بانک شیر مادر: راهکاری حیاتی برای سلامت نوزادان نارس در ایران

شیر مادر، منبعی بی‌بدیل و کامل برای تغذیه نوزادان است، اما گاهی شرایطی پیش می‌آید که برخی نوزادان از این موهبت محروم می‌مانند. در چنین مواقعی، «بانک شیر مادر» به عنوان یک راهکار علمی و انسانی، شیر مازاد مادران داوطلب را پس از فرآیندهای دقیق غربالگری، آزمایش، پاستوریزاسیون و نگهداری استاندارد، به نوزادان نیازمند اهدا می‌کند.

ایده راه‌اندازی بانک شیر مادر با هدف ارتقای سلامت نوزادان نارس و شیرخواران محروم از تغذیه طبیعی، در بسیاری از کشورهای جهان اجرایی شده است. ایران نیز در سال ۱۳۹۸ با افتتاح نخستین بانک شیر مادر در مرکز آموزشی درمانی شهید اکبرآبادی تهران، به این مسیر پیوست. این بانک شیر که زیر نظر متخصصان نوزادان و با رعایت کامل اصول بهداشتی و ایمنی فعالیت می‌کند، نقشی حیاتی در بقای نوزادانی ایفا می‌کند که پیش از موعد به دنیا آمده و در بدو تولد، توانایی تغذیه طبیعی را ندارند.

بانک شیر مادر چیست؟

شهلا میرگلو بیات، جراح و متخصص زنان، فلوشیپ لاپاراسکوپی و رئیس بیمارستان شهید اکبرآبادی، در گفتگو با خبرنگار مهر توضیح می‌دهد: «بانک شیر مادر، مرکزی است که به منظور تأمین تغذیه نوزادانی ایجاد شده که مادران‌شان قادر به شیردهی نیستند. در این مراکز، شیر مازاد مادرانی که شیر کافی برای فرزند خود دارند، پس از طی فرآیندهای بهداشتی و تخصصی، برای استفاده نوزادان نارس یا شیرخواران محروم از شیر مادر آماده‌سازی و نگهداری می‌شود.»

نخستین بانک شیر مادر در ایران، آبان‌ماه سال ۱۳۹۸ در بیمارستان آموزشی-درمانی شهید اکبرآبادی تهران تأسیس شد. هدف اصلی این مرکز، ارتقای سلامت نوزادان نارس و شیرخوارانی است که به هر دلیل از شیر طبیعی مادر خود محروم‌اند.

شرایط اهدای شیر مادر

مادرانی که تمایل به اهدای شیر دارند، باید دارای شرایط خاصی باشند:

• عدم ابتلاء به بیماری‌هایی نظیر HIV، هپاتیت B و C.
• نداشتن سابقه اعتیاد، مصرف سیگار، یا مصرف برخی داروهای خاص مانند لیتیوم.
• نباید سابقه پیوند عضو، خال‌کوبی یا بیماری‌های مزمن داشته باشند.
• همسر آن‌ها نیز نباید در معرض خطر این بیماری‌ها باشد.
• رضایت همسر نیز از جمله الزامات اهدای شیر است.

شیر اهدایی باید مازاد بر نیاز نوزاد خود مادر باشد. مادران می‌توانند شیر خود را با رعایت نکات بهداشتی (شست‌وشوی دست و سینه، استفاده از ظروف استریل) در منزل بدوشند و آن را تا ۴۸ ساعت در یخچال و تا سه ماه در دمای منفی ۱۸ درجه فریز و نگهداری کنند. این شیرها پس از تحویل به بانک شیر، پاستوریزه و برای استفاده نوزادان واجد شرایط ذخیره می‌شوند.

کاربرد شیرهای اهدایی

کاربرد اصلی شیرهای اهدایی در حال حاضر برای نوزادان نارس بستری در بیمارستان شهید اکبرآبادی است. این مرکز دارای ۶۰ تخت ویژه نوزادان نارس بوده و بزرگ‌ترین مرکز مراقبت از این گروه از نوزادان در کشور محسوب می‌شود. بسیاری از این نوزادان به دلیل شرایط خاص جسمی، در روزهای نخست پس از تولد قادر به تغذیه دهانی نیستند و پس از رسیدن به توانایی مکیدن، با شیر اهدایی تغذیه می‌شوند.

برخی از نوزادان به دلایل پزشکی خاص مانند ابتلاء به بیماری‌های متابولیکی نظیر فنیل‌کتونوری، ممکن است قادر به استفاده از شیرهای اهدایی نباشند. این نوزادان نیازمند رژیم‌های ویژه یا شیرهای جایگزین هستند و پیش از دریافت شیر، باید از نظر ابتلاء به چنین بیماری‌هایی بررسی شوند.

اهدای شیر در صورت عدم مصرف توسط نوزاد

میرگلو بیات در پاسخ به این سوال که آیا مادرانی که نوزادشان شیر آنان را نمی‌خورد نیز می‌توانند شیر اهدا کنند، می‌گوید: «بله، در صورت تمایل خانواده، می‌توانند از شیرهای ذخیره‌شده در بانک شیر برای تغذیه نوزادشان بهره ببرند، اما این موارد به‌ندرت اتفاق می‌افتد.»

با وجود فعالیت گسترده این مرکز، آمار دقیقی از تعداد نوزادان بهره‌مند از شیرهای اهدایی در دست نیست و به نظر می‌رسد اطلاع‌رسانی گسترده و منسجمی نیز در این حوزه صورت نگرفته است. مادرانی که قصد اهدای شیر دارند، می‌توانند با رعایت شرایط بهداشتی، شیر را در منزل دوشیده و پس از هماهنگی با بیمارستان شهید اکبرآبادی، آن را به بانک شیر تحویل دهند. شیر اهدایی پس از بررسی‌های تخصصی و بهداشتی، برای استفاده نوزادان نارس یا محروم از تغذیه طبیعی آماده می‌شود.