ایران در رتبه ۱۴۳ جهان از نظر مشارکت زنان در بازار کار؛ عقب‌ما…

بررسی‌های جهانی نشان می‌دهد که ایران با نرخ مشارکت ۱۴ درصدی زنان در نیروی کار، در رتبه ۱۴۳ از ۱۴۶ کشور جهان قرار دارد و حتی از بسیاری از کشورهای همسایه نیز عقب‌تر است. این در حالی است که کشورهایی نظیر اسکاندیناوی، کانادا، استرالیا و حتی برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس با اتخاذ سیاست‌های مؤثر، به نرخ‌های بالای مشارکت زنان دست یافته‌اند.

وضعیت مشارکت زنان در کشورهای منطقه

ترکیه: نرخ مشارکت ۳۶ درصدی و چالش‌های پیش‌رو

ترکیه با نرخ مشارکت زنان در نیروی کار حدود ۳۶ درصد در سال ۲۰۲۴، در رتبه ۱۲۹ از ۱۴۶ کشور جهان قرار دارد. این نرخ اگرچه بیش از دو برابر ایران است، اما همچنان پایین‌تر از میانگین جهانی (۵۱.۱ درصد) است. تحقیقات نشان می‌دهد که نرخ مشارکت زنان تحصیل‌کرده در ترکیه ۶۸.۸ درصد است، در حالی که این رقم برای زنان بی‌سواد تنها ۱۳.۹ درصد است. چالش‌های اصلی شامل مسئولیت‌های مراقبت از کودکان، نگرش‌های سنتی و فقدان خدمات حمایتی کافی است.

عربستان سعودی: پیشرفت چشمگیر و چشم‌انداز ۲۰۳۰

عربستان سعودی نمونه‌ای موفق از بهبود سریع وضعیت زنان در بازار کار است. نرخ مشارکت زنان در این کشور از ۱۷.۴ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۳۴.۴ درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. این پیشرفت در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۳۰ و اصلاحات گسترده اجتماعی صورت گرفته است. دولت عربستان قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ به مشارکت ۴۰ درصدی زنان برسد. در فصل اول ۲۰۲۵، نرخ بیکاری زنان سعودی به رکورد تاریخی ۱۰.۵ درصد رسید.

نقش برجسته زنان در کشورهای حاشیه خلیج فارس

امارات متحده عربی با نرخ مشارکت حدود ۵۴ درصدی زنان، یکی از بهترین عملکردها را در منطقه خاورمیانه دارد. زنان در این کشور ۴۶ درصد از نیروی کار و ۵۰ درصد از کرسی‌های شورای ملی فدرال را تشکیل می‌دهند. قطر با نرخ مشارکت ۶۳.۳ درصد و کویت با ۴۸.۶ درصد نیز عملکرد قابل توجهی در منطقه دارند. این کشورها با سرمایه‌گذاری در آموزش و ایجاد فرصت‌های شغلی مناسب، مشارکت زنان را به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش داده‌اند.

الگوهای موفق جهانی

کشورهای اسکاندیناوی: پیشگامان مشارکت زنان

کشورهای اسکاندیناوی الگوی موفقی برای مشارکت زنان در بازار کار ارائه داده‌اند. سوئد و نروژ با ۶۱.۷ درصد و دانمارک با ۵۹.۸ درصد در صدر کشورهای جهان قرار دارند. موفقیت این کشورها به دلیل سیاست‌های خانواده‌محور، مراکز باکیفیت و ارزان قیمت مراقبت از کودکان، مرخصی انعطاف‌پذیر برای والدین و ساعات کاری منعطف است. این کشورها فرهنگی ایجاد کرده‌اند که در آن مردان نیز در مسئولیت‌های خانوادگی مشارکت فعال دارند.

کانادا، استرالیا و نیوزیلند: تمرکز بر حمایت و مهارت‌افزایی

کانادا: با نرخ مشارکت ۶۱ درصدی زنان در سال ۲۰۲۴، از طریق سیاست‌های جامع حمایت از خانواده، خدمات مراقبت از کودکان و قوانین برابری در محل کار به این موفقیت دست یافته است.
استرالیا: با ۶۲.۴ درصد و نیوزیلند با حدود ۶۷ درصد، بر توسعه مهارت‌های زنان، ایجاد فرصت‌های شغلی منعطف و حمایت از کارآفرینی زنان تمرکز کرده‌اند.

کشورهای آسیای شرقی و اتحادیه اروپا

ژاپن و کره جنوبی: با ۵۵.۳ درصد و ۵۶ درصد، به‌رغم اقتصادهای پیشرفته، همچنان با چالش‌های مشارکت زنان مواجه هستند. الگوی M-شکل اشتغال زنان که بازتاب ترک موقت کار پس از ازدواج و تولد فرزند است، در این کشورها همچنان مشاهده می‌شود.
سنگاپور: با مشارکت ۶۲.۳ درصد، عملکرد بهتری نسبت به همسایگان آسیایی خود دارد و بر آموزش و توسعه مهارت‌های فنی زنان تمرکز کرده است.
اتحادیه اروپا: با نرخ اشتغال ۵۲ درصدی زنان در سال ۲۰۲۴، عملکرد متوسطی دارد. کشورهایی مانند هلند با حدود ۶۳ درصد، مالت با ۵۵ درصد و جمهوری چک با ۵۳ درصد مشارکت، پراکندگی کمی در اعداد این منطقه نشان می‌دهند.

عوامل موفقیت کشورهای پیشرو

کشورهای موفق با ارائه خدمات مراقبت از کودکان با کیفیت و ارزان قیمت، مرخصی طولانی و انعطاف‌پذیر برای والدین و ساعات کاری منعطف، زمینه را برای مشارکت بیشتر زنان فراهم کرده‌اند. سرمایه‌گذاری در آموزش زنان، به‌ویژه در رشته‌های STEM (علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات)، یکی از کلیدهای موفقیت این کشورها بوده است. حذف قوانین تبعیض‌آمیز، تصویب قوانین برابری دستمزد و ایجاد مکانیسم‌های حمایتی برای زنان شاغل از دیگر عوامل مؤثر بوده است. این کشورها توانسته‌اند نگرش‌های سنتی نسبت به نقش زنان را تغییر دهند و مردان را به مشارکت فعال در مسئولیت‌های خانوادگی سوق دهند.

عقب‌ماندگی بازار کار زنان ایرانی

ایران با نرخ مشارکت ۱۴ درصدی زنان، نه تنها از میانگین جهانی (۵۱.۱ درصد) بلکه حتی از کشورهای همسایه نیز بسیار عقب‌تر است. این وضعیت با توجه به سطح بالای تحصیلات زنان ایرانی، پارادوکسی تلخ محسوب می‌شود. آمار بازار کار در بهار ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که ۶۷ درصد از زنان بیکار، فارغ‌التحصیل دانشگاه‌ها هستند. زنان ایرانی با موانع ساختاری، قانونی، اقتصادی و فرهنگی متعددی مواجه هستند که مشارکت آن‌ها در بازار کار را محدود می‌کند. نرخ بیکاری ۱۳.۷ درصدی زنان نیز نشان‌دهنده چالش‌های جدی در جذب نیروی کار زنان است. با ثابت ماندن نرخ اشتغال، به نظر می‌رسد زنان دچار نوعی ناامیدی از بازار کار شده‌اند.

مقایسه وضعیت بازار کار زنان در کشورهای مختلف نشان می‌دهد که با اعمال سیاست‌های مناسب، می‌توان مشارکت زنان را به طور چشم‌گیری افزایش داد. ایران با فاصله قابل توجه از این کشورها، نیاز فوری به بازنگری جدی در سیاست‌ها و رویکردهای مربوط به زنان در بازار کار دارد.

ایران در رتبه ۱۴۳ جهان از نظر مشارکت زنان در بازار کار؛ عقب‌ماندگی از همسایگان