کشف حیات در گودال ماریانا: شگفتی علمی یا پوششی برای اهداف اقتصادی چین؟

راز بقا در عمیق‌ترین نقطه زمین

گودال ماریانا با عمق ۱۱ کیلومتر، جایی است که فشار آب به ۱۱۰۰ برابر فشار هوا می‌رسد؛ معادل قرار گرفتن وزن ۵۰ جت مسافربری روی بدن انسان. در چنین شرایطی، بدن انسان در کسری از ثانیه فرو می‌پاشد. این فشار بی‌سابقه و تاریکی مطلق، همواره وجود حیات در این منطقه را به معمایی بزرگ برای دانشمندان تبدیل کرده بود.

اخیراً یک زیردریایی چینی موفق به کشف کلونی‌های متنوعی از موجودات زنده در عمق ۱۰ کیلومتری زیر سطح آب شده است. این کشف نشان می‌دهد که برخی موجودات می‌توانند حتی در بدترین شرایط ممکن نیز تکامل یابند و این امر، احتمال کشف حیات در سیارات دیگر را نیز تقویت می‌کند.

تغذیه و تکامل در تاریکی مطلق

برخلاف موجودات خشکی که برای بقا به نور خورشید نیاز دارند، موجودات گودال ماریانا در تاریکی کامل تکامل یافته‌اند. تغذیه آن‌ها از شکاف‌های بستر اقیانوس تأمین می‌شود که متان و سایر مواد شیمیایی از آن‌ها خارج می‌شوند؛ فرآیندی که به «شیمی‌ساخت» معروف است.

سال گذشته، زیردریایی چینی «فندوز» (Fendouzhe) در ۲۳ مأموریت، پژوهشگران را به اعماق گودال ماریانا در اقیانوس آرام برد. آن‌ها موفق به مشاهده کلونی‌هایی از هزاران کرم لوله‌ای دریایی و نرم‌تنان دوکفه‌ای در عمق‌های ۲۵۰۰ تا ۹۵۳۳ متری شدند.

ویدیوی منتشر شده، کرم‌های لوله‌ای ۳۰ سانتی‌متری، مجموعه‌ای از نرم‌تنان و صدف‌ها، جانوران سخت‌پوست خاردار، کرم‌های دریایی شناور، خیارهای دریایی، سوسن‌های دریایی پوشیده از پر و دیگر بی‌مهرگان را به نمایش می‌گذارد. این کشف، گسترده‌ترین اجتماع زیستی مبتنی بر شیمی‌ساخت در جهان محسوب می‌شود.

• کرم‌های لوله‌ای ۳۰ سانتی‌متری: مشاهده شده در کلونی‌های وسیع.
• نرم‌تنان و صدف‌ها: بخش مهمی از اکوسیستم شیمی‌ساخت.
• جانوران سخت‌پوست خاردار: از دیگر ساکنان اعماق اقیانوس.
• خیارهای دریایی و سوسن‌های دریایی: تنوع زیستی بی‌مهرگان.

پژوهشگران معتقدند که متان توسط میکروب‌ها تولید می‌شود و کرم‌های لوله‌ای تمایل دارند در اطراف تشک‌های میکروبی شبیه برف جمع شوند. پیش از این، دانشمندان تصور می‌کردند تنها موجودات تک‌سلولی می‌توانند در عمق ۱۰ کیلومتری اقیانوس زندگی کنند و تنها برخی نرم‌تنان در عمق ۲ کیلومتری نزدیک دریچه‌های گرمایی یافت شده بودند.

انگیزه پنهان چین: فراتر از علم

با توجه به فشار شدید و هزینه‌های سنگین کاوش در اقیانوس، این سؤال مطرح می‌شود که چرا پژوهشگران چینی ۲۳ بار در سال گذشته به عمق ۱۰ کیلومتری اقیانوس رفته‌اند؟ پاسخ به منابع موجود در بستر دریا و اقیانوس‌ها بازمی‌گردد. در سال‌های اخیر، کشورهای پیشرفته‌ای مانند چین و آمریکا به بهره‌برداری از این منابع علاقه‌مند شده‌اند.

دانشمندان نگرانند که این کاوش‌ها می‌تواند به نابودی موجودات عمیق‌ترین نقطه کره زمین منجر شود، در حالی که اطلاعات چندانی از آن‌ها در دست نیست. پیشتر توافق شده بود که منابع موجود در بستر آب‌های آزاد به بشریت تعلق دارد، اما نبود قوانین مشخص باعث شده کشورها تحت پوشش پژوهش‌های علمی، اهداف اقتصادی خود را دنبال کنند.

رسانه‌های چینی نیز قبلاً اعلام کرده بودند که زیردریایی فندوز، علاوه بر بررسی موجودات، به منابع موجود در بستر اقیانوس نیز توجه خواهد داشت.

اولین بازدید از گودال ماریانا در سال ۱۹۶۰ انجام شد و پس از آن تا سال ۲۰۱۲ هیچ سفری به این منطقه صورت نگرفت. در آن زمان، جیمز کامرون، کارگردان معروف هالیوودی، به تنهایی به عمق ۱۰ کیلومتری اقیانوس آرام رفت. به نظر می‌رسد که توجهات به گودال ماریانا بار دیگر جلب شده است.