وزیر بهداشت: بحران جمعیت، مسئله‌ای کلان ملی نیازمند رویکرد فراسازمانی است

اهمیت ملی بحران جمعیت و رویکرد جامع وزارت بهداشت

محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در پنجمین جلسه ستاد مرکزی هماهنگی جوانی جمعیت، بر لزوم رویکردی نظام‌مند و همه‌جانبه برای مقابله با چالش‌های جمعیتی کشور تأکید کرد. وی با اشاره به برگزاری منظم این جلسات، آن را نشانه‌ای از اهمیت یک نگرانی ملی دانست که نیازمند همدلی و تدبیر تمامی نهادهاست. ظفرقندی تصریح کرد که هر اقدامی در این حوزه باید قاعده‌مند، متوازن و هوشمندانه باشد و از حرکت‌های عجولانه یا متوقف‌مانده پرهیز شود تا به پایداری برسد.

ریشه‌های چندوجهی چالش‌های جمعیتی

وزیر بهداشت معتقد است که چالش‌های جمعیتی تنها به عوامل بهداشتی یا فرهنگی محدود نمی‌شوند، بلکه ریشه‌های عمیقی در ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتی زیست‌محیطی دارند. وی با ذکر مثال‌هایی، ابعاد گسترده این بحران را روشن ساخت:

• سالانه حدود ۲۰ هزار نفر در تصادفات جاده‌ای جان خود را از دست می‌دهند.
• بیش از ۵۰ هزار نفر سالانه به دلیل آلودگی هوا فوت می‌کنند.

این آمارها نه تنها دغدغه سلامت، بلکه زنگ خطری جدی برای پویایی جمعیت کشور محسوب می‌شوند. ظفرقندی همچنین به مقاله‌ای از مجله پزشکی Lancet اشاره کرد که نشان می‌دهد آثار تحریم بر نرخ رشد جمعیت، هم‌سطح با آثار جنگ‌های کلاسیک است. این موضوع نشان‌دهنده آن است که مسئله جمعیت یک مسئله کلان ملی است که نیازمند پاسخ فراسازمانی و بین‌بخشی از نهادهایی چون صداوسیما، سازمان برنامه و بودجه و سایر نهادهای فرهنگی است.

وی افزود: «اگر بخواهیم خروجی مسائل اجتماعی و اقتصادی را در شاخص‌های جمعیتی ببینیم، کافی است نگاهی به افزایش سن ازدواج و کاهش تمایل به آن بیندازیم. وقتی جوانی ازدواج نمی‌کند یا پس از ازدواج رغبتی به فرزندآوری ندارد، نمی‌توان انتظار رشد جمعیت داشت. این نیازمند علت‌یابی و اصلاحات چندجانبه است.»

ظفرقندی با اشاره به حادثه تلخ اخیر در یکی از جاده‌های کشور، که در آن یک اتوبوس فرسوده و معیوب باعث جان‌باختن بیش از ۲۰ نفر شد، گفت: «چنین فجایعی تنها یک حادثه نیستند، بلکه نمادهایی از غفلت‌های مزمن در ساختارهای کلان مدیریتی هستند. این موارد باید با جدیت پیگیری شده و از تکرار آن‌ها جلوگیری شود.»

پیشرفت‌ها و سامانه‌های نوین در وزارت بهداشت

وزیر بهداشت در بخش دوم سخنان خود به اقدامات انجام‌شده در وزارت بهداشت اشاره کرد و گفت که قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، به‌ویژه در بخش‌های اجرایی و سامانه‌ای، به‌خوبی در حال پیشرفت است. وی به رونمایی از سامانه‌های زیر اشاره کرد:

• سامانه سقط قانونی: برای مدیریت و نظارت بر موارد سقط قانونی.
• سامانه رضایت‌سنجی مادران پس از زایمان: برای بهبود کیفیت خدمات زایمانی و کاهش نگرانی مادران.
• سامانه آمایش امید: ابزاری برای تحلیل دقیق داده‌ها، شناسایی نقاط ضعف و هدایت صحیح سیاست‌گذاری‌ها.

«آمایش امید به ما کمک می‌کند نقاط ضعف را بشناسیم و با تحلیل دقیق داده‌ها، منابع و تمرکز سیاست‌گذاری را به‌درستی هدایت کنیم. مثلاً بدانیم کدام گروه‌های سنی نیازمند حمایت هستند یا کدام مراکز بهداشتی باید مورد تقویت قرار گیرند. این سامانه‌ها تنها ابزار فناورانه نیستند بلکه بستر مداخلات هوشمندانه و هدفمند هستند.»

ضرورت مشارکت و تعامل بین‌بخشی

ظفرقندی بر لزوم مشارکت دانشگاه‌های علوم پزشکی در این مسیر تأکید کرد و افزود که باید تعامل با رؤسای دانشگاه‌ها، استانداران و سایر ذی‌نفعان بیشتر شود. این تعاملات به فرهنگ‌سازی و تقویت تعهد سازمانی در اجرای برنامه‌ها کمک می‌کند.

وی همچنین به نگرانی مادران از تجربه زایمان و کیفیت خدمات در بلوک‌های زایمانی اشاره کرد و گفت که با استفاده از سامانه رضایت‌سنجی و رصد میدانی، می‌توان این نگرانی‌ها را کاهش داد و شرایط را برای فرزندآوری ایمن و محترمانه فراهم کرد.

بزنگاه تاریخی و آینده جمعیت ایران

وزیر بهداشت در پایان سخنان خود، وضعیت کنونی را یک بزنگاه تاریخی توصیف کرد و هشدار داد که اگر امروز تصمیم‌های دقیق و هماهنگ گرفته نشود، فردا ممکن است دیر باشد. وی ابراز امیدواری کرد که با تکیه بر سامانه‌ها، داده‌ها و مشارکت جمعی، بتوان آینده‌ای امن، سالم و پرنشاط برای ایران ساخت؛ کشوری با جمعیتی جوان، پویا و آماده برای توسعه.