشی دائمی در فعالیت‌های سیاسی ایفا کرد. او هرگز به بند ایدئولوژی یا تفکر خاصی درنیامد و مهم‌ترین دغدغه‌اش رهایی انسان و ساخت دنیایی بهتر بود.
خاطرات غلامرضا امامی و آثار جدید
غلامرضا امامی در حال حاضر مشغول نوشتن خاطرات خود است که به روایت روابطش با چهره‌های سرشناس فرهنگ و سیاست همچون آیت‌الله طالقانی، دکتر شریعتی، شهید مطهری، جلال آل احمد و مهندس بازرگان می‌پردازد. او همچنین در حال ترجمه اثر دیگری از جانی روداری است.
امامی در پایان گفت‌وگو، آرزو می‌کند که ایران از گزند بدخواهان در امان بماند و مردم ایران در بحران‌ها و سختی‌ها کنار یکدیگر باشند. او به توصیف کالوینو از مردم ایران اشاره می‌کند که با احترام زیادی از آنان یاد کرده است، به‌ویژه در روایت کوچ قشقایی‌ها و بازدید از یک مدرسه علمیه.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.