آمریکا و تغییر نظم جهانی: پیامدهای سیاست‌های تعرفه‌ای ترامپ

چرخش سیاست تجاری آمریکا

دولت ترامپ با معکوس کردن سیاست‌های تجاری ۸۰ ساله آمریکا، که همواره سایر کشورها را به حذف محدودیت‌ها و مالیات‌های تجاری ترغیب می‌کرد، در حال ایجاد انقلابی است که اثرات آن نه در نوسانات کوتاه‌مدت بازار بورس، بلکه در شکل‌گیری جهانی جدید باید سنجیده شود. کاخ سفید ادعا می‌کند که دونالد ترامپ بازارهای خارجی را به روی کالاهای آمریکایی گشوده است، اما بررسی واقعیت‌ها نشان می‌دهد که پیش از دوره دوم ترامپ، میانگین تعرفه اتحادیه اروپا بر کالاهای آمریکایی تنها ۱.۳۵ درصد و تعرفه آمریکا بر کالاهای اروپایی ۱.۴۷ درصد بود. حتی ژاپن نیز تعرفه‌ای حدود ۳ درصد بر کالاهای آمریکایی اعمال می‌کرد، در حالی که آمریکا بر کالاهای ژاپنی تعرفه‌ای برابر با ۱.۵ درصد داشت.

اقتصاد آمریکا و تعرفه‌ها

اقتصاد آمریکا عمدتاً بر پایه بازار داخلی استوار است؛ در سال ۲۰۲۴، صادرات کمتر از ۱۱ درصد تولید ناخالص داخلی آمریکا را تشکیل می‌داد. علاوه بر این، بخش خدمات با ۸۶ درصد مشاغل غیرکشاورزی، ستون فقرات اقتصاد آمریکاست. این بخش در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۰۰ میلیارد دلار مازاد تجاری داشته و از سیاست‌های تعرفه‌ای ترامپ که بیشتر بر تولید کالا متمرکز است، مصون مانده است.

اگرچه ترامپ از اهرم‌های ژئوپلیتیکی و اندازه بازار آمریکا برای فشار بر متحدان نزدیک خود مانند اتحادیه اروپا، ژاپن و کره جنوبی استفاده کرده تا تعرفه‌ها را کاهش دهند (مثلاً تعرفه‌های اتحادیه اروپا بر کالاهای آمریکایی از ۱.۳۵ درصد به نزدیک صفر رسیده)، اما این دستاوردهای کوچک را نمی‌توان «پیروزی آمریکا» دانست. در یک جنگ تجاری، هیچ‌کس برنده نمی‌شود و بار مالی تعرفه‌ها در نهایت به دوش مصرف‌کنندگان آمریکایی، به ویژه اقشار کم‌درآمد، می‌افتد.

پیامدهای بلندمدت تعرفه‌ها

اثر اصلی این تعرفه‌ها، تغییر در ساختار بنیادین اقتصاد جهانی خواهد بود. برای دهه‌ها، کشورها در حال فاصله گرفتن از مداخلات خودسرانه دولت‌ها در بازارهای جهانی بودند. دخالت دولت‌ها در تجارت در طول تاریخ منجر به ایجاد شرکت‌های داخلی غیررقابتی و رانت‌خوار و برتری سیاسی به جای کارآمدی اقتصادی شده است.

ایالات متحده با ترویج بازار آزاد، به شرکت‌های فناوری خود اجازه داد تا با رقبای جهانی رقابت کرده و پیشتاز شوند. اما دنیای جدیدی که در حال شکل‌گیری است، شرکت‌ها را مجبور می‌کند تا وقت و انرژی خود را صرف «بازی‌دادن» سیاست‌های تعرفه‌ای کنند. این شامل ارسال کالاها ابتدا به کشورهایی با تعرفه پایین و سپس واردات به آمریکا، یا اعلام قیمت‌های کمتر از واقع (under-invoice) و هزینه‌های پردازش بیش از حد واقعی (over-invoice) برای فرار از تعرفه می‌شود. این وضعیت به افزایش لابی‌گری و رانت‌خواری در واشنگتن منجر خواهد شد.

۸۰ سال فشار مداوم از سوی آمریکا لازم بود تا کشورهای مختلف بپذیرند بازار آزاد جایگزین بهتری برای دخالت دولت‌هاست و جامعه مدنی می‌تواند در برابر اقتدار دولت‌ها رشد کند. ایالات متحده اکوسیستمی جهانی ساخت که در آن دموکراسی‌های لیبرال از نظر اقتصادی و ژئوپولیتیکی به هم وابسته و درهم‌تنیده بودند. اکنون، آمریکا، همان قدرتی که این نظم صلح‌آمیز و شکوفا را بنا نهاد، در حال حرکت در خلاف جهت آن است.