انتقاد تند اسدالله علم از وضعیت کشاورزی و توسعه روستایی در دوران پهلوی

اسدالله علم، یکی از برجسته‌ترین چهره‌های سیاسی دوران محمدرضا شاه پهلوی و وزیر دربار وقت، در یادداشت‌های روزانه خود به تاریخ ۲۸ مهر ۱۳۵۱، به شدت از وضعیت کشاورزی و توسعه روستایی در ایران انتقاد کرده است. این یادداشت‌ها که به صورت روزانه منتشر می‌شوند، نگاهی بی‌پرده به چالش‌ها و کاستی‌های آن دوران ارائه می‌دهند.

بازدید از کاخ نیاوران و وضعیت شخصی

علم در این روز، پس از یک صبح خسته‌کننده از شکار، به دیدار مادرش رفته که از کسالت رنج می‌برده است. سپس برای ناهار به کاخ نیاوران رفته و از اتاق‌های خوابگاه و دفتر شاهنشاه بازدید کرده تا از آمادگی آن‌ها برای ورود محمدرضا شاه در روز بعد اطمینان حاصل کند.

انتقاد از وضعیت روستاها و انقلاب شاه و مردم

بخش عمده‌ای از یادداشت علم به مشاهدات او از روستاها در حین شکار اختصاص دارد. او با صراحت بیان می‌کند که «هنوز توجهی که لازمه انقلاب شاه و مردم است، به دهات نشده و نمی‌شود.»

«البته خیلی پیشرفت حاصل شده. تقسیم اراضی و وجود سپاهیان انقلاب، بهداشت و دانش و ترویج، وضع دهات را منقلب کرده است. ولی نتیجه عملی دائر بر بهبود زندگی مردم حاصل نیامده، زیرا کار عمران دهات برنامه ندارد.»

علم به این نکته اشاره می‌کند که با وجود پیشرفت‌هایی نظیر تقسیم اراضی و فعالیت سپاهیان انقلاب (بهداشت، دانش و ترویج)، این اقدامات نتوانسته‌اند به بهبود واقعی زندگی مردم روستاها منجر شوند. او دلیل اصلی این ناکامی را نبود برنامه مدون برای عمران روستاها می‌داند.

پیشنهادات برای بهبود وضعیت کشاورزی و دامداری

وزیر دربار وقت، مثال‌هایی عینی برای نشان دادن ضعف‌های موجود ارائه می‌دهد:

• منطقه کلاردشت و دشت نظیر: به جای کشاورزی سنتی و ناکارآمد (با بازدهی پایین گندم، ارزن یا برنج با وسایل دو هزار سال قبل)، باید به دامداری مدرن روی آورد تا وضعیت روستاها به کلی تغییر کند.
• سایر مناطق: در برخی مناطق دیگر، برعکس، باید به جای دامداری، تمام تمرکز بر زراعت باشد، اما این زراعت نیز باید تحت فرمول صحیح و قابل استفاده برای مردم قرار گیرد که در حال حاضر این‌گونه نیست.

بی‌توجهی دولت و وظیفه یادآوری به شاه

علم با لحنی تند، دولت را به «خواب خرگوشی» متهم می‌کند و می‌گوید که دولت به امکانات، امنیت و پولی که شاهنشاه فراهم آورده، اعتنایی ندارد. او به گزارشی اشاره می‌کند که نشان می‌دهد کشاورزی ایران، با وجود تأکید و تبلیغات فراوان، در دوره برنامه چهارم توسعه کمتر از ۴٪ پیشرفت داشته است، که به معنای پیشرفت صفر یا سالی کمتر از ۱٪ است.

اسدالله علم در پایان یادداشت خود تأکید می‌کند که وظیفه خود می‌داند این مطالب را به شاهنشاه یادآوری کند و مشاهداتش را در هفته‌های آینده به اطلاع او برساند.