«به گزارش زنان»: نمایشگاهی بی‌سابقه از گنجینه هنرمندان زن ایرانی در موزه هنرهای معاصر

نمایشگاهی از گنجینه پنهان

نمایشگاه «به گزارش زنان» با انتخاب و چینش دقیق سه نمایشگاه‌گردان، توکا ملکی (رئیس افتخاری موزه)، افسانه کامران و سجاد باغبان ماهر، شکل گرفته است. بیانیه این نمایشگاه بر اهمیت نقش اجتماعی زنان در ثبت، روایت و نقد جامعه معاصر از طریق هنر تأکید دارد. از میان ۲۷۰ اثر شناسایی شده از هنرمندان زن نوگرا، آثاری قابل تأمل برای این رویداد انتخاب شده‌اند.

پیش از ورود به سالن‌های نمایش، گاه‌شماری بر دیوار به فعالیت و حضور زنان هنرمند، به‌ویژه نقاشان، در هنر معاصر ایران می‌پردازد. این گاه‌شمار از سال ۱۳۰۴ با اشاره به کلاس‌های نقاشی عفت‌الملوک خواجه‌نوری آغاز شده و تا سال ۱۳۹۵ و افتتاح تالار دائمی آثار منیر فرمانفرمائیان در باغ‌موزه نگارستان ادامه می‌یابد.

ادای احترام و آغاز انتزاعی

نمایشگاه با ادای احترام به منصوره عالیخانی و مهرانگیز ایمن‌پور، دو هنرمند شهیدی که در جنگ تحمیلی به شهادت رسیدند، آغاز می‌شود. آثار به نمایش درآمده، علاوه بر ارزش‌های هنری و زیبایی‌شناسانه، مخاطب را شگفت‌زده می‌کنند. این شگفتی نه تنها برای بازدیدکنندگان، بلکه برای خود نمایشگاه‌گردانان نیز از کشف برخی آثار در گنجینه موزه حاصل شده است.

بخش ابتدایی نمایشگاه به آثار نقاشان زن در دهه‌های ۳۰ و ۴۰ شمسی اختصاص دارد که مضمون اصلی آن‌ها انتزاع است. در این آثار، اثری از فیگور انسانی یا نشانه‌های تنانه به چشم نمی‌خورد و برخی از آن‌ها به شکلی باورنکردنی تحت تأثیر مدرنیسم قرار دارند. از جمله این آثار می‌توان به «پل» اثر سیما کوبان و اثری بدون عنوان از مهرانگیز یاسمی اشاره کرد.

در همین بخش، اثری از منیر فرمانفرمائیان متعلق به سال ۱۳۴۲ با تکنیک رنگ و روغن و موضوع «گل‌ها» به نمایش درآمده که با آنچه از آثار آینه‌ای او می‌شناسیم، متفاوت است و به دوره پیش از شهرت او تعلق دارد.

تابلوی سه‌لته‌ای از اقدس وکیلی با تکنیک رنگ و روغن روی فیبر، متعلق به سال ۱۳۳۹، نیز از دیگر آثار برجسته این بخش است که نشان می‌دهد او پیش از بسیاری از نامداران این سبک، آن را تجربه کرده است.

تنوع تکنیک و مضامین

نمایشگاه «به گزارش زنان» با آثاری متنوع، مخاطب را به ادامه بازدید ترغیب می‌کند. اثری بدون عنوان از پریوش گنجی با تکنیک مرکب روی بوم، تأثیر نقاشی شرق دور را در بازی نور، سایه و شاعرانگی به نمایش می‌گذارد. گنجی که به تلفیق هنر سنتی ایرانی و سبک‌های مدرن شهرت دارد، در سال ۱۳۶۷ برای مطالعه سنت‌های تصویری به ژاپن سفر کرده بود.

چند اثر از ایران درودی نیز در این نمایشگاه به سیر تحول آثار این هنرمند اشاره دارد که از لحاظ ترکیب‌بندی و رنگ‌های غالب با آنچه عموماً از او می‌شناسیم، متفاوت است.

نمایشگاه شامل ده‌ها اثر دیگر از هنرمندان برجسته از جمله طلیعه کامران با مربع‌های زرد رنگ، بهجت صدر با کارهای کرکره‌ای، شهین عظیما با نقاشی پشت شیشه، منیر فرمانفرمائیان و زهرا رهنورد با کارهای آینه‌ای، و آثاری از پروانه اعتمادی و مکرمه قنبری است. در ادامه، آثار از نقاشی فاصله گرفته و به تکنیک‌هایی مانند ماژیک رنگی روی عکس از رعنا جوادی و مجموعه عکسی از جوان‌ترین هنرمند متولد ۱۳۶۰ می‌رسد.

بخش اجتماعی و پایان نمایشگاه

یکی از راهروهای نمایشگاه به پوسترهای نمایشگاه‌های نقاشی این زنان هنرمند اختصاص یافته و بازدیدکنندگان را به بخش پایانی، یعنی بخش اجتماعی، هدایت می‌کند. در این بخش، مضامین جدیدی مانند شهر و خیابان، جنبش‌های پیش از انقلاب و سرانجام جنگ و شهادت، که در آثار هنرمندان زن آن دوره منعکس شده‌اند، آشکار می‌شوند.

در بخش‌هایی از نمایشگاه، موشنی از برخی آثار حاضر به نمایش درآمده و در پایان نیز ویدئو آرت شیرین نشاط در پرده‌ای بزرگ پخش می‌شود. نمایشگاه «به گزارش زنان» با وجود دشواری‌های برگزاری، هم‌زمان تاریخ و هنر را در آثار زنان هنرمند نوگرا به نمایش گذاشته است. این نمایشگاه تا ۳۰ شهریورماه ۱۴۰۴ با نمایش آثاری از بهجت صدر، فریده لاشایی و لیلی متین‌دفتری پذیرای علاقه‌مندان خواهد بود.