خبر کامل
بحران آب در قبرس و خیزش صنعت آب‌شیرین‌کن در جهان
قبرس، جزیره‌ای در قلب مدیترانه، برای سومین سال متوالی با خشکسالی بی‌سابقه دست و پنجه نرم می‌کند. این بحران، که ناشی از تغییرات اقلیمی و سال‌ها غفلت در مدیریت منابع آبی است، کشور را مجبور به واردات محصولات کشاورزی کرده و قیمت‌ها را به شدت افزایش داده است. در این میان، صنعت آب‌شیرین‌کن به عنوان تنها راهکار پیش رو، با رشد چشمگیر و سرمایه‌گذاری‌های میلیاردی، به موتور محرکه تامین آب در مناطق خشک جهان تبدیل شده است.
بحران آب در قبرس: واقعیت تلخ خشکسالی
کریستوس پاپاپترو، رئیس اتحادیه کشاورزان قبرس، با نگرانی از آسمان بی‌ابر سخن می‌گوید. خشکسالی سه‌ساله، این کشور را برای اولین بار در تاریخ معاصر خود، به واردکننده محصولاتی چون گوجه‌فرنگی و هندوانه تبدیل کرده است. کشاورزان دیگر توان آبیاری زمین‌های خود را ندارند و دولت نیز سهمیه آب کشاورزی را به نصف کاهش داده و کشت محصولات فصلی را متوقف کرده است. این بحران تنها به کشاورزان محدود نمی‌شود و سراسر کشور را درگیر خواهد کرد.
تغییرات اقلیمی، بارش‌های نامنظم و کاهش منابع آب زیرزمینی، دولت‌ها را در سراسر جهان به سمت یافتن راه‌حل‌های جایگزین سوق داده است. صنعت آب‌شیرین‌کن، با پیش‌بینی رشد ارزش بازار به بیش از ۲۰ میلیارد دلار تا سال ۲۰۲۷، به سرعت در حال گسترش است. در قبرس، غفلت از سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و تکیه صرف بر بارندگی، سیستم آبی کشور را در آستانه فروپاشی قرار داده است. در اوایل ماه ژوئن، تنها ۲۱.۷ درصد از ظرفیت ۱۸ سد اصلی قبرس باقی مانده بود، در حالی که پنج سال پیش این رقم ۹۷ درصد بود.
آب‌شیرین‌کن: تنها راهکار پیش روی قبرس
قبرس با چهار واحد بزرگ آب‌شیرین‌کن، چاره‌ای جز سرمایه‌گذاری بیشتر در این تاسیسات پرمصرف ندارد. ماریا پانایوتو، وزیر کشاورزی قبرس، آب‌شیرین‌کن را محور اصلی طرح اضطراری ۲۸ ماده‌ای آب کشور قرار داده است. هدف این طرح، تامین کامل آب آشامیدنی قبرس از طریق بهره‌برداری مداوم از این واحدها طی دو تا سه سال آینده است.
قبرس تنها نمونه‌ای از کشورهایی است که در کمربند وسیع تنش آبی قرار دارند؛ منطقه‌ای که از هند تا آمریکای شمالی و بخش‌هایی از اقیانوس آرام و جنوب آفریقا را دربرمی‌گیرد. برآوردها نشان می‌دهد که اکنون از هر ۱۰ نفر، یک نفر در کشوری زندگی می‌کند که آژانس آب سازمان ملل آن را در دسته «تنش آبی بالا و بحرانی» طبقه‌بندی کرده است.
فرایند آب‌شیرین‌سازی در دهه‌های اخیر دگرگون شده است. فناوری پیشرفته اسمز معکوس، با استفاده از غشاهای میکروسکوپی برای جداسازی نمک از آب، جایگزین روش‌های سنتی جوشاندن آب دریا شده است. پروفسور نیدال هلال، مدیر مرکز تحقیقات آب در دانشگاه نیویورک ابوظبی، تخمین می‌زند که ظرفیت جهانی آب‌شیرین‌کن‌ها سالانه بین ۶ تا ۱۲ درصد در حال افزایش است. با این حال، چالش‌هایی مانند مصرف بالای انرژی و تولید آب فوق‌شور (آب‌نمک) همچنان پابرجاست.
خاورمیانه: پیشگام در فناوری آب‌شیرین‌کن
جوامع اطراف خلیج فارس، به دلیل وابستگی حیاتی به آب‌شیرین‌کن، موتور محرکه نوسازی این صنعت بوده‌اند. کویت، با راه‌اندازی اولین کارخانه آب‌شیرین‌کن خود در سال ۱۹۵۱، پیشگام این فناوری در خاورمیانه شد. امروزه، منطقه خشک خاورمیانه و شمال آفریقا، نزدیک به ۷۰ درصد از ظرفیت جهانی آب‌شیرین‌کن‌ها را در اختیار دارد. برخی از بزرگ‌ترین تاسیسات این منطقه قادر به تولید آب کافی برای بیش از یک میلیون نفر هستند.
کارخانه «برکا ۴» در عمان، با بهره‌گیری از فناوری اسمز معکوس، آب دریا را به آب شرب تبدیل می‌کند. این فرآیند شامل کشیدن آرام آب از دریا برای جلوگیری از آسیب به موجودات دریایی و استفاده از دیواره‌ای از حباب‌ها برای دور نگه داشتن عروس‌های دریایی است.
با وجود پیشرفت‌ها، مزایای آب‌شیرین‌کن ارزان‌تر برای همه یکسان نیست. قبرس، با وجود استفاده از اسمز معکوس، همچنان برای تامین انرژی به سوخت‌های فسیلی وارداتی وابسته است. این وابستگی باعث می‌شود هزینه تولید هر مترمکعب آب در قبرس به ۱.۵ یورو برسد که تقریباً پنج برابر بیشتر از هزینه کارخانه جدید حسیان در دبی است. دولت قبرس قصد دارد ایستگاه‌های پمپاژ را به پنل‌های خورشیدی مجهز کند، اما فضای محدود جزیره و کمبود ظرفیت ذخیره‌سازی در شبکه برق، چالش‌هایی جدی ایجاد کرده است.
خلیج فارس هنوز به فناوری قدیمی‌تر تقطیر حرارتی وابسته است؛ برای مثال، دبی ۸۶ درصد از آب شیرین خود را از همین روش تامین می‌کند. اما شرکت‌هایی مانند تاقا در ابوظبی، قصد دارند تا سال ۲۰۳۰، بیش از ۶۶ درصد از ظرفیت آب‌شیرین‌کن خود را به اسمز معکوس تغییر دهند و ۷۰ مگاوات انرژی خورشیدی به کارخانه‌های خود اضافه کنند تا وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهند.
معضل آب‌نمک و راه‌حل‌های نوین
با وجود کاهش تاثیرات زیست‌محیطی اسمز معکوس با روی آوردن به انرژی‌های تجدیدپذیر، معضل آب‌نمک (ماده فوق‌شور باقی‌مانده پس از استخراج آب خالص) همچنان پابرجاست. روزانه حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب‌نمک در جهان تولید می‌شود که معمولاً به دریا بازگردانده می‌شود. این تخلیه می‌تواند بر حیات دریایی و اکوسیستم‌های حساس مانند مرجان‌ها تاثیر منفی بگذارد.
قبرس نگران تاثیر آب‌نمک بر دریای مدیترانه است. برای تولید هر مترمکعب آب شیرین، تقریباً نیم مترمکعب آب‌نمک تخلیه می‌شود. این جزیره از خطوط لوله دریایی و پخش‌کننده‌ها برای پخش آب‌نمک تا ۲ کیلومتری از ساحل استفاده می‌کند تا از اکوسیستم‌های حساس دور بماند.
در خلیج فارس، که بیش از ۸۰۰ کارخانه آب‌شیرین‌کن را تغذیه می‌کند، رهاسازی آب‌نمک منجر به نگرانی‌هایی درباره افزایش غلظت نمک شده است. دانشگاهیان در عربستان سعودی، بزرگ‌ترین تولیدکننده آب شیرین شده در جهان، در تلاشند تا مشکل آب‌نمک را حل کنند. ژیپینگ لای، استاد دانشگاه علم و صنعت ملک عبدالله، در حال استخراج عناصر باارزشی مانند لیتیوم و پتاسیم از آب‌نمک است که کاربردهای تجاری مهمی دارند. تیم او اخیراً روشی نوین برای استخراج لیتیوم، عنصری کلیدی در ساخت باتری‌ها، منتشر کرده و یک شرکت نوپا برای تجاری‌سازی این فناوری تاسیس کرده‌اند.
مدل‌های مالی و گسترش جهانی
استل براشلیانوف، مدیرعامل شرکت وئولیا، معتقد است دولت‌های منطقه خلیج فارس الگوهای موفقی برای قراردادها و تامین مالی پروژه‌های آب‌شیرین‌کن پیدا کرده‌اند که اغلب در قالب مشارکت‌های دولتی-خصوصی اجرا می‌شوند. وئولیا گزارش می‌دهد که بازار خاورمیانه در سال گذشته سریع‌ترین رشد را در میان خدمات مختلف این شرکت داشته است و «فناوری‌های آب» یکی از سریع‌ترین حوزه‌های رشد وئولیا در سراسر جهان محسوب می‌شود که سال گذشته تقریباً ۵ میلیارد یورو فروش داشته است.
شرکت‌های چندملیتی دیگری مانند اکسیونا اسپانیا و دوسان انرژی‌بیلیتی کره‌جنوبی نیز در این صنعت فعال هستند. اکوا پاور، بزرگ‌ترین توسعه‌دهنده نیرو و آب در منطقه، بیش از یک‌چهارم آب شیرین‌شده در عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عمان و بحرین را تولید می‌کند و به دنبال گسترش فعالیت‌های خود به کشورهایی مانند آذربایجان، سنگال، چین، مالزی و فیلیپین است.
آب‌شیرین‌کن: بخشی از راه‌حل، نه تمام آن
با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که آب‌شیرین‌کن‌ها، هرچند سودآور هستند، تنها راه‌حل بحران کم‌آبی نیستند. بسیاری از کشورها هم‌زمان در بهبود زیرساخت‌های آبی نیز سرمایه‌گذاری می‌کنند. برای نمونه:
- بانک سرمایه‌گذاری اروپا سال گذشته حدود ۴۰۰ میلیون یورو به پروژه‌های آبی در اسپانیا وام داد که صرف نوسازی یا نصب ۲ هزار کیلومتر لوله شد.
- در ایالت خشکسالی‌زده کالیفرنیا، میان سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴، بیش از ۶۳ میلیون دلار به پروژه‌های بازیافت، جمع‌آوری و ذخیره‌سازی آب اختصاص یافت.
- دولت یونان نیز اخیراً طرح‌های اضطراری برای مقابله با افت سطح مخازن اعلام کرده است، از جمله کمپین آگاهی‌رسانی عمومی و برنامه‌هایی برای ادغام صدها تامین‌کننده محلی آب.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
