آیکون خبر

خبر کامل

ایران و راه ابریشم نوین: فرصت‌های ترانزیتی و چالش‌های پیش‌رو

در پی سفر اخیر رئیس‌جمهور ایران به پاکستان، مسعود پزشکیان بر توسعه روابط تجاری و ارتقاء مسیرهای زمینی، هوایی و دریایی با این کشور تأکید کرد. این رویکرد نشان‌دهنده تلاش دیپلماسی اقتصادی ایران برای گشایش‌های جدید در دوران پسا‌جنگ و فعال‌سازی ظرفیت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی با محوریت «راه ابریشم نوین» است.

راه ابریشم نوین: فرصتی برای ایران

«راه ابریشم نوین» یا ابتکار «یک کمربند، یک جاده» که بیش از یک دهه پیش توسط چین مطرح شد، به دنبال اتصال آسیا با آفریقا و اروپا از طریق شبکه‌های زمینی و دریایی است. این پروژه با هدف بهبود یکپارچگی منطقه، بازگشت تجارت از دریا و هوا به خشکی و افزایش رشد اقتصادی طراحی شده است.

شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین، ایده «کمربند اقتصادی جاده ابریشم» را در سپتامبر ۲۰۱۳ در قزاقستان و سپس «جاده ابریشم دریایی قرن بیست و یکم» را در اکتبر ۲۰۱۳ در اندونزی مطرح کرد. این دو مسیر در سال ۲۰۱۴ ادغام شده و استراتژی «یک کمربند، یک جاده» در سال ۲۰۱۷ با حضور رهبران ۳۰ کشور جهان رسماً اجرایی شد.

این پروژه عظیم، ۶۵ درصد جمعیت جهان، ۴۰ درصد تولید خالص جهانی و ۷۱ کشور را در بر می‌گیرد و شامل یک کمربند اقتصادی و یک گذرگاه بین قاره‌ای است که چین را از طریق مسیرهای زمینی و دریایی به مناطق مختلف جهان از جمله جنوب شرقی آسیا، جنوب آسیا، آسیای مرکزی، روسیه، اروپا، اقیانوس آرام جنوبی، خاورمیانه و شرق آفریقا متصل می‌کند.

جایگاه ژئواکونومیک ایران

ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی ویژه و ارتباط با ۱۵ کشور جهان از طریق مرزهای آبی و خاکی، از مزایای ترانزیتی قابل توجهی برخوردار است. فعال شدن مجدد راه ابریشم نوین، فرصتی بی‌نظیر برای توسعه مسیرهای حمل‌ونقلی کشور و بازیابی جایگاه ژئواکونومیک ایران فراهم می‌آورد. ایران می‌تواند به عنوان پل ارتباطی میان این کشورها و سایر مناطق جهان ایفای نقش کند و به مزایای اقتصادی گسترده‌ای دست یابد.

پروژه‌های کلیدی ترانزیتی ایران

برای ایفای نقش مؤثر در راه ابریشم نوین، ایران باید نسبت به تکمیل برخی پروژه‌های ترانزیتی اقدام کند و آنها را در اولویت قرار دهد:

  • راه‌آهن رشت - آستارا: این خط یکی از مهم‌ترین مسیرها در کریدور شمال - جنوب است. پیشرفت آن به دلیل انتقادات فعالان محیط زیست و تعارض با منابع طبیعی کند بوده است.
  • راه‌آهن چابهار - زاهدان: بخش مهمی از کریدور شمال - جنوب است. بخش قابل توجهی از آن تکمیل شده و تنها ۴۵۰ کیلومتر حد فاصل چابهار تا خاش با پیشرفت فیزیکی حدود ۸۰ درصد باقی مانده که طبق وعده‌ها تا دو سال آینده به بهره‌برداری می‌رسد.
  • دو خطه کردن راه‌آهن زنجان تا میانه، میانه تا تبریز و مرند تا چشم ثریا: این پروژه‌ها در کریدور شرق - غرب، حلقه‌های مفقوده را تکمیل کرده و با اتصال مرند به چشمه ثریا در آذربایجان غربی، سرخس در شرق به ترکیه متصل شده و یک مسیر ریلی ترانزیتی جدید با اروپا ایجاد می‌شود.
  • خط ریلی کرمانشاه - خسروی: این پروژه به طول ۲۶۳ کیلومتر و ۳۸ درصد پیشرفت فیزیکی، ایران را به نقطه صفر مرزی خسروی در همسایگی عراق متصل خواهد کرد و در ارتقاء جایگاه ایران در جاده ابریشم مؤثر است.

ظرفیت‌ها و چالش‌ها

ظرفیت ترانزیتی ایران بیش از ۸۰ میلیون تن برآورد شده که می‌تواند درآمدی بالغ بر ۸ میلیارد دلار برای کشور به ارمغان آورد. این در حالی است که ایران در سال گذشته تنها ۲۰ میلیون تن کالا ترانزیت کرده است. ایران با موقعیت ترانزیتی اثرگذار خود در قلب اتصال آسیای شرقی، آسیای مرکزی، قفقاز، خاورمیانه و اروپا، پتانسیل تبدیل شدن به «هاب لجستیک» منطقه‌ای را دارد.

با این حال، ضعف در برنامه‌ریزی برای فعال‌سازی کامل این ظرفیت و گسترش فعالیت و سرمایه‌گذاری رقبای منطقه‌ای که کریدورهایی را فعال می‌کنند که ایران را دور می‌زنند، چالش‌های جدی محسوب می‌شوند. اگرچه تحریم‌ها و عدم حضور سرمایه‌گذاران خارجی توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقلی را با مشکل مواجه کرده است، اما تقویت همکاری با شرکای منطقه‌ای، به‌ویژه چین که در زمان تحریم‌ها تعامل اقتصادی خود را با ایران حفظ کرده، می‌تواند به جبران عقب‌ماندگی‌ها و خروج ایران از انزوای ترانزیتی در راه ابریشم کمک کند.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗