خبر کامل
چالش‌ها و فرصت‌های صنعت فضایی ایران: از حکمرانی تا منظومه‌سازی ماهواره‌ای
«وحید یزدانیان»، رئیس پژوهشگاه فضایی ایران، در گفت‌وگویی جامع، به تشریح نقش حیاتی فناوری‌های فضایی، به‌ویژه ماهواره‌ها، در حل بحران‌های ملی نظیر کم‌آبی، ناترازی انرژی، آلودگی هوا و بهبود حکمرانی پرداخت. او همچنین چالش‌های فنی، مدیریتی و ساختاری پیش روی این صنعت را برشمرد و بر لزوم شکل‌گیری یک زیست‌بوم منسجم فضایی در کشور تأکید کرد.
نقش ماهواره‌ها در حکمرانی و حل بحران‌ها
یزدانیان معتقد است که ریشه بسیاری از بحران‌های کنونی کشور، از جمله مشکلات آب، کشاورزی و آلودگی، در «ناکارآمدی در تصمیم‌گیری» نهفته است که خود ناشی از «فقدان داده‌ها و اطلاعات دقیق» است. وی تأکید می‌کند که ماهواره‌ها می‌توانند با ارائه اطلاعات حیاتی، نقش مهمی در بهبود حکمرانی ایفا کنند.
چالش بهره‌برداری از داده‌های فضایی
با وجود پیشرفت‌های فنی، رئیس پژوهشگاه فضایی اذعان دارد که بهره‌برداری از داده‌های ماهواره‌ای در ایران بسیار محدود است. او بیان می‌کند: «ما دچار انباشت داده‌ای هستیم که در سیستم‌های حکمرانی و مدیریتی کشور به کار گرفته نمی‌شوند. این به معنای بی‌فایده بودن تولید داده نیست، بلکه مشکل در فقدان زیست‌بوم اقتصادی و سرویس‌دهی فضایی است.»
وی به تجربه‌های پراکنده و غیرنظام‌مند در استفاده از داده‌های فضایی برای مقابله با زمین‌خواری و توسعه کشاورزی هوشمند اشاره کرد.
خلاء بازیگران کلیدی در صنعت فضایی
یزدانیان توضیح می‌دهد که در ایران، دو نهاد اصلی در حوزه فضایی فعال هستند: سازمان فضایی ایران با نقش رگولاتوری، و پژوهشگاه فضایی ایران با نقش فنی و اجرایی. اما مشکل اصلی، نبود سایر بازیگران کلیدی مانند شرکت‌های اپراتور، پلتفرم‌های پردازش و عرضه داده، و بخش خصوصی است. او می‌افزاید: «ما هنوز مفهوم اپراتور فضایی را نداریم. در حالی که در مخابرات ثابت و موبایل اپراتور وجود دارد، در فضا این‌گونه نیست. بدون اپراتور، بخش خصوصی نمی‌تواند وارد شود یا بازار را ببیند.»
قیمت‌گذاری و دسترسی به داده‌های ماهواره‌ای
در پاسخ به انتقادات درباره گرانی داده‌های ماهواره خیام، یزدانیان این ادعا را رد می‌کند و می‌گوید: «قیمت تصاویر خیام حدود یک‌دهم نمونه‌های خارجی است. اما قبول دارم که دسترسی به این داده‌ها هنوز دشوار است و روند دریافت، تأیید و دسترسی کند و ناکارآمد است.»
ضرورت مشارکت بین‌المللی و چالش تحریم‌ها
یزدانیان به چالش اقتصادی نبودن ساخت و بهره‌برداری ماهواره تنها برای استفاده داخلی اشاره می‌کند و می‌گوید: «ساخت و پرتاب یک ماهواره برای پوشش ملی صرفه اقتصادی ندارد. باید منطقه‌ای یا جهانی فکر کنیم. مشارکت بین‌المللی تنها راه منطقی است.»
وی با انتقاد از تحریم پژوهشگاه فضایی ایران تأکید می‌کند: «ما هیچ فعالیت نظامی نداریم و تمرکز ما بر ماهواره‌های سنجشی، ناوبری و ارتباطی است. این تحریم بیشتر از سر لجبازی بوده تا فنی. اگرچه این تحریم مانعی برای تعاملات بین‌المللی است، اما بخشی از ضعف نیز از اطلاع‌رسانی ضعیف خود ما ناشی می‌شود.»
هزینه ساخت ماهواره در ایران و رویکرد سنتی
یزدانیان اذعان دارد که هزینه ساخت ماهواره در ایران از نمونه‌های جهانی مانند اسپیس‌ایکس بیشتر است؛ در حالی که هزینه ساخت ماهواره‌های اسپیس‌ایکس حدود ۱.۶ میلیون دلار برآورد می‌شود. او دلیل این مسئله را در تیراژ پایین و مدل سنتی تولید می‌داند و می‌گوید: «ما تک‌ماهواره می‌سازیم، یعنی یک پلتفرم را توسعه می‌دهیم و بر پایه همان پلتفرم ماهواره‌ها را طراحی می‌کنیم. در حالی که دنیا منظومه می‌سازد و هزینه‌ها را به‌شدت پایین می‌آورد. مدل ساخت، تجمیع، تست و پرتاب ما همه گران‌تر هستند.»
وی با انتقاد از رویکرد سنتی در توسعه فناوری فضایی می‌گوید: «ما ابتدا ماهواره می‌سازیم، بعد دنبال بازار می‌گردیم. در حالی که باید از نیاز شروع کنیم. اگر بازار وجود داشته باشد، بخش خصوصی خودش وارد می‌شود و سرمایه‌گذاری می‌کند.» او به تجربه موفق مدل PPP در مخابرات اشاره می‌کند و معتقد است می‌توان این الگو را به صنعت فضایی تعمیم داد.
بازنگری نقشه‌راه و گام‌های بعدی
یزدانیان هماهنگی میان سازمان فضایی و پژوهشگاه فضایی را نسبی می‌داند و می‌گوید: «اکوسیستم فضایی فقط این دو نهاد نیستند. بازیگران متعدد خارج از وزارت ارتباطات نیز درگیرند و باید در یک شورای فراگیر دور هم جمع شوند. نیاز به بازنگری در نقشه راه فضایی کشور داریم.»
او درباره پرتاب اخیر ماهواره ناهید ۲ با راکت سایوز روسیه توضیح می‌دهد: «دو نمونه از ماهواره ناهید ۲ ساخته شده که نمونه اول با سایوز پرتاب شد. نمونه دوم تا پایان سال با پرتابگر ایرانی پرتاب خواهد شد.»
به گفته وی، برای شکل‌گیری یک منظومه فضایی، ایران به ۵۰ تا ۲۰۰ ماهواره نیاز دارد و این نیازمند سرمایه‌گذاری‌های بزرگ، مشارکت خارجی و مشارکت بازیگران داخلی است.
شفافیت در اطلاع‌رسانی و برنامه‌های آینده
یزدانیان همچنین خواستار شفاف‌سازی درباره نرخ شکست پرتاب‌هاست و می‌گوید: «در دنیا شکست پرتاب طبیعی است. ما باید سیاست رسانه‌ای خود را اصلاح کنیم و درباره پرتاب‌های ناموفق شفاف باشیم تا اعتماد عمومی حفظ شود.»
وی در پایان تأکید کرد که مأموریت آینده پژوهشگاه فضایی بر بهره‌برداری از داده‌ها، درآمدزایی از داده‌های ماهواره‌ای، گسترش همکاری‌های بین‌المللی و شکل‌گیری اکوسیستم اقتصادی-فضایی متمرکز خواهد بود.
به گفته او، با شکل‌گیری اکوسیستم و فعال شدن اپراتورها و همچنین سرویس‌های مبتنی بر داده‌های فضایی، می‌توان امیدوار بود که در یک بازه ۵ ساله، صنعت فضایی به سهمی از تولید ناخالص داخلی (GDP) دست یابد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
