افزایش نگران‌کننده دمای تهران و پدیده «شب‌های گرم»

افزایش نگران‌کننده دمای تهران: شب‌های گرم‌تر و پدیده جزیره گرمایی

تهران، پایتخت ایران، در سال‌های اخیر شاهد تغییرات اقلیمی قابل توجهی بوده است که از جمله بارزترین آن‌ها، افزایش محسوس دما، به ویژه در ساعات شب است. این پدیده که تحت تأثیر عوامل جهانی و تغییرات ساختار شهری قرار دارد، نگرانی‌هایی را در خصوص آینده اقلیمی این کلان‌شهر ایجاد کرده است.

چرایی «شب‌های گرم تهران»

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، با اشاره به روند افزایشی دمای کمینه و بیشینه در تهران، تأکید کرد که افزایش دمای کمینه (شبانه) سریع‌تر از دمای بیشینه (روزانه) بوده است. این پدیده که به «شب‌های حاره‌ای» معروف است، نتیجه ترکیبی از عوامل جهانی و تغییرات گسترده در ساختار شهری تهران است.

• تغییرات ساختار شهری: افزایش مساحت شهر، بلندمرتبه‌سازی، استفاده گسترده از نماهای شیشه‌ای و افزایش سطوح بتنی، همگی به جذب بیشتر انرژی خورشیدی در طول روز کمک می‌کنند.
• آزادسازی انرژی در شب: این انرژی جذب شده در طول شب به آرامی آزاد می‌شود و مانع از بازگشت دما به حالت طبیعی و خنک‌تر گذشته می‌شود.
• افزایش دمای شبانه: در چهار دهه گذشته، اگر دمای روز تهران به ۳۸ درجه می‌رسید، دمای شب تا حدود ۲۲ درجه کاهش می‌یافت. اما اکنون، دمای شب حدود یک تا دو درجه نسبت به گذشته افزایش یافته است.

بی‌هنجاری دمایی: یک روند جهانی

وظیفه در توضیح مفهوم «بی‌هنجاری دمایی» بیان کرد که این وضعیت به معنای فاصله گرفتن شرایط دمایی از حالت معمول و بلندمدت است. در حال حاضر، تمام نقاط کشور، از جمله تهران، با بی‌هنجاری دمایی و افزایش دما نسبت به هنجارهای بلندمدت مواجه هستند. این روند صعودی دما در منطقه خاورمیانه و بسیاری از کشورهای جهان نیز مشاهده می‌شود و متوسط دما در تمامی فصول افزایش یافته است.

«اگرچه برخی سال‌ها نیز دما پایین‌تر از معمول بوده، اما روند کلی تغییرات دما صعودی است.»

نرخ رشد دمای میانگین

بر اساس داده‌های سازمان هواشناسی، نرخ رشد دمای میانگین در هر دهه حدود ۰.۴ درجه سلسیوس بوده است. این نرخ در دهه‌های اخیر با سرعت بیشتری در حال افزایش است و به حدود نیم درجه رسیده است، در حالی که در دهه‌های دورتر حدود ۰.۳ درجه بوده است. این الگو کم‌وبیش در دیگر نقاط جهان نیز دیده می‌شود.

پدیده «جزیره گرمایی» در تهران

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی به پدیده «جزیره گرمایی» در تهران نیز اشاره کرد. این پدیده به معنای گرم‌تر بودن دمای شهر تهران نسبت به حومه یا مناطق روستایی اطراف است و حتی در فصل زمستان نیز مشاهده می‌شود.

• مثال زمستانی: در بهمن‌ماه، زمانی که دمای شبانه در شهر به صفر درجه می‌رسد، در مناطق اطراف ممکن است دما منفی ۳ تا منفی ۵ درجه کمتر باشد.
• علت جزیره گرمایی: تمرکز فعالیت‌های انسانی در شهر، از جمله وسایل نقلیه، روشنایی، سیستم‌های گرمایشی و حتی حرارت بدن انسان، از عوامل اصلی این اختلاف دما است.
• تأثیر جمعیت: در شهری با جمعیت ۱۰ میلیونی، اگر هر فرد حدود ۲ متر مربع سطح حرارتی ایجاد کند، با حدود ۲۰ میلیون مترمربع سطح گرم‌کننده روبه‌رو هستیم که به گرمایش شهر کمک می‌کند.