سرخک در ایران: از شیوع گسترده تا حذف کامل بیماری | ایران

سرخک، بیماری ویروسی واگیردار که از دیرباز سلامت جوامع را تهدید کرده، در تاریخ ایران نیز چالش‌های جدی ایجاد کرده بود. این بیماری که از طریق ذرات معلق در هوا به سرعت منتقل می‌شود، با تلاش‌های گسترده وزارت بهداشت ایران، اکنون به مرحله حذف بومی رسیده است.

منشأ و تاریخچه سرخک در ایران

منشأ دقیق ورود سرخک به ایران به دلیل فقدان سوابق جامع تاریخی مشخص نیست، اما شواهد نشان می‌دهد که این بیماری احتمالاً از طریق تعاملات تجاری و فرهنگی در مناطق خاورمیانه باستان به ایران وارد شده است.

در قرن نهم میلادی، محمد زکریای رازی، پزشک برجسته ایرانی، در کتاب «الحاوی» شرح دقیقی از سرخک ارائه کرد و آن را از آبله متمایز نمود. این توصیف نشان‌دهنده حضور این بیماری در ایران باستان است. با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران در مسیر جاده ابریشم، به‌ویژه در مناطقی مانند بین‌النهرین و شبه‌قاره هند که مراکز تمدنی با تراکم جمعیتی بالا بودند، احتمالاً سرخک از این مناطق به ایران منتقل شده است.

مسیر گسترش و مناطق شیوع

سرخک در ایران به‌صورت دوره‌ای و با شدت بالا در جوامع شهری و روستایی گسترش یافت. در دهه‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ شمسی، پیش از اجرای برنامه‌های گسترده واکسیناسیون، سالانه بین ۱۵۰,۰۰۰ تا ۵۰۰,۰۰۰ مورد ابتلا گزارش می‌شد. این شیوع گسترده به‌ویژه در مناطق پرجمعیت مانند تهران، اصفهان و تبریز رایج بود.

در سال‌های اخیر، موارد محدودی از سرخک، عمدتاً در مناطق مرزی مانند سیستان و بلوچستان و هرمزگان، گزارش شده است. منشأ این موارد به ورود اتباع خارجی از کشورهای با پوشش واکسیناسیون پایین، مانند افغانستان و پاکستان، نسبت داده شده است.

حذف زنجیره انتقال بومی

وزارت بهداشت ایران با اجرای برنامه ایمن‌سازی همگانی از دهه ۱۳۶۰ و کمپین واکسیناسیون گسترده در سال ۱۳۸۲، که بیش از ۳۳ میلیون نفر را تحت پوشش قرار داد، موفق به قطع زنجیره انتقال بومی سرخک در کشور شد. این اقدامات چشمگیر منجر به دریافت گواهی حذف سرخک در سال ۱۳۹۸ از سازمان جهانی بهداشت شد که دستاوردی بزرگ در حوزه بهداشت عمومی ایران محسوب می‌شود.