ایران؛ پل ارتباطی حیاتی برای کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی

اهمیت استراتژیک ایران برای آسیای مرکزی

معاون اول رئیس‌جمهور پیش از سفر به ترکمنستان برای شرکت در اجلاس آتی، بر اهمیت توسعه همکاری‌ها با ۳۲ کشور در حال توسعه محصور در خشکی در جهان، که هشت کشور از آن‌ها در منطقه ما قرار دارند، تأکید کرد. این سیاست محوری ایران، گسترش تعاملات در تمامی زمینه‌ها با این کشورها را شامل می‌شود.

همزمان، سخنگوی وزارت خارجه از سفر آتی محمدرضا عارف به قرقیزستان خبر داد. قرقیزستان در هفته آینده میزبان اجلاس نخست‌وزیران اتحادیه اوراسیا خواهد بود که نشان‌دهنده تمایل فزاینده آسیای میانه به تقویت تعاملات با ایران است.

اهمیت این اجلاس و روابط ایران و ترکمنستان فراتر از روابط دیپلماتیک همسایگان است. ایران با دسترسی به اروپا و آب‌های آزاد، یک کانال ارتباطی مهم برای ترکمنستان و آسیای مرکزی در اتصال به تجارت جهانی محسوب می‌شود. اگرچه ترکمنستان می‌تواند از طریق افغانستان و پاکستان نیز به آب‌های آزاد دست یابد، اما کانال ایران امنیت و ظرفیت تجاری بهتری را ارائه می‌دهد و به همین دلیل، کشورهای آسیای میانه ایران را در اولویت قرار می‌دهند.

محمدرضا عارف در این باره اظهار داشت: «امیدوارم این سفر نیز به تقویت روابط ما در همه بخش‌ها به ویژه روابط ترانزیتی بینجامد. یک موقعیت استثنایی در بخش ترانزیت داریم. محور اتصال سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا هستیم. به همین دلیل اولویت جدی ما توسعه کریدورهایی است که این سه قاره را به هم متصل می‌کند. به نفع منطقه است و ما بارها اعلام آمادگی کرده‌ایم که با سازوکارهای منطقه‌ای در فضای دوستانه ارتباط کشورهای محصور در منطقه را به آب‌های آزاد وصل کنیم. در این سفر کماکان این موضع را اعلام خواهیم کرد.»

رویکرد دولت به تعامل با آسیای مرکزی

دولت از ابتدای فعالیت خود، همواره بر بازسازی و تقویت تعاملات خارجی با محوریت منافع ملی تأکید داشته است. این هدف با گسترش روابط با کشورهای همسایه آغاز شد و ترکمنستان یکی از این کشورهاست.

رئیس جمهور در اردیبهشت ماه سال جاری به ترکمنستان سفر کرد و در این سفر با هشت تن از رؤسای جمهور منطقه از جمله ولادیمیر پوتین دیدار داشت. این سفر با هدف گسترش ارتباطات و همکاری‌های منطقه‌ای در زمینه‌های مختلف و کاهش اثرگذاری تحریم‌ها علیه ایران انجام شد. افزایش تعاملات با کشورهای همسایه می‌تواند به رفع بسیاری از مشکلات کمک کند.

محمدرضا عارف نیز پیش از سفر به عشق‌آباد به همین نکته اشاره کرد و گفت: «طبیعی است که هدف از شرکت در این اجلاس، مرور همکاری‌هایی است که ما می‌توانیم با همه کشورهای در حال توسعه محصور در خشکی داشته باشیم. این کنفرانس توسط سازمان ملل برگزار می‌شود. هر بار میزبانی کنفرانس به عهده یکی از کشورهای محصور در خشکی است و ما مراودات خوبی با این کشورها داریم.»

جایگاه خلیج فارس برای آسیای مرکزی

برای درک بهتر جایگاه و اهمیت خلیج فارس برای آسیای میانه، باید به برگزاری نخستین اجلاس «شورای همکاری خلیج فارس» با آسیای مرکزی اشاره کرد. این نشست در جده برگزار شد و مقامات عالی‌رتبه از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و آسیای مرکزی در آن شرکت داشتند. از جمله شرکت‌کنندگان می‌توان به امیر قطر، معاون رئیس امارات، ولیعهد کویت، نماینده پادشاه بحرین، نماینده سلطان عمان، و رؤسای جمهور تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و ترکمنستان اشاره کرد.

در بیانیه پایانی این نشست، طرفین بر موارد زیر تأکید کردند:

• تقویت روابط سیاسی و استراتژیک
• تقویت همکاری تجاری و اقتصادی و تشویق سرمایه‌گذاری مشترک
• توسعه حمل‌ونقل بین دو منطقه و ایجاد شبکه‌های لجستیک و تجاری قوی
• تحقق انسجام و توسعه زمینه‌های سرمایه‌گذاری و تبادل تجربه
• بررسی اولویت‌های توسعه و احترام به حاکمیت کشورها و عدم دخالت در امور داخلی آن‌ها

پیوند این دو بلوک و تقویت همکاری‌های سیاسی و به‌خصوص اقتصادی از مسیر ایران، یک اولویت برای شورای همکاری خلیج فارس و بلوک آسیای مرکزی به شمار می‌رود.