آیا اختاپوس‌ها وارثان تمدن پس از انقراض انسان خواهند بود؟

تهدید انقراض و نقش انسان

تاریخ زمین پنج انقراض بزرگ را به خود دیده است که آخرین آنها حدود 65 میلیون سال پیش به نابودی دایناسورها انجامید. تحقیقات متعدد نشان داده‌اند که فعالیت‌های انسانی، از جمله تخریب زیستگاه‌ها و تغییرات اقلیمی، به طور برگشت‌ناپذیری به تنوع زیستی آسیب می‌رسانند. یک مقاله در سال 2023 هشدار داد که این فعالیت‌ها روند انقراض را تسریع کرده‌اند و پیش‌بینی می‌شود که اگر انتشار گازهای گلخانه‌ای و جنگل‌زدایی کنترل نشود، تا سال 2080 ممکن است نیمی از گونه‌ها منقرض شوند. علاوه بر این، خطراتی مانند جنگ هسته‌ای یا برخورد سیارک نیز می‌تواند به انقراض ناگهانی انسان‌ها منجر شود.

اختاپوس‌ها: وارثان احتمالی زمین؟

«تیم کولسون»، زیست‌شناس دانشگاه آکسفورد، معتقد است که اختاپوس‌ها می‌توانند وارثان غیرمنتظره تمدن روی زمین باشند. او با اشاره به تنوع بالای گونه‌های اختاپوس و توانایی آنها در زندگی در نواحی ساحلی و اعماق دریا، بیان می‌کند که این موجودات می‌توانند در طول زمان تکامل یافته و زیستگاه‌های متنوعی را اشغال کنند. به گفته او، اگر انسان‌ها دیگر اختاپوس‌ها را شکار نکنند، شانس این جانوران برای پیشرفت به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد. این ایده، هرچند در ابتدا بعید به نظر می‌رسد، اما سابقه تاریخی نشان می‌دهد که گونه‌های دریایی پیش‌تر نیز از فرصت انقراض گونه‌های خشکی استفاده کرده و تکامل یافته‌اند؛ همانطور که نیاکان پستاندار ما پس از نابودی دایناسورها به گونه غالب روی زمین تبدیل شدند.

نشانه‌های هوش پیشرفته در اختاپوس‌ها

اختاپوس‌ها در حال حاضر نیز نشانه‌هایی از هوش پیشرفته را از خود بروز داده‌اند:

• برخی از آنها در طبیعت از پوست نارگیل برای ساخت پناهگاه استفاده می‌کنند.
• در محیط آزمایشگاهی، موفق به حل معمای هزارتو شده‌اند.
• مواردی از فرار اختاپوس‌ها از مخزن خود و ملاقات با اختاپوس‌های دیگر گزارش شده است.

«اندی دابسون»، استاد بوم‌شناسی و زیست‌شناسی تکاملی در دانشگاه پرینستون، توضیح می‌دهد که هوش اختاپوس‌ها با درک ما از هوش انسانی متفاوت است. او می‌گوید ساختار عصبی آنها بیشتر شبیه یک مرکز عظیم پردازش داده عمل می‌کند تا یک مغز سنتی. این جانوران دارای سامانه عصبی بسیار پیچیده‌ای هستند که به کمک هشت اندام و دو چشم بزرگ، محیط اطراف را با دقت حس می‌کنند.

کولسون تأکید می‌کند که ویژگی «چیره‌دستی» (Dexterity) در اختاپوس‌ها یک مزیت کلیدی است. آنها با هشت بازوی خود توانایی بالایی در دستکاری اشیا دارند.

چالش‌های اجتماعی اختاپوس‌ها

بزرگ‌ترین نقطه ضعف اختاپوس‌ها، تنها‌زی بودن آنها و حتی رفتارهای هم‌نوع‌خواری است. «پیتر گادفری-اسمیت»، استاد تاریخ و فلسفه علم در دانشگاه سیدنی، معتقد است که این ویژگی‌ها به شدت مانع تشکیل یک جامعه پایدار می‌شوند. او توضیح می‌دهد که اختاپوس‌ها فرهنگ چندانی از والدین خود به ارث نمی‌برند، زیرا پدر و مادر تقریباً هیچ نقشی در پرورش فرزندان ایفا نمی‌کنند. دابسون نیز اشاره کرده که از آنجا که این تغییرات اجتماعی در 50 تا 100 میلیون سال گذشته در اختاپوس‌ها دیده نشده، بعید است به این زودی‌ها هم شکل بگیرد. با این حال، مشاهداتی در دهه گذشته نشان داده است که برخی گونه‌های اختاپوس‌ها از نظر اجتماعی بودن تفاوت‌هایی دارند و حتی در گروه‌های ده‌تایی یا بیشتر زندگی می‌کنند.