کشف خالکوبی‌های ۲۰۰۰ ساله در سیبری: دریچه‌ای نو به هنر باستانی

کشف خالکوبی‌های ۲۰۰۰ ساله در سیبری

تیمی از محققان به سرپرستی جینو کاسپاری از موسسه زمین‌شناسی و انسان‌شناسی دانشگاه برن آلمان، اعلام کرده‌اند که نقش و نگارهای یافت‌شده روی مومیایی این زن، پیچیده‌ترین طرح‌هایی هستند که تاکنون از فرهنگ پازیریک مشاهده شده است. این خالکوبی‌ها که متعلق به دامداران عصر آهن کوه‌های آلتای هستند، به دلیل طرح‌های پیچیده‌شان همواره باستان‌شناسان را مجذوب خود کرده‌اند.

تحقیقات پیشین عمدتاً بر ابعاد سبک و نمادین خالکوبی‌ها متمرکز بودند و داده‌ها از بازسازی‌های دستی به دست می‌آمدند. این تفاسیر فاقد شفافیت درباره تکنیک‌ها و ابزارهای مورد استفاده بودند و بیشتر بر مسائل اجتماعی تمرکز داشتند تا جزئیات فردی.

تکنیک‌های نوین تصویربرداری و بازسازی

با توجه به کمبود ابزارهای خالکوبی حفظ شده، پوست مومیایی‌شده اغلب تنها منبع اطلاعاتی موجود است. مومیایی شدن پوست را سخت و تیره می‌کند که مطالعه خالکوبی‌های باستانی را دشوار می‌سازد. با این حال، در سال‌های اخیر، تکنیک‌های تصویربرداری جدیدی ظهور کرده‌اند:

• عکاسی مادون قرمز و نزدیک به آن: این روش خالکوبی‌هایی را روی پوست مومیایی نشان می‌دهد که ممکن است در طول موج‌های نوری پنهان شده باشند.
• فلورسانس تحریک‌شده با لیزر: این تکنیک نشان می‌دهد جوهر در کجای پوست رسوب کرده است.

کاسپاری و همکارانش برای تصویربرداری سه‌بعدی از خالکوبی‌های روی بازوها و دستان زن پازیریک (که حدود ۵۰ سال سن داشت)، از عکاسی مادون قرمز پیشرفته استفاده کردند. سپس، طرح‌ها را بازسازی کرده و چگونگی ایجاد خالکوبی‌ها را مورد بررسی قرار دادند. این تیم شامل یک باستان‌شناس و یک هنرمند و فعال در زمینه خالکوبی از فرانسه بود.

دنی رایدی، باستان‌شناس و هنرمند، با استفاده از تکنیک‌های تاریخی مختلف، خالکوبی را روی دست خود انجام داد تا یک فرهنگ لغت زنده از علائم خالکوبی ایجاد کند و بتواند بقایای مومیایی‌شده را با آن مقایسه کند.

جزئیات خالکوبی‌ها و مهارت هنرمندان

یافته‌های جدید نشان می‌دهند که نه تنها از انواع مختلف ابزارها استفاده شده، بلکه سطوح مهارت متفاوتی نیز میان خالکوبی‌های دست‌ها و بازوهای زن مشاهده می‌شود:

• روی دستان: تصاویر نسبتاً ساده‌ای دیده می‌شود. در دست راست، یک الگوی گل‌دار و در دست چپ، یک صلیب، یک الگوی گل‌دار یا ماهی‌مانند و روی انگشت شصت، یک پرنده شبیه خروس.
• روی ساعد چپ: تصویری شبیه به گریفون در حال حمله به گوزن.
• روی ساعد راست: یکی از ماهرانه‌ترین خالکوبی‌ها که دو چهارپای شاخ‌دار در جدال با دو ببر و یک پلنگ را به تصویر کشیده است.

تمام این تصاویر با دست حکاکی شده بودند. قطعات بزرگ‌تر با استفاده از یک ابزار چند نقطه‌ای ایجاد شده و سپس با یک ابزار جداگانه و ظریف‌تر برای رسیدن به خطوط باریک‌تر، کار به پایان رسیده است. احتمالاً برای نقش‌های کوچک‌تر روی دستان نیز از ابزاری مشابه استفاده شده است.

خالکوبی‌های ساعد به مهارت بیشتری نسبت به خالکوبی‌های روی دست نیاز داشتند که شاید نشان‌دهنده کار چندین هنرمند یا بهبود تکنیک‌های یک هنرمند واحد در طول زمان باشد. تخصص دنی رایدی در ارزیابی تفاوت‌ها و توصیف ابزارهای احتمالی نقش کلیدی داشت.

این مطالعه برای نخستین بار شواهد مثبتی ارائه می‌دهد که خالکوبی‌های پازیریک با ضربه‌های دستی ایجاد شده‌اند و استفاده از انواع ابزار را ثابت می‌کند. همچنین، توانایی خالکوبی‌کنندگان را به عنوان صنعت‌گرانی ماهر، قابل مقایسه با صنعت‌گران عصر آهن، به نمایش می‌گذارد.

خالکوبی: نمادی فرهنگی و هنری

نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که خالکوبی برای مردم پازیریک صرفاً یک سرگرمی بیهوده نبوده، بلکه بخشی مهم از فرهنگی بوده که هنرمندان ماهر در طول زمان موفق به تقویت هنر خود و خلق آثار فوق‌العاده‌ای شده‌اند.

این موضوع با جزئیات کلیدی مشاهده‌شده در این مومیایی و شش مومیایی خالکوبی‌شده دیگر از همان منطقه (مربوط به اوایل عصر آهن) تقویت می‌شود. هیچ‌کدام از خالکوبی‌ها با یکدیگر هم‌پوشانی ندارند و بسیاری از آن‌ها کاملاً در قسمتی از بدن که روی آن حک شده‌اند، قرار گرفته‌اند. این ویژگی نشان می‌دهد که قرار دادن خالکوبی‌ها عمدی بوده و بنابراین، بخش مهمی از فرهنگ آن‌ها به حساب می‌آمده است.

این مطالعه روش جدیدی را برای تشخیص عاملیت شخصی در شیوه‌های اصلاح بدن در دوران ماقبل تاریخ ارائه می‌کند. خالکوبی را نمی‌توان تنها یک تزئین نمادین دانست، بلکه باید آن را به عنوان یک هنر تخصصی در نظر گرفت؛ هنری که نیازمند مهارت فنی، حساسیت زیبایی‌شناختی و آموزش یا کارآموزی رسمی است. این یافته‌ها ما را به افرادی که پشت این هنر بوده‌اند و شیوه انجام کار آن‌ها، بسیار نزدیک‌تر کرده است.