آفریقا در دوراهی تجاری: چالش تعرفه‌های ترامپ و فرصت‌های چین

آفریقا در دوراهی تجاری: تعرفه‌های ترامپ و فرصت چین

تصمیم دولت ترامپ برای اعمال تعرفه‌های سنگین بر واردات از کشورهای آفریقایی، این قاره را در یک دوراهی حساس تجاری قرار داده است. در حالی که چهار کشور آفریقایی با تعرفه‌های ۲۵ تا ۳۰ درصدی مواجه شده‌اند و ۱۸ کشور دیگر نیز مشمول ۱۵ درصد عوارض گمرکی شده‌اند، چین با پیشنهاد لغو تعرفه‌های وارداتی برای شرکای آفریقایی خود، به عنوان یک جایگزین جذاب ظاهر شده است. این وضعیت، بحث‌هایی را در مورد آینده روابط تجاری آفریقا و احتمال گرایش بیشتر این قاره به سمت پکن برانگیخته است.

تاثیر تعرفه‌های آمریکا بر اقتصاد آفریقا

تعرفه‌های «متقابل» ترامپ که در آوریل گذشته اعلام شد، با هدف مقابله با کسری تجاری ایالات متحده با برخی کشورها اعمال گردید. آفریقای جنوبی، به عنوان یکی از قدرت‌های اقتصادی قاره، این تعرفه ۳۰ درصدی را به چالش کشیده و آن را فاقد مبنای دقیق داده‌های تجاری دانست. این تعرفه‌ها نه تنها بر اقتصادهای پویای آفریقا، بلکه بر کشورهای فقیرتر مانند لسوتو نیز تأثیر گذاشته است. لسوتو که پیش از این با تعرفه ۵۰ درصدی و پس از آن ۱۵ درصدی مواجه شد، وضعیت فاجعه ملی دو ساله اعلام کرده است. نخست‌وزیر لسوتو، ساموئل ماتکانه، در ماه ژوئن اظهار داشت که این تعرفه‌ها و توقف کمک‌های ایالات متحده، «صنایعی را که هزاران شغل را حفظ کرده بودند، فلج کرده است».

«ساموئل ماتکانه»، نخست‌وزیر لسوتو: «این تعرفه سنگین، همراه با توقف کمک‌های ایالات متحده به این کشور با جمعیتی کمی بیش از ۲ میلیون نفر، صنایعی را که پیش از این هزاران شغل را حفظ کرده بودند، فلج کرده است.»

تجارت بین ایالات متحده و لسوتو در سال گذشته بیش از ۲۴۰ میلیون دلار بود که عمدتاً در زمینه نساجی صورت می‌گرفت. در آفریقای جنوبی نیز، هزاران شغل در بخش مرکبات و خودرو در معرض تهدید قرار گرفته‌اند. انجمن پرورش‌دهندگان مرکبات (CGA) هشدار داده است که در صورت اجرایی شدن تعرفه‌ها، «از دست دادن مشاغل قطعی خواهد بود» و «صدها هزار کارتن مرکبات آماده ارسال به ایالات متحده فروخته نخواهند شد».

چین: فرصت یا تهدید؟

در مقابل این چالش‌ها، چین پیشنهاد کرده است که هزینه‌های واردات را برای تقریباً همه شرکای آفریقایی خود متوقف کند. «نئو لتسوالو»، محقق آفریقای جنوبی، این وضعیت را فرصتی بی‌نظیر برای تقویت «تجارت جنوب-جنوب» (میان کشورهای در حال توسعه) می‌داند و از کشورهای آفریقایی خواسته است که «فقط به چین روی آورند و آن را به ایالات متحده بعدی تبدیل کنند.» او معتقد است که آمریکا به تدریج جایگاه رهبری جهانی خود را از دست می‌دهد و این امر فرصت بیشتری برای چین فراهم می‌کند تا به یک جایگزین تبدیل شود.

با این حال، لتسوالو هشدار می‌دهد که جایگزینی ایالات متحده با چین می‌تواند خطراتی نیز به همراه داشته باشد، به ویژه برای صنایع نوپا در کشورهای آفریقایی. او می‌گوید: «اگر از این صنایع محافظت نشود، محصولات چینی به آنها هجوم آورده و از رقابت خارج می‌شوند؛ زیرا بسیاری از کشورهای آفریقایی بازارهایی حساس به قیمت هستند.»

روابط تجاری نامتوازن با چین

بر اساس گزارش «پروژه چین-جنوب جهانی» (CGSP)، چین برخی از معاملات تجاری نامتوازن را در آفریقا اعمال کرده است که به نفع کسری تجاری پکن است. عمده صادرات چین به آفریقا شامل محصولات تولیدی است، در حالی که صادرات آفریقا به چین معمولاً مواد خام است. این عدم توازن می‌تواند به ضرر توسعه صنعتی آفریقا باشد.

راهکارهای داخلی و منطقه‌ای

لتسوالو توصیه می‌کند که آفریقا، در کنار اتکا به چین برای تجارت، باید به دنبال جایگزین‌های داخلی نیز باشد. او بر اجرای سریع «منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا» (AfCFTA) تأکید می‌کند؛ توافقی که در سال ۲۰۲۰ برای تقویت تجارت درون قاره‌ای تأسیس شد، اما اجرای آن کند بوده و تنها کمی بیش از ۲۰ کشور از ۵۵ کشور قاره تحت این توافق تجارت می‌کنند.

«بیسمارک ریوان»، اقتصاددان نیجریه‌ای، معتقد است که تعرفه‌های ایالات متحده می‌تواند آفریقا را «برای ایجاد تاب‌آوری اقتصادی و کاهش وابستگی به تجارت نامتوازن» ترغیب کند. او تأکید می‌کند که این قاره باید «بیشتر به درون خود نگاه کند تا به بیرون وابسته باشد».