تحولات امنیتی ایران: گمانه‌زنی‌ها درباره نقش لاریجانی و احیای شورای عالی دفاع

واکنش‌ها به انتصاب احتمالی لاریجانی و احیای شورای عالی دفاع

پس از انتشار گمانه‌زنی‌ها درباره حضور علی لاریجانی در شورای عالی امنیت ملی، واکنش‌ها در فضای مجازی و محافل سیاسی به سرعت نمایان شد. غلامعلی جعفرزاده، از نزدیکان لاریجانی، در گفت‌وگویی انتصاب قریب‌الوقوع او را در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی تأیید کرد و اظهار داشت: «کشور نیاز به خانه‌تکانی دارد. ظاهراً چنین رفتار عقلانی را ظرف یکی دو هفته آینده شاهد خواهیم بود.»

در همین راستا، نورنیوز، رسانه نزدیک به دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، نیز با انتشار متنی اعلام کرد: «پس از فراهم شدن زمینه‌های لازم و ایجاد اصلاحات ساختاری، احتمال انجام تغییرات قریب‌الوقوع در سطح برخی نهادهای عالی امنیتی افزایش یافته است.»

شهریار حیدری، نماینده سابق مجلس، نیز با اشاره به ساختارهای قانونی، تأکید کرد که شورای عالی دفاع زیرمجموعه قانونی شورای عالی امنیت ملی است و در شرایط جنگی فعال‌تر خواهد شد. وی حضور لاریجانی را در این جایگاه، «تغییرات معقول و منطقی» دانست و او را فردی «قوی و توانمند» برای این سمت خواند.

تغییر رویکرد یا پایان تندروی؟

یکی از نکات قابل توجه در میان واکنش‌ها به احتمال حضور لاریجانی، به‌ویژه در فضای مجازی، اشاره برخی کاربران به وضعیت چهره‌های تندرو در ساختار شورای عالی امنیت ملی بود. حسن یونسی، فعال سیاسی، در این باره نوشت: «شاید بازگشت علی لاریجانی به قدرت نشانه تغییر رویکرد باشد؛ اما ماندن سعید جلیلی در شورای عالی امنیت یا رفتن او، نشانه مهم‌تر و واجد پیام است.»

این دغدغه نشان‌دهنده نگرانی افکار عمومی از حضور پررنگ طیف‌های تندرو در سال‌های اخیر است که به اعتقاد بسیاری از سیاسیون، مانع از تصمیم‌های انعطاف‌پذیر در سیاست خارجی شده و در بحران‌های داخلی نیز به تشدید فشار بر نخبگان و حذف سازوکارهای مدنی انجامیده است. سوال اصلی این است که آیا بازطراحی جدید، صرفاً تغییر چهره‌هاست یا بازبینی در سیاست‌ورزی امنیتی کشور؟

انتظارات از تحول در ساختار امنیتی

در صورت قطعی شدن بازگشت علی لاریجانی به ساختار امنیتی و تشکیل شورای عالی دفاع، می‌توان انتظار تحولات کلانی را داشت:

• نهادینه‌شدن چتر واحد امنیتی: جنگ ۱۲ روزه، پراکندگی مدیریتی و نبود انسجام در تصمیم‌گیری‌های اجرایی را آشکار ساخت. تشکیل شورای عالی دفاع می‌تواند به تمرکز مدیریتی و سرعت واکنش در شرایط بحرانی کمک کند.
• بازنگری هوشمندانه در مفهوم «نفوذ»: نفوذ شبکه‌ای و پیچیده در لایه‌های مختلف، کشور را آسیب‌پذیر کرده است. حملات اخیر دشمن نشانه‌های جدی از دسترسی اطلاعاتی داشت. این پروژه باید دقیق و هوشمندانه پیش رود تا به حذف منتقدان یا برخوردهای نمایشی منجر نشود.
• آزمون اعتمادسازی: موفقیت این تغییرات در گرو احساس ملموس مردم نسبت به تغییر حکمرانی است. اعتمادسازی نیازمند شفافیت، پاسخ‌گویی و مشارکت مردم است؛ در غیر این صورت، شکاف میان جامعه و حکومت عمیق‌تر خواهد شد.

آیا تغییر واقعی در راه است؟

گمانه‌زنی‌ها و واکنش‌های مسئولان به تغییرات احتمالی، می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای بازطراحی ساختار قدرت در ایران پساجنگ باشد. اما این مسیر تنها زمانی به نقطه امید تبدیل می‌شود که در عمل، شاهد خانه‌تکانی در تصمیم‌سازی، کنار زدن نگاه‌های بسته و دعوت از عقلانیت با مشارکت جامعه باشیم.