خبر کامل
اینترنت ایران: کند، پراختلال و محدود؛ گزارشی از وضعیت اسفبار و جولان فیلترشکنها

اینترنت ایران: کند، پراختلال و محدود؛ گزارشی از وضعیت اسفبار و جولان فیلترشکنها
پنجمین گزارش وضعیت کیفیت اینترنت ایران که توسط کمیسیون اینترنت انجمن تجارت الکترونیک منتشر شده، تصویری نگرانکننده از تجربه کاربران ایرانی ارائه میدهد. این گزارش تأکید میکند که اینترنت در ایران همچنان با سه ویژگی اصلی «کند»، «پراختلال» و «محدود» دست و پنجه نرم میکند. این وضعیت، کاربران را به سمت استفاده گسترده از فیلترشکنها و استارلینک سوق داده است، تا جایی که ۸۶ درصد از ایرانیها و ۹۳.۸ درصد از جوانان زیر ۳۰ سال از فیلترشکن استفاده میکنند. این در حالی است که با وجود جرمانگاری اخیر مجلس برای استارلینک، استفاده از اینترنت ماهوارهای نیز رو به افزایش است.
انجمن تجارت الکترونیک بار دیگر بر لزوم رفع کامل محدودیتهای اینترنت تأکید کرده و فیلترینگ را یک زیان جمعی، ملی، امنیتی و اقتصادی دانسته است. این انجمن معتقد است با تغییر سیاستهای داخلی و بهبود وضعیت شبکه، میتوان تجربه بهتری برای کسبوکارهای دیجیتال و شهروندان فراهم آورد و اعتماد عمومی را بازگرداند.
وضعیت اینترنت ایران در ردهبندی جهانی
گزارش پنجم کیفیت اینترنت ایران با این گزاره آغاز میشود که «ایران بدترین وضعیت کیفیت اینترنت را در میان ۱۰۰ کشور برتر GDP (بزرگترین اقتصادهای جهان) دارد.» این وضعیت نسبت به گزارش چهارم (جایگاه ۹۵ از ۱۰۰ کشور) تفاوت محسوسی نداشته است. بر اساس این گزارش، تجربه کاربران ایرانی با شاخصهای زیر توصیف میشود:
- کند: رتبه ۸۴ از ۱۰۰
- پراختلال: رتبه ۹۲ از ۱۰۰
- محدود: رتبه ۹۹ از ۱۰۰
میانگین این سه شاخص، ایران را در رتبه ۹۷ از ۱۰۰ کشور از نظر کیفیت اینترنت قرار داده است.
جولان فیلترشکنها و استارلینک
با وجود هشدارهای مکرر کارشناسان درباره تهدیدهای امنیتی ناشی از فعالیت گسترده فیلترشکنها، بیتوجهی به این هشدارها منجر به سقوط آزاد کیفیت اینترنت در کشور شده است. ایران اکنون در میان بیکیفیتترین و محدودترین اینترنتهای جهان قرار دارد و تنها از کشورهایی نظیر کوبا، ترکمنستان، کامرون، آنگولا، سودان، کنگو و اتیوپی وضعیت بهتری دارد. این گزارش، تجربه استفاده از اینترنت در ایران را مشابه کشورهای درگیر جنگ یا کمتر توسعهیافته توصیف میکند.
مقاومت کاربران ایرانی در برابر سیاستهای فیلترینگ با افزایش استفاده از فیلترشکن و استارلینک ادامه دارد. این نیاز، بازار سوءاستفاده و کلاهبرداری را نیز داغ کرده است. رضا سپهوند، نماینده مجلس، پیشتر اعلام کرده بود که سود حاصل از فروش فیلترشکنها به ۵۰ همت میرسد که از جیب مردم خارج میشود.
آمار استفاده از فیلترشکن
بر اساس دادههای خردادماه ۱۴۰۴ که نتیجه همکاری کمیسیون اینترنت انجمن تجارت الکترونیک با مرکز افکارسنجی «ایسپا» است:
- ۸۶ درصد کاربران اینترنت از فیلترشکن استفاده میکنند.
- پیش از سال ۱۴۰۱ و فیلترینگ گسترده، بیش از ۶۲ درصد کاربران از فیلترشکن استفاده نمیکردند.
- ۹۳.۸ درصد از جوانان زیر ۳۰ سال ایرانی از فیلترشکن استفاده میکنند.
- اینستاگرام با وجود فیلترینگ، انتخاب اول ۶۳ درصد از کاربران اینترنت در ایران است.
با وجود تصویب طرح ممنوعیت استفاده از ابزارهای الکترونیکی ارتباطی اینترنتی بدون مجوز مانند استارلینک در مجلس، روند استفاده از اینترنت ماهوارهای استارلینک همچنان افزایشی است. حمیدرضا احمدی، نایبرئیس کمیسیون اینترنت انجمن تجارت الکترونیک، تأکید کرد که سیاست فیلترینگ نه تنها مشکلی را حل نکرده، بلکه مشکلات بیشتری ایجاد کرده و کاربران استارلینک نیز در حال افزایش هستند. این محدودیتها علاوه بر تحمیل هزینههای اضافی به خانوار، باعث آلودگی شبکه و مسائل ضدامنیتی شده است.
تحدید اقتصاد دیجیتال
نگاه امنیتی و محدودکننده به اینترنت، به ویژه در دوران جنگ ۱۲ روزه، ضربات جبرانناپذیری به اقتصاد دیجیتال وارد کرده است. محمد رهبری، مشاور وزیر ارتباطات، از کاهش ۸۰ درصدی درآمد برخی کسبوکارهای اینترنتی خبر داد. انجمن صنفی کسبوکارهای اینترنتی نیز ضرر هر یک ساعت قطعی اینترنت را بیش از ۱.۵ میلیون دلار برآورد کرده است. وزیر ارتباطات نیز خسارت هر دو روز جنگ برای اقتصاد دیجیتال را معادل یک همت اعلام کرد.
محدودیتهای پس از آتشبس نیز ادامه یافته و مشاغل اینترنتی هنوز نتوانستهاند به نصف درآمدهای قبل از جنگ بازگردند. فیلترینگ ابزارهای تبلیغاتی مانند گوگلادز نیز به کسبوکارها آسیب رسانده است. انجمن تجارت الکترونیک خواستار رفع محدودیت از دامنه گوگلادز شده است، زیرا انسداد آن موجب کاهش محسوس فروش و دشواری در جذب مشتری شده است.
ایراناکسز و تأثیر آن بر وبسایتهای داخلی
کسبوکارهای مجازی علاوه بر محدودیت پلتفرمهای بینالمللی، با پدیده «ایراناکسز» نیز درگیر هستند. در دوران جنگ، ملیشدن اینترنت آسیب زیادی به این کسبوکارها وارد کرد، زیرا بخش قابل توجهی از کاربران خود را از طریق جستجو در گوگل جذب میکنند. گزارش اخیر انجمن تجارت الکترونیک نشان میدهد که از دیماه ۱۴۰۳ تاکنون، درصد وبسایتهای ایرانی از نظر شاخص RTT تغییر محسوسی نداشته است:
- ۲۳ درصد سایتهای پرکاربرد ایرانی در وضعیت کیفیت بد.
- ۷۰ درصد در وضعیت متوسط.
- ۴ درصد در وضعیت خوب.
این در حالی است که در ترکیه، تنها ۵ درصد سایتهای پرکاربرد در وضعیت کیفیت بسیار بد قرار دارند. فیلتر کردن سایتهای داخلی برای کاربران خارج از کشور نیز از نکات عجیب این گزارش است؛ بسیاری از وبسایتهای دولتی و بانکهای ایرانی برای کاربران بینالمللی در دسترس نیستند. حدود ۸۰ درصد از سایتهای دولتی امروز «ایراناکسز» هستند. هک سامانههای بزرگ مالی کشور از طریق سرورهای داخلی نیز بیفایده بودن ایراناکسز کردن وبسایتهای مهم را بیش از پیش نشان داده است. انجمن تجارت الکترونیک تأکید میکند که ایراناکسز کردن، همانند فیلترینگ، هزینههای سنگینی به کشور و اقتصاد دیجیتال تحمیل کرده و خواهد کرد.
اینترنت همچنان جنگزده
گزارش پنجم وضعیت اینترنت کشور را قبل و بعد از جنگ ۱۲ روزه بررسی کرده و نشان میدهد که با گذشت یک ماه از جنگ، اینترنت هنوز به وضعیت عادی بازنگشته است. نرخ پذیرش پروتکلهای مهم اینترنتی مانند HTTP/3 و IPv6 هنوز عادی نشده و پروتکل HTTP/3 در اغلب اپراتورها مسدود باقی مانده است.
پویا پیرحسینلو، رئیس کمیسیون اینترنت و زیرساخت انجمن تجارت الکترونیک، اعلام کرد که پروتکل HTTP/3 به دستور شورای عالی فضای مجازی مسدود شده است. این در حالی است که مسئولان دلیل قطع یا اختلالهای اینترنت را حملات سایبری اعلام میکنند، اما کارشناسان معتقدند که با قطع یا اختلال در اینترنت نمیتوان مانع حملات سایبری شد، زیرا بخش زیادی از این حملات ناشی از شبکه داخلی آلوده است.
این گزارش در حالی منتشر میشود که همزمان با جنجالهای اخیر اینترنت طبقاتی برای خبرنگاران و کسبوکارها و یکسالگی دولت چهاردهم، ضرورت رفع فیلترینگ یکباره و گسترده را بیش از پیش نشان میدهد. مسعود پزشکیان در زمان مناظرههای انتخاباتی وعده رفع فیلترینگ را داده بود. وزیر ارتباطات نیز اخیراً در مجلس تأکید کرد که فیلترینگ و محدودیتها ارتباط ایران را با جهان قطع کرده و باید برداشته شود. کشور به بازنگری عمیق در تصمیمگیری و قاعدهگذاری در حوزه اینترنت نیاز دارد تا به مسیر توسعه واقعی و استفاده از ظرفیتهای اقتصاد دیجیتال بازگردد، در غیر این صورت فرصتهای بیشتری از دست خواهد رفت.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
