هزینه سبد خوراکی ایرانیان در تیر ماه: افزایش ۵۷ درصدی در یک سال

سبد معیشتی اکوایران: معیاری برای سنجش فشار اقتصادی

تغذیه سالم، سنگ بنای سلامت فردی است و تأمین آن مستلزم مصرف منظم گروه‌های متنوع غذایی است تا از سوءتغذیه و بیماری‌های ناشی از آن جلوگیری شود. هزینه تهیه این اقلام غذایی، به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت جسمی، حتی در شرایط کاهش درآمد نیز معمولاً از سبد مصرفی خانوار حذف نمی‌شود.

در همین راستا، مراکز علمی برجسته کشور از جمله انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی و دانشکده علوم تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تهران، الگویی تحت عنوان «سبد غذایی بهینه» طراحی کرده‌اند که ترکیبی استاندارد از گروه‌های غذایی ضروری برای تأمین نیازهای روزانه بدن ارائه می‌دهد. اکوایران با استفاده از کلیات این سبد و مقادیر توصیه‌شده آن، «سبد معیشت اکوایران» را طراحی کرده است.

ویژگی‌های سبد پیشنهادی اکوایران

سبد پیشنهادی اکوایران شامل ۱۳ گروه کالایی است که با هدف پوشش نیازهای تغذیه‌ای با حداقل هزینه طراحی شده است. برای کاهش هزینه‌ها، اقلام اقتصادی‌تر و پرمصرف‌تر مانند برنج وارداتی و حبوباتی نظیر عدس و لپه در اولویت قرار گرفته‌اند. این سبد، گرچه می‌تواند با اقلام مغذی‌تر تکمیل شود، اما در راستای حفظ حداقلی بودن هزینه‌ها، چنین توسعه‌ای مدنظر قرار نگرفته است.

سبد اکوایران در جزئیات اقلام، تفاوت‌هایی با سبد انستیتو تغذیه دارد. برای مثال، در سبد انستیتو گروه لبنیات و مقدار مصرف مطلوب آن ذکر شده، در حالی که اکوایران لبنیات را به «شیر»، «ماست»، «پنیر» و «کره» تقسیم کرده و حجم مورد نیاز برای مصرف ماهانه لبنیات را بین این چهار مورد به شکل مساوی تقسیم کرده است.

تفاوت این سبد با «سبد شاخص قیمت مصرف‌کننده» مرکز آمار در دو بعد اصلی است:

• تمرکز بر تأمین حداقل نیازهای غذایی فردی
• تفاوت در روند نوسانات قیمتی نسبت به تورم عمومی

این ویژگی‌ها، سبد غذایی اکوایران را به معیاری مستقل برای سنجش فشار اقتصادی بر تغذیه خانوارها تبدیل می‌کند.

افزایش ۵۷ درصدی هزینه سبد خوراکی در یک سال

طبق محاسبات اکوایران و بر اساس گزارش «متوسط قیمت خوراکی‌های منتخب در مناطق شهری» مرکز آمار، هزینه لبنیات برای یک فرد در تیر ماه بیش از یک میلیون تومان بوده است. بر اساس تقسیم‌بندی اکوایران، هر فرد باید ماهانه 4.5 لیتر شیر، 3 کیلوگرم ماست، 750 گرم پنیر و 750 گرم کره مصرف کند. هزینه‌های تأمین این اقلام در تیر ماه به شرح زیر بوده است:

• شیر: ۲۲۹ هزار تومان
• ماست: ۲۲۳ هزار تومان
• پنیر: ۱۴۶ هزار تومان
• کره: ۴۷۵ هزار تومان

بنابراین، از بین گروه لبنیات، «کره» بیشترین هزینه را به خود اختصاص داده است.

اما لبنیات تنها گروه خوراکی نبوده که شاهد افزایش قیمت بوده و سهم بالایی از مخارج خوراکی هر فرد را به خود اختصاص داده است؛ گوشت، میوه‌جات، حبوبات و برنج نیز نقش مهمی در تورم خوراکی از ابتدای سال ایفا کرده‌اند.

جزئیات افزایش قیمت اقلام کلیدی

بر اساس مقادیر توصیه شده، هر فرد باید ماهانه 2 کیلو و 100 گرم برنج مصرف کند. اگر مبنا برنج خارجی درجه یک باشد، هزینه تأمین این بخش از خوراک هر فرد در تیر ماه به حدود ۱۹۷ هزار تومان رسیده است. گوشت گاو یا گوساله نیز به ازای هر 900 گرم، ۵۸۴ هزار تومان هزینه ایجاد کرده است. همچنین، برای تأمین 3 کیلوگرم پرتقال و 3 کیلوگرم سیب، به ترتیب ۲۲۸ هزار تومان و ۳۰۵ هزار تومان هزینه لازم است.

مهم‌ترین گروه خوراکی که در چند ماه گذشته تورم‌های قابل توجهی را به ثبت رسانده، «حبوبات» بوده است. بر اساس داده‌های مرکز آمار در تیر ماه، هزینه تأمین یک کیلوگرم از حبوبات پرمصرف به شرح زیر بوده است:

• لوبیا قرمز: ۲۱۸ هزار تومان
• عدس: ۱۶۲ هزار تومان
• لپه: ۱۹۳ هزار تومان

تنها قلم خوراکی که از ابتدای سال با کاهش قیمت همراه بوده، «سیب زمینی» است که قیمت هر کیلوگرم آن در تیر ماه به ۶۶ هزار تومان رسیده است.

در مجموع، هر فرد در تیر ماه برای تأمین این سبد خوراکی باید ۳ میلیون و ۵۸۲ هزار و ۴۷۵ تومان هزینه کند. این رقم نسبت به خرداد ماه ۵.۳۷ درصد و نسبت به تیر ماه سال گذشته ۵۷.۵ درصد افزایش یافته است. بالاتر بودن رشد ماهانه قیمت این سبد (۵.۳۷ درصد) نسبت به تورم ماهانه کل کشور (۳.۵ درصد) نشان می‌دهد که سرعت افزایش قیمت اقلام خوراکی اساسی و ضروری برای یک فرد، از سرعت افزایش قیمت کل اقلام سبد مصرف یک خانوار در ابتدای امسال بالاتر بوده است.