افزایش قیمت نان در تهران؛ بی‌اعتنایی نانوایان به نرخ‌های مصوب و سودهای میلیونی

با وجود اعلام نرخ‌های جدید برای نان، شهروندان تهرانی همچنان با قیمت‌هایی به مراتب بالاتر از مصوبات رسمی مواجه هستند. این وضعیت، سودهای کلانی را نصیب نانوایان متخلف کرده و سوالاتی جدی درباره اثربخشی نظارت‌ها و جریمه‌ها مطرح می‌سازد.

تفاوت فاحش نرخ‌های مصوب و بازار

در حالی که اتحادیه نانوایان از افزایش ۵۰ درصدی قیمت سنگک و رسیدن نرخ مصوب آن به ۷ هزار و ۶۰۰ تومان خبر داده است، مردم تهران بیش از یک ماه است که سنگک ساده را ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان و سنگک کنجدی را ۲۰ تا ۲۵ هزار تومان خریداری می‌کنند. این اختلاف قیمت، نشان‌دهنده بی‌توجهی گسترده نانوایان به نرخ‌های تعیین‌شده است.

سودهای میلیونی از گران‌فروشی و تخلفات

بازرسان تعزیرات تخمین می‌زنند که حداقل سود ماهانه نانوایان دولتی‌پز از گران‌فروشی، حدود ۴۵۰ میلیون تومان است. این سودهای هنگفت، جریمه‌های ناچیز گران‌فروشی را بی‌اثر کرده و حتی باعث شده است که برخی دارندگان مجوز نانوایی، خود در شهرستان‌ها ساکن باشند و اداره نانوایی را به کارگران بسپارند.

آغاز تخلفات با نانوایی‌های آزادپز

با راه‌اندازی نانوایی‌های آزادپز با هدف جبران کمبود نانوایی‌های دولتی و افزایش کیفیت نان در بازار رقابتی، بازار تخلفات و قیمت‌گذاری‌های خودسرانه نیز رونق گرفت. از آن زمان، فروش شبانه آرد دولتی در بازار آزاد رواج یافته و قوت غالب مردم به دست سودجویانی افتاده که با تخلف، گران‌فروشی و کم‌فروشی، پول‌های کلانی به جیب می‌زنند.

تلاش‌های بی‌ثمر برای ساماندهی

در یک دهه اخیر، تصمیمات متعددی برای ساماندهی توزیع آرد و نان اتخاذ شده است. از حذف یارانه نان در سال ۱۳۸۹ گرفته تا طرح هوشمندسازی نان در اردیبهشت سال گذشته و اجبار نانوایان به استفاده از کارتخوان هوشمند دولت، همگی با هدف مقابله با قاچاق آرد، فروش آرد یارانه‌ای در خارج از شبکه و بهبود کیفیت نان صورت گرفته‌اند.

با این حال، نه تنها کیفیت نان بهبود نیافته، بلکه دورریز آن نیز افزایش یافته است. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که ۸۰ درصد نانوایی‌ها نرخ مصوب را رعایت نمی‌کنند و به بهانه‌های مختلف از کارتخوان‌های شخصی خود استفاده می‌کنند. نبود نظارت کافی از سوی اتحادیه نانوایان، حاشیه امنی برای نانوایان متخلف ایجاد کرده است.

نقش اتحادیه‌ها در نظارت

این وضعیت، سوالی جدی درباره نقش اتحادیه‌ها در بازرسی از نانوایان مطرح می‌کند. آیا وظیفه اتحادیه صرفاً صدور مجوز است یا باید با بازرسی‌های مداوم، راه‌های تخلف فعالان این صنف را مسدود کند؟

تخلفاتی که از دید مردم پنهان نیست

با رصد فضای مجازی، فیلم‌هایی از خروج کیسه‌های آرد از نانوایی‌ها در نیمه‌شب به چشم می‌خورد. فروش خارج از شبکه آرد دولتی به قدری آشکار و همه‌گیر شده که در هر محله‌ای، حداقل یکی از نانوایان سنتی دولتی‌پز این تخلف را انجام می‌دهد. حتی طرح هوشمندسازی فروش نان و استفاده از کارتخوان‌های نانینو نیز نتوانسته است مانع این تخلفات شود.

در گذشته، نانوایان تنها آرد خود را با نرخ آزاد می‌فروختند یا کم‌فروشی می‌کردند، اما اکنون نرخ‌های خودسرانه‌ای برای انواع نان تعیین می‌کنند و نرخ‌های مصوب اتحادیه‌ها و استانداری‌ها برایشان بی‌ارزش شده است. جالب توجه اینکه شماره‌های اتحادیه‌ها برای گزارش تخلفات، پشت شیشه نانوایی‌ها به نمایش گذاشته شده‌اند، اما به نظر می‌رسد این اقدام نیز بازدارنده نیست.