چالش‌های حذف کنکور و آینده آموزش عالی در ایران

وضعیت پذیرش دانشجو و خصوصی‌سازی دانشگاه‌ها

نقی‌زاده در پاسخ به این پرسش که آیا روند حذف کنکور به سمت خصوصی‌سازی دانشگاه‌ها پیش می‌رود، توضیح داد که با دو گروه رشته مواجه هستیم: رشته‌های پرطرفدار که رقابت برای آن‌ها بسیار بالا است و رشته‌هایی با رقابت کمتر که از سال‌ها پیش تصمیم بر حرکت به سمت پذیرش بدون آزمون و مبتنی بر سوابق تحصیلی برای آن‌ها گرفته شده است.

وی با اشاره به آمارها، تأکید کرد که تعداد دانشجویان روزانه نه تنها کاهشی نداشته، بلکه در مواردی افزایش نیز یافته است. در مورد ظرفیت‌های شبانه و پردیس نیز، دانشگاه‌ها بر اساس تقاضا و مجوزهای موجود، ظرفیت‌ها را تنظیم می‌کنند و وزارت علوم نه تنها محدودیتی اعمال نکرده، بلکه از آن استقبال نیز کرده است. بنابراین، آمارها نشان‌دهنده کاهش سهمیه روزانه یا نوبت دوم نیست.

چالش‌های حذف کنکور و کیفیت مدارس

دبیر شورای هدایت استعدادهای درخشان در خصوص درستی حذف تدریجی کنکور و جایگزینی آن با سوابق تحصیلی، با توجه به تفاوت شدید کیفیت مدارس، بیان کرد که پاسخ دقیق به این مسئله را باید سازمان سنجش آموزش کشور و سیاست‌گذاران ارشد کشور مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه دهند.

کیفیت برگزاری کنکور؛ یک مسئله اجرایی

نقی‌زاده، به عنوان یک متخصص سیاست‌گذاری علم و فناوری، معتقد است که یکی از مسائل اصلی، کیفیت برگزاری کنکور یا آزمون‌های نهایی و جنبه اجرایی آن است. مسئله دیگر، انحراف در تعداد متقاضیان برخی رشته‌ها و کدرشته‌محل‌های خاص است که در کنار وضعیت اشتغال کشور، چالش‌برانگیز شده است.

به طور مثال، امسال تعداد متقاضیان علوم تجربی بالای ۴۰۰ هزار نفر بود، در حالی که برای فنی مهندسی زیر ۱۵۰ هزار نفر متقاضی وجود داشت. این وضعیت تابع شرایط کلان کشور است و ارتباطی به وزارت علوم و سازمان سنجش ندارد.

نقش اشتغال در انتخاب رشته و راهکارهای پیشنهادی

نقی‌زاده تصریح کرد که وضعیت اشتغال در کشور شاید مهم‌ترین عامل در انتخاب رشته باشد و پس از آن، جایگاه اجتماعی هر رشته اهمیت دارد. در چنین شرایطی، برای یک کدرشته‌محل، صدها نفر با معدل ۱۷ و ۱۸ و نمرات بسیار خوب متقاضی هستند و در اینجا چاره‌ای جز برگزاری کنکور نیست.

وی افزود که مسئله کنکور اکنون بیشتر برای کدرشته‌محل‌های پرطرفدار معنا دارد، برخلاف دو دهه پیش که برای همه رشته‌ها معنادار بود. این امر به دلیل توسعه شدید ظرفیت آموزش عالی است.

راهکارهای کلیدی برای حل مسئله

نقی‌زاده راهکار کلیدی برای حل این مسئله را در دو سطح دانست:

• گسترش اشتغال سایر رشته‌ها: در سطح کلان باید اشتغال سایر رشته‌ها گسترش یابد تا رشته‌ای با اشتغال ضعیف وجود نداشته باشد.
• هدایت تحصیلی: این موضوع در آموزش و پرورش بسیار مهم است. وقتی متقاضی برای رشته‌ای خاص در دانشگاه زیاد می‌شود، مجبور به برگزاری آزمون برای انتخاب تعداد محدودی از آن‌ها می‌شوند.

پولی شدن دانشگاه و عدالت آموزشی

نقی‌زاده در رابطه با موضوع پولی شدن دانشگاه‌ها اظهار بی‌اطلاعی کرد و گفت: «متوجه موضوع پولی شدن دانشگاه نمی‌شوم. در چند سال اخیر ظرفیت روزانه دانشگاه‌ها زیاد شده است. نوبت دوم هم تغییر زیادی نکرده است. از طرفی دانشگاه کدرشته‌محل پردیس هم می‌گیرد و استفاده از ظرفیت مازاد که پولی شدن نیست. بنابراین مسئله‌ای که شما اشاره کردید، رخ نداده است.»

وی در خصوص نقش کنکور در میزان شکاف طبقاتی توضیح داد که موضوع حذف کنکور محل بحث نیست، بلکه فرآیند سنجش و پذیرش است که وزارتخانه‌های علوم و آموزش و پرورش در حال پیگیری آن هستند.

تفکیک سنجش و پذیرش؛ لازمه عدالت آموزشی

نقی‌زاده تصریح کرد که فرآیند سنجش و پذیرش دو موضوع متفاوت هستند و هر دو باید به شکل دقیق و علمی انجام شوند. سنجش شامل آزمون‌های نهایی و کنکور می‌شود و باید دقیق و با حفظ تمام شرایط کیفی انجام شود. پذیرش نیز فرآیندی است که در مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی از سنجش تفکیک شده است و ما به پذیرش‌های استاندارد نیازمندیم و شاید احتیاج به تحولاتی در این بخش داشته باشیم.

مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی آموزش عالی به ملزومات عدالت آموزشی اشاره کرد و افزود که عدالت آموزشی تابع دو چیز است: یکی با کیفیت بودن سنجش که فارغ از رقابت، شایستگی فرد برای رفتن به رشته تحصیلی را می‌سنجد، و دیگری پذیرش.

سنجش و پذیرش در دنیا دو چیز هستند، اما در ایران مفهومی واحد دارند. یعنی همین کنکور که سنجش است، ملاک پذیرش هم است! بنابراین مسئله این نیست که کنکور باعث عدالت آموزشی می‌شود یا نه؟ بلکه مسئله این است که کنکور ابزار سنجش است و ما برای افزایش عدالت آموزشی باید سنجش و پذیرش را تفکیک کنیم.

وی با تأکید بر اینکه تفکیک «سنجش» و «پذیرش» به ارتقای عدالت و کیفیت آموزشی منجر می‌شود، افزود که این موضوع به هدایت تحصیلی و نیاز دانشگاه‌ها منطبق با طرح آمایش سرزمین برای پذیرش دانشجو نیز بازمی‌گردد.