اهمیت حیاتی تماس پوستی مادر و نوزاد در شیردهی و رشد دلبستگی ایمن

اهمیت تماس پوستی در شکل‌گیری دلبستگی

ارجمندی توضیح می‌دهد که تماس پوستی مداوم و پاسخ‌دهی حساس مادر به نیازهای نوزاد، به شکل‌گیری دلبستگی ایمن منجر می‌شود. این تماس مکرر، سیستم عصبی نوزاد را به گونه‌ای تنظیم می‌کند که دنیا را مکانی امن و قابل اعتماد درک کند. نوزاد از طریق این تماس، احساس امنیت، آرامش و مورد توجه بودن را تجربه می‌کند.

تأثیرات بیولوژیکی و هورمونی

شیردهی همراه با تماس پوستی، تأثیرات هورمونی و بیولوژیکی قابل توجهی دارد:

• افزایش اکسی‌توسین: این هورمون که به «هورمون عشق و پیوند» معروف است، باعث خروج شیر، ایجاد آرامش، دلبستگی و کاهش اضطراب در مادر و نوزاد می‌شود.
• کاهش کورتیزول: هورمون استرس کاهش یافته، که به نوبه خود احتمال افسردگی و اضطراب را در مادر کاهش می‌دهد و به آرامش و تنظیم ضربان قلب و تنفس نوزاد کمک می‌کند.
• افزایش پرولاکتین: این هورمون مسئول تولید شیر است و همزمان رفتارهای مادری را تقویت می‌کند.

حتی در نوزاد تازه متولد شده، افزایش ترشح اکسی‌توسین به تقویت پیوند عاطفی کمک می‌کند و شیردهی از طریق تماس پوستی در تنظیم دمای بدن، قند خون و تنفس نوزاد مؤثر است.

مزایای بلندمدت برای نوزاد

پژوهش‌های متعدد نشان داده‌اند که نوزادانی که تماس پوستی بیشتری با مادر دارند، مزایای زیر را تجربه می‌کنند:

• کمتر گریه می‌کنند و زودتر آرام می‌شوند.
• ضربان قلب و الگوی خواب منظم‌تری دارند.
• در آینده، در مواجهه با استرس، تنظیم هیجانی بهتری از خود نشان می‌دهند و از خودکنترلی بالاتری برخوردارند.

یک مطالعه در سال ۲۰۱۶ تأیید کرد که تماس پوستی زودهنگام، حتی در نوزادان نارس، منجر به رشد بهتر اجتماعی-عاطفی در سن ۱۰ سالگی می‌شود.

تأثیر بر سلامت روان مادر

مطالعات حاکی از آن است که مادرانی که شیردهی موفقی دارند، کمتر در معرض ابتلا به افسردگی پس از زایمان قرار می‌گیرند. افزایش اکسی‌توسین و پرولاکتین به بهبود خلق و خو، کاهش اضطراب و تحریک رفتارهای دلبستگی در مادر کمک می‌کند. همچنین، احساس موفقیت در مراقبت از نوزاد، نقش مهمی در کاهش حس بی‌کفایتی و افسردگی ایفا می‌کند.

توصیه‌های عملی برای والدین

ارجمندی توصیه می‌کند که نوزاد هنگام شیر خوردن، در تماس پوست به پوست با سینه مادر باشد و مادر با نگاه، صدا و لمس گرم به او پاسخ دهد. لبخند، تماس چشمی و نوازش در محیطی آرام، احساس امنیت را به نوزاد منتقل می‌کند.

برای مادران شاغل، امکان استفاده از زمان‌های حضور در منزل (صبح، شب، روزهای تعطیل) برای تماس پوست به پوست با نوزاد وجود دارد. حتی هنگام شیردهی با شیشه، می‌توان با لمس، لبخند و صدا زدن، از این زمان به عنوان فرصتی برای تعامل عاطفی استفاده کرد. همچنین توصیه می‌شود که در مهدکودک یا نزد مراقب، نوزاد هنگام شیر خوردن در آغوش باشد.

رفع یک تصور نادرست: وابستگی سالم نه ناسالم

در پاسخ به این ادعا که تماس پوستی زیاد باعث «وابستگی بیش از حد» نوزاد می‌شود، ارجمندی این تصور را کاملاً نادرست و برخلاف شواهد علمی می‌داند. او تأکید می‌کند که وابستگی سالم در نوزادی، زیربنای استقلال در کودکی و بزرگسالی است. دلبستگی ایمن که نتیجه تماس مداوم و پاسخ‌دهی حساس است، باعث می‌شود کودک در آینده با اعتماد به نفس بیشتر، جست‌وجوگر و اجتماعی شود. کودکانی که تماس عاطفی و فیزیکی مناسبی نداشته‌اند، بیشتر دچار اضطراب، پرخاشگری یا وابستگی ناسالم می‌شوند.

در نهایت، تماس پوستی زیاد، اگر همراه با پاسخ‌دهی حساس باشد، نه تنها وابستگی ناسالم ایجاد نمی‌کند، بلکه پیش‌زمینه‌ای برای رشد هیجانی سالم، روابط اجتماعی قوی و اعتماد به نفس کودک در آینده است.