خبر کامل
بحران آب در استان مرکزی: افت ۲۰ متری سفره‌های زیرزمینی و هشدار جیره‌بندی
بحران آب در استان مرکزی؛ چالش‌های پیش‌رو و راهکارهای نجات
استان مرکزی، دیار آفتاب، با پیشینه‌ای غنی در کشاورزی و صنعت، اکنون در مواجهه با یکی از جدی‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی تاریخ خود قرار گرفته است. کاهش بی‌سابقه منابع آبی، افت شدید سفره‌های زیرزمینی و تغییرات اقلیمی، نه تنها حیات اکوسیستم‌ها را تهدید می‌کند، بلکه چرخه اقتصاد و زندگی روزمره مردم را نیز با خطری بی‌سابقه مواجه ساخته است. این گزارش به بررسی ابعاد این بحران و راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت آن می‌پردازد.
وضعیت بحرانی منابع آب زیرزمینی و سطحی
آمارهای رسمی نشان می‌دهد که طی دهه گذشته، سفره‌های زیرزمینی استان مرکزی بیش از ۲۰ متر افت کرده‌اند و بسیاری از روستاها با کمبود آب آشامیدنی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این در حالی است که بیش از ۹۰ درصد منابع آب کشور صرف کشاورزی می‌شود و الگوهای سنتی آبیاری و کشت پرمصرف، وضعیت را وخیم‌تر کرده است.
سعید سرآبادانی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان مرکزی، هشدار می‌دهد که اگر روند کاهش بارندگی ادامه یابد، شهرهای بزرگی مانند اراک نیز با مشکل جدی در تأمین آب شرب روبه‌رو خواهند شد. وی افزود: «در سال آبی جاری، میزان بارندگی‌ها نسبت به میانگین بلندمدت حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است.»
در پی کاهش نزولات جوی و افزایش دما، منابع آبی استان حدود ۱۵۰ لیتر بر ثانیه افت داشته و برای جبران این کمبود، حفر ۳۰ حلقه چاه جدید در دستور کار قرار گرفته که تاکنون ۱۴ حلقه به بهره‌برداری رسیده است.
مصرف آب در اراک؛ تولید در برابر نیاز
میزان مصرف روزانه آب در اراک با جمعیت حدود ۶۳۰ هزار نفر، به طور متوسط به ۱۸۰۰ مترمکعب بر ثانیه می‌رسد و در روزهای اوج مصرف این میزان به ۲۴۰۰ مترمکعب بر ثانیه افزایش می‌یابد، در حالی که توان تولید فعلی تنها حدود ۱۴۰۰ مترمکعب بر ثانیه است.
برداشت از سد کمال صالح، یکی از منابع اصلی تأمین آب شرب استان، از ۱۲۰۰ مترمکعب بر ثانیه در سال گذشته به ۶۵۰ مترمکعب بر ثانیه کاهش یافته است. همچنین، حجم آبدهی منابع زیرزمینی نیز از ۹۰۰ مترمکعب بر ثانیه به حدود ۱۳۶ مترمکعب بر ثانیه رسیده است.
ذخایر سدها در پایین‌ترین سطح
حسین اسدی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان مرکزی، بر ضرورت توقف برداشت‌های بی‌رویه از منابع زیرزمینی تأکید کرد و گفت: «در حال حاضر، بیشترین افت آب‌های زیرزمینی کشور در استان مرکزی ثبت شده است.» وی هشدار داد که اگر این روند کنترل نشود، در آینده نزدیک تأمین آب حتی برای مصارف ضروری غیرممکن می‌شود.
ذخایر سدهای استان به پایین‌ترین سطح در سال‌های اخیر رسیده و خطر جیره‌بندی در شهرهای اراک و ساوه جدی است. میانگین بارندگی استان که در گذشته حدود ۲۷۰ میلی‌متر بود، در سال آبی جاری به ۱۷۱ میلی‌متر رسیده و شهر اراک از مهر سال گذشته تاکنون تنها ۸۱ میلی‌متر بارش داشته است.
وضعیت سد کمال صالح و الغدیر ساوه
- از ظرفیت ۹۵ میلیون مترمکعبی سد کمال صالح، اکنون تنها ۱۵ تا ۲۰ میلیون مترمکعب آب ذخیره شده که از این میزان، حدود ۲.۷ میلیون مترمکعب قابل استفاده است.
- با مصرف ماهانه ۳.۲ میلیون مترمکعب، منابع موجود تنها پاسخگوی حدود ۴۰ روز آینده خواهد بود.
- سد الغدیر ساوه با ظرفیت ۲۷۷ میلیون مترمکعبی، اکنون تنها دارای ۳ میلیون مترمکعب آب قابل برداشت است.
- حجم ذخیره‌شده در سد الغدیر ساوه به حدود ۴.۹ میلیون مترمکعب می‌رسد که پاسخگوی نیاز آبی شهروندان ساوه تا حدود ۷۵ روز آینده خواهد بود.
در راستای مدیریت مصرف، بیش از ۵۱۰۰ حلقه چاه کشاورزی از مدار بهره‌برداری خارج و ۳۶۵ کنتور هوشمند برای کنترل برداشت نصب شده است. همچنین، شهرداری اراک نیز با قطع ۴۰۰ انشعاب غیرضروری آب شرب برای آبیاری فضای سبز، صرفه‌جویی ۳۸ لیتر بر ثانیه را به دنبال داشته است.
لزوم هم‌افزایی ملی و تغییر الگوی کشت
نادر قلی ابراهیمی، عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست در مجلس شورای اسلامی، کمبود منابع مالی و نبود مدیریت یکپارچه را دو چالش اصلی در حوزه منابع آب دانست. وی تأکید کرد: «۹۱ درصد از منابع آب استان در بخش کشاورزی مصرف می‌شود و تا زمانی که اصلاحات اساسی در الگوی کشت و روش‌های آبیاری اجرا نشود، کنترل و مدیریت مؤثر بحران امکان‌پذیر نخواهد بود.»
ابراهیمی بر استفاده صنایع از پساب تصفیه‌شده و جداسازی آب شرب از سایر مصارف تأکید کرد و افزود: «استان مرکزی وابستگی زیادی به سد کمال صالح دارد، اما کاهش مداوم این سد، مانند تأمین تنها ۱۵ میلیون مترمکعب آب در برابر پیش‌بینی ۹۰ میلیون مترمکعب امسال، می‌تواند در آینده پیامدهای جدی و جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد.»
سید محمد جمالیان، دیگر نماینده مردم اراک، کمیجان و خنداب در مجلس شورای اسلامی، نیز بر لزوم اتخاذ تصمیمات قاطع و تغییر الگوی کشت کشاورزی تأکید کرد. وی اظهار داشت: «ادامه کشت محصولات پرآب‌بر مانع باورپذیری بحران در میان مردم خواهد بود و بدون تغییر اساسی در حوزه کشاورزی، نمی‌توان انتظار داشت که مردم بحران آب را جدی بگیرند.»
جمالیان از تکمیل پروژه‌های شاخص آبرسانی در روستاهای مرزیجران و شانق خبر داد که شامل حفر یک حلقه چاه با عمق ۲۰۲ متر و اجرای خط انتقال آب به طول ۷۰۰ متر است.
«تأمین پایدار آب شرب از اولویت‌های فوری استان است و تحقق آن تنها با همکاری همه‌جانبه دستگاه‌های اجرایی و مشارکت مردم امکان‌پذیر خواهد بود.»
سید محمد جمالیان، نماینده مجلس
در صورت عدم اتخاذ تصمیمات اساسی و فوری، کمبود آب می‌تواند علاوه بر تأمین آب شرب، پیامدهای مخرب و گسترده‌ای بر امنیت اجتماعی و اقتصادی استان بر جای گذارد. اکنون زمان آن است که مدیران، کشاورزان، صنعتگران و مردم دست‌به‌دست هم دهند و با یک برنامه جامع و علمی، آینده‌ای پایدار برای این سرزمین رقم بزنند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۸:۳۰ - ۱۴۰۴/۰۵/۱۳