جنگ نوشابه‌ها در فضا: رقابت کوکاکولا و پپسی در مدار زمین

جنگ نوشابه‌ها و ابعاد سیاسی آن

در دهه ۱۹۸۰، ناسا در اوج پیشرفت‌های فناوری خود، با شرکت‌های خصوصی برای ارسال ماهواره و انجام پژوهش‌های فضایی همکاری می‌کرد. با این حال، چالش‌هایی در زمینه تغذیه فضانوردان وجود داشت؛ به‌ویژه نوشیدنی‌ها که به دلیل نبود یخچال و گرم بودن، تمایل فضانوردان به مصرف آن‌ها کاهش یافته و سلامتشان را به خطر می‌انداخت.

در این میان، کوکاکولا با پیشنهاد آزمایش نوشابه گازدار در شرایط بی‌وزنی، مورد استقبال ناسا قرار گرفت. این اقدام بخشی از تلاش کوکاکولا برای احیای نفوذ خود در دولت ریگان پس از موفقیت «کوکای رژیمی» در سال ۱۹۸۴ بود. برایان دایسون، رئیس وقت کوکاکولا در آمریکا، حتی از مذاکره با ناسا برای نصب دستگاه‌های فروش نوشابه در ایستگاه‌های فضایی آینده خبر داد.

این اظهارات، که پروژه را از یک تحقیق علمی به یک قرارداد تجاری تبدیل می‌کرد، توجه پپسی‌کو را جلب کرد. مکس فریدرسدورف، مدیر روابط عمومی پپسی‌کو و مشاور سابق ریگان، با نامه‌ای به جیمز بگز، مدیر ناسا، خواستار فرصتی برابر برای شرکتش شد و به حمایت پپسی‌کو از حزب جمهوری‌خواه و ریگان در مقابل حمایت کوکاکولا از دموکرات‌ها اشاره کرد. این فشارها به لغو موقت پروژه توسط ناسا منجر شد.

طراحی قوطی‌های فضایی: چالش‌های فنی

ناسا که همچنان به موضوع نوشیدنی‌ها در فضا علاقه‌مند بود، مجدداً با کوکاکولا تماس گرفت تا پروژه را از سر بگیرد، اما این بار با الزامات فنی سخت‌گیرانه. نوشابه در فضا به دلیل نبود جاذبه به صورت گوی‌های شناور درمی‌آید و باز کردن قوطی معمولی خطرناک است. همچنین، هر گرم وزن در فضا ارزشمند است و قوطی‌های سفت و حاوی مایع، سنگین‌تر از بسته‌های پودر نوشیدنی هستند.

کوکاکولا ظرف یک سال، قوطی مخصوصی به هزینه ۲۵۰ هزار دلار طراحی کرد که قرار بود در پرواز آوریل ۱۹۸۵ آزمایش شود، اما به دلیل مشکلات اداری، پروژه در آخرین لحظات متوقف شد.

رسوایی و رقابت تا لحظه پرتاب

کوکاکولا توقف پروژه را به دخالت پپسی‌کو نسبت داد، اما پشت پرده به دنبال حضور در پرواز دیگری در همان سال بود و تلاش کرد پپسی را کنار بگذارد. اعلام زودهنگام کوکاکولا درباره حضور در پرواز شاتل، پیش از تأیید رسمی ناسا، دوباره تنش‌ها را بالا برد. سناتور سم نان از جورجیا (محل استقرار کوکاکولا) برای حمایت وارد عمل شد، اما بگز تأکید کرد ناسا نباید نام خود را برای تبلیغ تجاری استفاده کند.

با این حال، چهار روز پس از تأیید کوکاکولا، پپسی‌کو نیز قرارداد مشابهی امضا کرد و هر دو شرکت قرار شد در همان پرواز حضور داشته باشند. پپسی مجبور شد طراحی اولیه خود را که در سال ۱۹۸۳ پیشنهاد شده بود، بازنگری کند. دکتر لورن اَکتون، فضانورد ناسا، قوطی پپسی را در تمرین‌ها «شبیه قوطی کف اصلاح ریش» توصیف کرد.

کمتر از سه هفته مانده به پرتاب، کوکاکولا از کاخ سفید خواست پپسی‌کو را حذف کند، اما کاخ سفید تصمیم‌گیری را به ناسا سپرد و بگز پاسخ داد: «من فقط یک کارمند ساده دولتم. نمی‌توانم بین نوشابه‌ها فرق بگذارم.»

روز پرتاب و تجربه فضانوردان

ماموریت STS-51F با شاتل چلنجر در ۲۹ ژوئیه ۱۹۸۵ انجام شد. خدمه هفت‌نفره، علاوه بر آزمایش‌های علمی جدی، باید نوشابه‌ها را نیز تست می‌کردند. به گفته دکتر اکتون، قوانین آزمایش مدام تغییر می‌کرد و فضانوردان از دخالت وکلا در جزئیات حقوقی خسته شده بودند.

فضانوردان تصمیم گرفتند قضاوتی درباره مزه نکنند و هر تیم فقط یک نوع نوشابه را تست کرد. مسئولان پپسی در روز پرتاب، پیراهن‌هایی با شعار «جرعه‌ای بزرگ برای بشر» پخش کردند. پنج دقیقه پس از پرتاب، نقص در حسگر دما باعث خاموش شدن یکی از موتورها و مانور اضطراری شاتل شد، اما تست نوشابه همچنان در برنامه باقی ماند.

ساعاتی پس از پرتاب، فضانوردان نوشابه‌ها را نوشیدند. کوکا ابتدا تست شد؛ گرم و کف‌آلود بود، اما طعم کوکاکولا را داشت. سپس نوبت به پپسی رسید. فضانوردان از معلق کردن قطره‌های نوشابه در هوا و چرخاندن آن‌ها لذت بردند، اما نوشیدن نوشابه در فضا چندان لذت‌بخش نبود؛ در گرانش صفر، گاز نوشابه در معده باقی می‌ماند و باعث «آروغ‌های خیس» می‌شد.

افتخار «اولین نوشابه فضایی» به کوکاکولا رسید، اما ناسا به خدمه دستور داد درباره آن با مرکز کنترل صحبت نکنند. پس از فرود، دو شرکت به طعنه زدن به یکدیگر ادامه دادند، اما خرابی موتور شاتل تمام اخبار را تحت‌الشعاع قرار داد و رقابت نوشابه‌ها به فراموشی سپرده شد. در نهایت، با وجود تمام جنجال‌ها، نوشابه‌های گازدار هیچ‌گاه جایگاهی ثابت در منوی ناسا پیدا نکردند.