خبر کامل
خاموشی ذهن: کشف پدیده‌ای شگفت‌انگیز در فعالیت مغز انسان
آیا تا به حال برایتان پیش آمده که ناگهان متوجه شوید هیچ فکری در ذهن ندارید؟ این پدیده که «خاموشی ذهن» نامیده می‌شود، لحظه‌ای گذرا در بیداری است که در آن روند تفکر آگاهانه به‌کلی متوقف می‌شود. یافته‌های جدید علمی نشان می‌دهند که این حالت نه تنها واقعی است، بلکه می‌تواند سرنخ‌های مهمی درباره سازوکار آگاهی و سلامت مغز ارائه دهد.
خاموشی ذهن: پدیده‌ای فراتر از تصور
پیش از این، تصور می‌شد که ذهن انسان در حالت بیداری همواره در حال تولید افکار است، اما تحقیقات اخیر این باور را به چالش کشیده‌اند. خاموشی ذهن اکنون به عنوان یک وضعیت آگاهانه و مجزا شناخته می‌شود که با تغییراتی در سطح انگیختگی مغز همراه است. این مفهوم در علوم اعصاب به میزان هوشیاری و واکنش به محرک‌ها اشاره دارد و مطالعه آن می‌تواند به درک عمیق‌تری از آگاهی منجر شود.
توماس آندریون، پژوهشگر عصب‌شناسی در مؤسسه ملی سلامت و تحقیقات پزشکی فرانسه، این وضعیت را اینگونه توصیف می‌کند: «برای برخی افراد، این وضعیت مانند نقطه‌ای خالی در ذهن ظاهر می‌شود و ناگهان هیچ چیزی در آن وجود ندارد، اما بدون آن احساس همراه که بگویید: انگار چیزی را فراموش کرده‌ام.» اغلب، فرد تا زمانی که از او پرسیده نشود به چه چیزی فکر می‌کرده، متوجه این وقفه نمی‌شود.
آندریون می‌افزاید: «وقتی به‌صورت تصادفی روند فکر آن‌ها را قطع می‌کنیم، مشخص می‌شود که این حالت بیشتر از چیزی است که خودشان تصور می‌کنند.» مطالعات نشان می‌دهند که بین ۵ تا ۲۰ درصد از ساعات بیداری یک فرد ممکن است در این وضعیت سپری شود.
بررسی خاموشی ذهن با EEG و fMRI
در یکی از مطالعات منتشرشده در مجله Trends in Cognitive Sciences، آندریون و گروهش با استفاده از الکتروآنسفالوگرافی (EEG) فعالیت مغزی را در هنگام وقفه‌های توجه نظیر سرگردانی ذهن یا خاموشی ذهن بررسی کردند. سرگردانی ذهن زمانی روی می‌دهد که افکار فرد به مسائل نامربوط منحرف می‌شوند، در حالی که خاموشی ذهن به معنای نبود هرگونه فکر است.
روش‌شناسی آزمایش
در این آزمایش، شرکت‌کنندگان کلاه مخصوص EEG به سر داشتند و اعداد به‌صورت سریع روی صفحه نمایش ظاهر می‌شدند. از آن‌ها خواسته شد هر زمان عددی را می‌بینند، دکمه‌ای را فشار دهند؛ جز در مواقعی که عدد ۳ نمایش داده می‌شود، که در این حالت باید از فشردن دکمه خودداری کنند. این تمرین به ارزیابی سرعت واکنش و توانایی مهار پاسخ‌ها می‌پرداخت.
پژوهشگران هر یک دقیقه یک‌بار روند آزمون را متوقف می‌کردند تا از افراد بپرسند در آن لحظه به چه چیزی فکر می‌کرده‌اند. پاسخ‌ها نشان می‌دادند که یا تمرکز روی وظیفه وجود داشته، یا ذهن سرگردان بوده، یا هیچ فکری در جریان نبوده است.
نتایج اولیه EEG
واکنش شرکت‌کنندگان هنگام سرگردانی ذهن سریع‌تر بود، اما در لحظاتی که خاموشی ذهن روی داده بود، واکنش‌ها به‌طور قابل‌توجهی کندتر می‌شدند. این تفاوت بیانگر آن است که این دو وضعیت ذهنی از یکدیگر متمایز هستند. داده‌های EEG نشان دادند که در وضعیت خاموشی ذهن، سرعت فعالیت مغز اندکی بیشتر از حالت سرگردانی ذهن کاهش می‌یابد و نسبت به زمان تمرکز کامل، افت محسوسی دارد.
آندریون توضیح داد: «اتصالات مغزی به‌گونه‌ای تغییر می‌کنند که انگار سازوکار درونی مغز به‌طور خاص با این وضعیت مرتبط است.»
با این حال، EEG نمی‌تواند مناطق دقیق مغز را که درگیرند مشخص کند. آندریون این مسئله را با شنیدن صدا از پشت دیوار مقایسه می‌کند: «می‌توان فهمید گروهی در حال گفتگو هستند، اما مشخص نیست چه کسی صحبت می‌کند.»
نقش fMRI در درک خاموشی ذهن
برای شناسایی دقیق‌تر نواحی مغزی، تصویربرداری عملکردی از مغز (fMRI) وارد عمل شد. در روش fMRI، فعالیت مناطق مغزی و نحوه ارتباط آن‌ها با یکدیگر مشخص می‌شود، هرچند سرعت پایش آن پایین‌تر است؛ چرا که این تکنیک جریان خون را اندازه‌گیری می‌کند، نه سیگنال‌های مستقیم عصبی.
آندریون گفت: «fMRI شبیه نگاهی به درون اتاق است که می‌توان دید چه کسی با چه کسی در حال گفت‌وگوست، اما زمان دقیق این مکالمه مشخص نیست.»
بخش مربوط به fMRI این مطالعه را آتنا دمرتزی، پژوهشگر علوم اعصاب در مؤسسه GIGA-CRC مرکز تصویربرداری انسانی دانشگاه لیژ بلژیک، هدایت کرد. افراد در حالی که داخل دستگاه fMRI استراحت می‌کردند و وظیفه خاصی نداشتند، دمرتزی و همکارانش در فواصل زمانی مشخص از آن‌ها می‌پرسیدند به چه چیزی فکر می‌کرده‌اند.
نتایج شگفت‌انگیز و ارتباط با خواب عمیق
نتایج به‌دست‌آمده شگفت‌انگیز بود: در مواقعی که شرکت‌کنندگان خاموشی ذهن را گزارش کردند، اسکن‌ها الگوی فعالیتی بسیار همگام و هماهنگ در سطح مغز نشان دادند؛ الگویی جهانی که مشابه آن در خواب عمیق مشاهده می‌شود. در حالت عادی که فرد بیدار و هوشیار است، مناطق مغزی به‌طور فعال با یکدیگر در تعامل هستند، اما همزمان با هم همگام نمی‌شوند؛ چیزی که در خاموشی ذهن دیده شد.
آندریون و دمرتزی باور دارند شباهت خاموشی ذهن به الگوهای مغزی در خواب عمیق ممکن است سرنخی مهم در درک کارکرد آن باشد. خواب عمیق با فرایندهایی در مغز همراه است که شامل پاک‌سازی پسماندهای انباشته‌شده، خنک‌سازی مغز، حفظ انرژی و بازتنظیم عملکرد پس از یک روز فعالیت ذهنی است.
این دو پژوهشگر بر این باورند که خاموشی ذهن ممکن است نقش نوعی بازتنظیم کوچک در زمان بیداری را ایفا کند. دمرتزی این وضعیت را به «چند دقیقه توقف برای نفس‌گیری» یا «فرصتی برای آرام کردن ذهن» تشبیه کرد. مطالعات اولیه در آزمایشگاه دمرتزی نشان داده که افرادی که دچار کمبود خواب هستند، بیشتر دچار خاموشی ذهن می‌شوند که این یافته از این نظریه حمایت می‌کند.
هر دو پژوهشگر تأکید کردند که خاموشی ذهن احتمالاً راهی برای حفظ سلامت سیستم عصبی است، هرچند از نظر عملکردی وضعیت مناسبی محسوب نمی‌شود. شناسایی این وضعیت نیز چالشی است، چرا که نیازمند قطع جریان افکار و توجه دقیق است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۱۰:۴۳ - ۱۴۰۴/۰۵/۱۳