خبر کامل
گزارش جدید: اینترنت ایران، کند، پر اختلال و محدود؛ بدترین کیفیت در میان ۱۰۰ کشور برتر GDP

پنجمین گزارش کیفیت اینترنت در ایران که توسط انجمن تجارت الکترونیک تهران منتشر شده، نشان میدهد که با وجود وعدههای مکرر دولت، وضعیت اینترنت در کشور نسبت به دیماه سال 1403 تغییر محسوسی نداشته است. این گزارش، تداوم فیلترینگ را «اصراری لجوجانه بر انتخابی ضد امنیتی» توصیف کرده و ایران را در میان 100 کشور برتر از نظر تولید ناخالص داخلی (GDP)، دارای بدترین کیفیت اینترنت معرفی میکند.
ایران؛ در قعر ردهبندی جهانی کیفیت اینترنت
بر اساس گزارش انجمن تجارت الکترونیک تهران، اینترنت در ایران همچنان با سه ویژگی اصلی «کند»، «پر اختلال» و «محدود» شناخته میشود. این وضعیت، ایران را در رتبه 97 از 100 کشور مورد بررسی قرار داده است.
«اگر وضعیت کیفیت اینترنت کشور را بدون توجه به وضعیت دوران حمله اسراییل به ایران در نظر بگیریم، تفاوت محسوسی نسبت به گزارش چهارم (جایگاه ۹۵ از ۱۰۰ کشور) نداشتهایم؛ یعنی همچنان تجربه کاربری اینترنت در ایران با سه گزاره کند (۸۴ از ۱۰۰)، پر اختلال (۹۲ از ۱۰۰) و محدود (۹۹ از ۱۰۰) توصیف شود. درمجموع بر اساس ردهبندی میانگین سه شاخص در رتبه ۹۷ از ۱۰۰ کیفیت اینترنت قرار گرفته است.»
این گزارش با استفاده از دادههای معتبر جهانی مانند Google CRUX برای شاخص تأخیر، پایگاه داده Ooni برای شاخص محدودیت و رادار Cloudflare برای شاخص سرعت، به این نتیجه رسیده است که ایران با جایگاه 97 از 100، بدترین کشور از نظر کیفیت اینترنت در میان کشورهای دارای رتبه در هر سه شاخص است.

راهکار بهبود کیفیت: رفع فیلترینگ و حذف اختلالات
گزارش تأکید میکند که کیفیت پایین اینترنت در ایران ارتباط چندانی با تحریمها ندارد و با رفع فیلترینگ و اختلالات ناشی از فیلترشکنها، میتوان آن را به سرعت بهبود بخشید. بیش از 100 شرکت فناور در بیانیهای مشترک، «رفع فیلتر شبکههای اجتماعی و وبسایتهای آموزشی و مهارتی پربازدید»، «افزایش سرعت و پهنای باند بینالملل» و «رفع محدودیت پروتکلهای نوظهور» را به عنوان مطالبات اصلی برای دستیابی به اینترنت آزاد و پرسرعت مطرح کردهاند.

محدودیتهای گسترده نه تنها سودی برای کشور نداشته، بلکه به ترویج استفاده از فیلترشکنهای خطرناک منجر شده است. این امر علاوه بر تحمیل هزینههای اضافی به خانوارها، باعث آلودگی شبکه و رخدادهای ضدامنیتی شده است.
«ما بهعنوان متخصصان حوزه شبکه و اینترنت، علاقهمند به درک بهتر تصمیمگیریهای مربوط به امنیت سایبری کشور هستیم. با توجه به اهمیت دسترسی آزاد به اینترنت برای شهروندان، چندین پرسش فنی در ذهن ما شکل گرفته است: در وضعیت تهدیدهای امنیتی، چه معیارهای فنیای برای ارزیابی ضرورت محدودسازی دسترسی اینترنت در نظر گرفته میشود؟ آیا روشهای جایگزین دیگری برای حفاظت از زیرساختهای سایبری کشور وجود دارد که بتواند ضمن حفظ امنیت، دسترسی شهروندان به اینترنت را نیز تضمین کند؟ همچنین کنجکاو هستیم بدانیم که چگونه میتوان بین نیازهای امنیتی و حقوق دیجیتال شهروندان تعادل برقرار کرد؟ چه فرآیندهای تصمیمگیری و ارزیابی ریسک در این موارد دنبال میشود؟ ما امیدواریم که شفافیت بیشتر در این موضوع به درک بهتر ما از وضعیت موجود کمک کند و بتوانیم در ارائه راهحلهایی برای این چالشها مشارکت داشته باشیم و از تخصص خود در خدمت منافع ملی استفاده کنیم.»
آمار تکاندهنده استفاده از فیلترشکن
نتایج نظرسنجی مشترک کمیسیون اینترنت و زیرساخت انجمن تجارت الکترونیک و مرکز افکارسنجی «ایسپا» که در خرداد 1404 انجام شده، گستردگی استفاده از فیلترشکنها را به وضوح نشان میدهد:
- 86 درصد از کاربران اینترنت از فیلترشکن استفاده میکنند.
- اینستاگرام انتخاب اول 63 درصد از کاربران اینترنت است.
- 62.2 درصد از کاربران پیش از سال 1401 از فیلترشکن استفاده نمیکردند.
- 60 درصد از کسانی که از شبکههای اجتماعی برای کسب درآمد استفاده میکنند، اینستاگرام را بستر اصلی درآمد خود میدانند.
- 93.8 درصد از جوانان زیر 30 سال ایرانی از فیلترشکن استفاده میکنند.
فیلترینگ و اینترنت طبقاتی: چرخهای معیوب
گزارش به «اینترنت طبقاتی» اشاره میکند که سیاستگذاران آن را «تخصصیکردن» یا «سطح دسترسی متمایز» مینامند. این سیاستها یک چرخه اشتباه مداوم را تکرار میکنند:
- اعمال سیاست محدودکننده: دولت به بهانه حفاظت از شهروندان، محدودیتهای گستردهای اعمال میکند.
- مقاومت عمومی و عواقب جانبی: مردم به دلیل غیرعقلانی بودن تصمیم، محدودیتها را دور میزنند که منجر به مشکلات امنیتی، اقتصادی و اجتماعی میشود.
- راهحل نمایشی: دولت به جای بازنگری در سیاست اصلی، محدودیت را فقط برای گروههای خاصی (مانند روزنامهنگاران، دانشجویان، کسبوکارها) برطرف میکند.
رشد استفاده از استارلینک و اختلال در پروتکلهای جدید
میزان استفاده از اینترنت ماهوارهای استارلینک روندی افزایشی داشته و از اواخر سال 2024 رشد جهشی را تجربه کرده است.

همچنین، اختلال گسترده در پروتکل HTTP/3 هزینههای فراوانی را تحمیل کرده و فرصت بزرگی برای بهبود کیفیت اینترنت را از بین برده است. بررسیها نشان میدهد که نرخ پذیرش پروتکلهای HTTP/3 و IPv6 به قبل از حملات اخیر بازنگشته و HTTP/3 همچنان در بیشتر اپراتورها مسدود است.


ایراناکسس: سیاستی عجیب و بیفایده
گزارش به فیلتر کردن سایتهای داخلی برای کاربران خارج از کشور، موسوم به «ایراناکسس»، اشاره میکند. بسیاری از وبسایتهای دولتی و بانکهای ایرانی برای کاربران بینالمللی در دسترس نیستند. حدود 80 درصد از سایتهای دولتی ایراناکسس هستند. هک سامانههای بزرگ مالی کشور از طریق سرورهای داخلی، بیفایده بودن این سیاست را بیش از پیش نشان میدهد.

تجربه کاربری اینترنت ایرانیها مشابه کشورهای جنگزده
شاخص RTT (Round Trip Time) که میانگین زمان رسیدن درخواست کاربر به مقصد و بازگشت آن را میسنجد، نشان میدهد که ایران با متوسط 295 میلیثانیه، تنها از کشورهای کوبا، ترکمنستان، کامرون، آنگولا، سودان، کنگو و اتیوپی وضعیت بهتری دارد و در کنار کشورهای در وضعیت جنگ و کمتر توسعهیافته قرار میگیرد.

از دیماه 1403 تاکنون، درصد وبسایتهای ایرانی در وضعیت خوب (4%)، متوسط (70%) و بد (23%) از نظر شاخص RTT تغییر محسوسی نداشته است. این در حالی است که در ترکیه، تنها 5 درصد سایتها در وضعیت بسیار بد و 22 درصد در وضعیت خوب قرار دارند.

درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
