جنجال بر سر خالق «دختر ناپالم»: آیا عکاس مشهورترین عکس جنگ ویتنام اشتباه معرفی شده است؟

«دختر ناپالم»: نمادی از جنگ ویتنام

عکس «دختر ناپالم» که در ۸ ژوئن ۱۹۷۲ ثبت شد، دختری برهنه به نام کیم فوک را نشان می‌دهد که پس از حمله اشتباهی بمب‌های ناپالم به روستای ترانگ بنگ، با درد و وحشت می‌دود. این تصویر به سرعت به نمادی جهانی از رنج و بی‌رحمی جنگ تبدیل شد و جوایز متعددی از جمله پولیتزر را برای نیک اوت به ارمغان آورد. اوت به عنوان نخستین و تنها عکاس ویتنامی برنده پولیتزر، همواره مورد احترام جامعه عکاسان خبری ویتنام بوده و به عنوان «استاد» شناخته می‌شود.

مستند «استرینگر» و ادعای جنجالی

در ژانویه سال جاری، مستندی با عنوان «استرینگر» در جشنواره فیلم ساندنس به نمایش درآمد که با استفاده از فناوری‌های مدرن، ادعایی جنجالی را مطرح کرد: این عکس در واقع توسط نگوین تان نگه، عکاس آزاد ۸۷ ساله، گرفته شده است. این مستند بر اساس روایت کارل رابینسون، سردبیر وقت بخش عکس آسوشیتدپرس، ساخته شده است. رابینسون ادعا می‌کند که هورست فاس، رئیس بخش عکس، به او دستور داده تا اعتبار عکس را به نیک اوت، کارمند رسمی آسوشیتدپرس، بدهد، در حالی که عکس توسط یک خبرنگار آزاد (نگه) ارسال شده بود.

واکنش‌ها و تحقیقات

پس از پخش مستند، بنیاد ورلد پرس فوتو تحقیقاتی را آغاز کرد و انتساب عکس به نیک اوت را به حالت تعلیق درآورد. این تصمیم با واکنش‌های متفاوتی روبرو شد. برخی از عکاسان ویتنامی خواستار شواهد قانع‌کننده برای «سرنگونی یک قهرمان» شدند و بر لزوم احتیاط در این عصر دیجیتال تاکید کردند. کیت گرینوود، دانشیار عکاسی خبری، نیز اشاره کرد که نام عکاس بخشی از «سند تاریخی» است و این جنجال می‌تواند احساسات شدیدی را برانگیزد.

خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز تحقیقات داخلی خود را آغاز کرد و دو گزارش در ژانویه و مه منتشر نمود. این خبرگزاری نتیجه گرفت که شواهد قطعی برای حذف نام اوت وجود ندارد، اما «سوالات مهمی» مطرح است. یکی از نکات کلیدی، مدل دوربین مورد استفاده است؛ آسوشیتدپرس «احتمالا» این عکس را با دوربین پنتاکس گرفته شده می‌داند، در حالی که اوت همواره ادعا کرده با دوربین لایکا عکاسی کرده است. نگه در آن روز با دوربینی شبیه پنتاکس دیده شده بود.

روایت‌های متناقض و ابهامات

نیک اوت روایت خود را از روز حادثه تکرار می‌کند: او پس از عکاسی از کیم فوک، دوربین را کنار گذاشته، روی بدن او آب ریخته و کودکان را به بیمارستان رسانده است. او تاکید می‌کند که فیلم را شخصاً به تاریک‌خانه تحویل داده و یوئیچی جکسون ایشیزاکی، مسئول تاریک‌خانه، فیلم را با نام او برچسب زده است.

در مقابل، کارل رابینسون روایتی کاملاً متفاوت ارائه می‌دهد. او می‌گوید که پس از ناهار، فیلم‌ها از قبل ظاهر شده و دو تصویر از صحنه یکسان، از دو عکاس مختلف، برای بازبینی چیده شده بود. رابینسون ادعا می‌کند که هورست فاس به او دستور داده تا اعتبار عکس را به اوت بدهد تا او در سایگون بماند. فاس و ایشیزاکی هر دو درگذشته‌اند و نمی‌توانند شهادت دهند.

تلاش برای یافتن حقیقت

رابینسون سال‌ها با عذاب وجدان زندگی کرده و در سال ۲۰۱۵ نام نگوین تان نگه را پیدا کرده است. او در نهایت با گری نایت، عکاس خبری، تماس گرفت که این گفت‌وگو به پروژه «استرینگر» منجر شد. نگه که پس از سقوط سایگون به آمریکا پناهنده شده بود و در سال ۲۰۰۲ به ویتنام بازگشت، می‌گوید: «هیچ چیز مهم‌تر از حقیقت نیست.»

با این حال، مستند «استرینگر» نیز با پرسش‌هایی روبروست. چندین خبرنگار حاضر در صحنه، روایت مستند را بی‌اساس دانسته و از شرکت در فیلم خودداری کرده‌اند. همچنین، نگه ادعا می‌کند که هورست فاس یک نسخه چاپ‌شده از عکس را به او داده بود که همسرش آن را پاره کرده است.

نتیجه‌گیری: ابهام همچنان باقی است

نه خبرگزاری آسوشیتدپرس و نه ورلد پرس فوتو هیچ‌کدام نتوانسته‌اند هویت عکاس را به طور قطعی تعیین کنند. ورلد پرس فوتو حتی احتمال وجود عکاس سومی را نیز مطرح کرده است. نیک اوت همچنان بر این باور است که عکاس واقعی عکس بوده و قصد دارد از سازندگان مستند به اتهام افترا شکایت کند.

این جنجال نشان می‌دهد که حتی پس از دهه‌ها، عکس «دختر ناپالم» همچنان قدرت تاثیرگذاری خود را حفظ کرده است، اما تردیدها درباره منشأ آن، هاله‌ای از رمز و ابهام بر این تصویر نمادین افزوده است. برای درک کامل آنچه واقعاً رخ داده، به زمان و مدارک بیشتری نیاز است.