تضعیف ظرفیت جذب کربن در جنگل‌های اروپا؛ زنگ خطر برای اهداف اقلیمی

رشد تاریخی و عوامل تضعیف کنونی

بین سال‌های ۱۹۵۰ تا ۲۰۲۰، جنگل‌های اتحادیه اروپا شاهد رشد چشمگیری بودند؛ توده زیستی آن‌ها بیش از دو برابر و ظرفیت جذب کربنشان تقریباً سه برابر شد. این رشد مرهون عواملی چون برنامه‌های جنگل‌کاری پس از جنگ جهانی، بهبود مدیریت جنگل‌ها، جایگزینی چوب به جای سوخت‌های فسیلی و افزایش ورودی نیتروژن به اکوسیستم بود.

اما در سال‌های اخیر، این روند معکوس شده است. عوامل اصلی کاهش جذب کربن عبارتند از:

• افزایش برداشت چوب: فعالیت‌های چوب‌برداری به شدت افزایش یافته است.
• تغییرات اقلیمی: موج‌های گرمایی و خشکسالی‌های مکرر، رشد گیاهان را مختل کرده و زیست‌توده درختان و ظرفیت جذب دی‌اکسید کربن را کاهش داده‌اند.
• تهدیدهای طبیعی تشدیدشده: طغیان آفات، طوفان‌های شدید، خشکیدگی درختان و آتش‌سوزی‌های جنگلی به طور فزاینده‌ای به جنگل‌ها آسیب می‌رسانند.
• انعطاف‌پذیری پایین جنگل‌ها: حدود ۳۰ درصد از جنگل‌ها تک‌کشتی هستند، که این اکوسیستم‌ها را در برابر تغییرات اقلیمی و آفات آسیب‌پذیرتر می‌کند.

پروفسور مارکوس رایشستاین از مؤسسه ماکس پلانک برای بیوژئوشیمی هشدار می‌دهد: «تحقیقات ما از سال ۲۰۰۳ و موج گرمای آن سال درباره این اثرات هشدار داده بود. اکنون تأیید شده که تغییرات اقلیمی نه‌تنها به‌صورت کوتاه‌مدت بر اکوسیستم‌ها تأثیر می‌گذارند، بلکه در بلندمدت نیز ظرفیت جذب کربن جنگل‌های ما را تضعیف می‌کنند.»

این مشکل تنها به اروپا محدود نمی‌شود؛ تحقیقات مؤسسه ماکس پلانک نشان داده است که جنگل‌های بارانی آمازون نیز با کاهش مشابهی در جذب کربن مواجه شده‌اند.

راهکارهای پیشنهادی برای حفظ مخازن کربن جنگلی

برای مقابله با این چالش، پژوهشگران راهکارهای سه‌گانه‌ای را پیشنهاد می‌کنند:

• کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای: تسریع انتقال به انرژی‌های پاک و بهبود بهره‌وری انرژی در صنایع ضروری است.
• مدیریت هوشمند جنگل‌ها: توسعه جنگل‌های چندگونه‌ای مقاوم به تغییرات اقلیمی، بهینه‌سازی روش‌های برداشت چوب با رویکرد پایدار و اجرای برنامه‌های احیای اکوسیستم‌های آسیب‌دیده از اهمیت بالایی برخوردار است.
• پایش و نظارت پیشرفته: ایجاد سیستم‌های مانیتورینگ بلادرنگ ذخایر کربن، توسعه سامانه‌های هشدار زودهنگام برای سلامت جنگل‌ها و استفاده از فناوری‌های سنجش از دور و هوش مصنوعی می‌تواند به مدیریت بهتر کمک کند.

پروفسور رایشستاین تأکید می‌کند: «تکیه صرف بر مخازن طبیعی کربن خطرناک است. کاهش واقعی انتشار گازهای گلخانه‌ای دو مزیت دارد: هم از شدت رویداد‌های اقلیمی می‌کاهد، هم به جنگل‌ها فرصت می‌دهد تا دوباره ظرفیت جذب کربن خود را بازیابند.»

چشم‌انداز آینده و نقش اتحادیه اروپا

پژوهشگران معتقدند که با ترکیب به‌موقع مقررات الزام‌آور و مشوق‌های اقتصادی، اتحادیه اروپا می‌تواند روند کاهشی مخازن کربن جنگلی را معکوس کند. این اقدامات نه تنها سهم مورد انتظار جنگل‌ها در بی‌طرفی کربن تا سال ۲۰۵۰ را حفظ خواهد کرد، بلکه الگویی برای مدیریت پایدار جنگل‌ها در سطح جهانی ارائه خواهد داد.

نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که با رویکردی یکپارچه شامل سیاست‌گذاری هوشمند، مدیریت اکوسیستم‌محور و پژوهش‌های هدفمند، می‌توان آینده‌ای پایدار برای جنگل‌های اروپا و عملکرد حیاتی آن‌ها در تنظیم اقلیم زمین متصور بود.