خبر کامل
کنسرسیوم هسته‌ای در خاورمیانه: راهکاری برای دیپلماسی یا چالش جدید؟
پیشنهاد کنسرسیوم هسته‌ای: راهکاری برای دیپلماسی در خاورمیانه؟
در آستانه حمله اسرائیل به ایران و پیش از ایجاد اختلال عمدی در دیپلماسی هسته‌ای جاری، واشنگتن و تهران هر دو در حال بررسی ایده تشکیل یک کنسرسیوم چندملیتی برای توسعه انرژی هسته‌ای در منطقه خاورمیانه بودند. این پیشنهاد که منشأ آن بین ایران و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ایالات متحده در خاورمیانه، مورد بحث بود، به دنبال یافتن راه حلی برای تنش‌های هسته‌ای منطقه است.
کنسرسیوم هسته‌ای: راهکاری برای نظارت و همکاری
بر اساس تحلیل آنخل وهرا در فارین پالیسی، این کنسرسیوم به کشورهای منطقه از جمله ایران، امارات متحده عربی و عربستان سعودی اجازه می‌دهد تا غنی‌سازی اورانیوم را در یک مکان مشترک انجام دهند. این رویکرد نه تنها امکان نظارت متقابل بین رقبای منطقه‌ای را فراهم می‌کند، بلکه تمامی فعالیت‌ها تحت نظارت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و با سرمایه‌گذاری و نظارت ایالات متحده خواهد بود.
در سال ۲۰۲۳، سید حسین موسویان، دیپلمات سابق ایرانی، پیشنهاد ایجاد یک کنسرسیوم غنی‌سازی چندجانبه را برای ارائه خدمات چرخه سوخت هسته‌ای مطرح کرد. بسیاری از تحلیل‌گران این ایده را به عنوان «نوشدارویی» برای رفع سوءظن‌های غرب و منطقه نسبت به اهداف هسته‌ای ایران و راه حلی آبرومندانه برای تهران ستودند که بر حق خود برای توسعه انرژی هسته‌ای اصرار دارد.
موانع پیش روی کنسرسیوم: مکان و امنیت
با این حال، مسیر ایجاد چنین کنسرسیومی با چالش‌های متعددی روبروست. اصلی‌ترین چالش، مکان تأسیس آن است. ایالات متحده خواهان تأسیس کنسرسیوم در خارج از ایران است تا از تبدیل انرژی هسته‌ای غیرنظامی به کاربردهای نظامی جلوگیری کند. در مقابل، ایران رسماً اعلام کرده که تنها در صورتی از این ایده استقبال می‌کند که کنسرسیوم در خاک ایران باشد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تأکید کرد: «این نمی‌تواند جایگزینی برای غنی‌سازی در داخل ایران باشد.»
در این راستا، سه جزیره ایرانی تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی به عنوان مکان‌های احتمالی برای کنسرسیوم مطرح شده‌اند. این جزایر که از نظر استراتژیک در تنگه هرمز قرار دارند و ایران حضور نظامی و دریایی در آن‌ها دارد، می‌توانند تأثیر تثبیت‌کننده‌ای بر تجارت دریایی داشته باشند و نگرانی‌ها از انسداد تنگه هرمز را کاهش دهند.
اختلافات منطقه‌ای، به ویژه ادعای امارات بر سر این جزایر، نیز پیچیدگی‌هایی را به این موضوع اضافه کرده است. در ژوئیه ۲۰۲۳، درخواست روسیه برای حل و فصل این اختلافات مطابق با قوانین بین‌الملل، خشم تهران را برانگیخت و نشان‌دهنده عمق اختلافات بین اعراب و ایرانیان است.
کارشناسان همچنین هشدار داده‌اند که دانش فنی می‌تواند از چنین کنسرسیوم‌هایی خارج شود و منجر به گسترش سلاح‌های هسته‌ای شود. نمونه بارز آن عبدالقدیر خان، پدر برنامه تسلیحات هسته‌ای پاکستان، است که طرح سانتریفیوژ را از شرکت اورنکو در هلند دزدید و آن را در اختیار ایران، لیبی و کره شمالی قرار داد.
ایران نیز تردیدهای خود را دارد؛ در دهه ۱۹۷۰، این کشور بخشی از کنسرسیومی مشابه با کشورهای اروپایی بود، اما به دلیل فشار ایالات متحده بر فرانسه، هرگز اورانیوم غنی‌شده با غنای پایین را که برای آن هزینه کرده بود، دریافت نکرد.
فرمول جادویی: توافق بر سر مکان
با وجود تمامی موانع، برخی کارشناسان معتقدند که اگر کنسرسیوم در یکی از جزایر ایرانی مانند قشم یا کیش باشد، ایران احتمالاً با آن موافقت خواهد کرد. این جزایر که بی‌چون‌وچرا ایرانی هستند و اغلب به عنوان مقاصد گردشگری تبلیغ می‌شوند، می‌توانند راه حلی برای این معضل باشند.
به عقیده علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، «فرمول جادویی این است که ایران و ایالات متحده در نیمه راه به توافق برسند، به طوری که ایران موافقت کند که دیگر غنی‌سازی ملی و مستقل نداشته باشد. غنی‌سازی در یک کنسرسیوم انجام شود و ایالات متحده موافقت کند که آن کنسرسیوم می‌تواند در جزیره‌ای متعلق به ایران باشد.»
این رویکرد می‌تواند پیچیدگی‌های ناشی از ادعاهای امارات بر سر جزایر دیگر را کاهش داده و راه را برای همکاری‌های هسته‌ای منطقه‌ای هموار کند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
